هنجارشکنی هایی نظیر توهین، خشونت، تحریک هواداران، بی احترامی به داوران و بازیکنان، تخریب اموال، رفتارهای تبعیض آمیز و انتشار مطالب توهین آمیز در فضای مجازی، علاوه بر خدشه به نظم مسابقات، می تواند اعتبار و سرمایه اجتماعی فوتبال را نیز تضعیف کند.
از منظر حقوقی، مسئله اساسی آن است که مقابله با این رفتارها نباید صرفاً پس از وقوع تخلف و از طریق مجازات صورت گیرد؛ بلکه باید نظامی جامع از پیشگیری، نظارت، رسیدگی منصفانه و اصلاح رفتار ایجاد شود.
۱- آسیبشناسی هنجارشکنی در فوتبال
ریشه های این پدیده را می توان در چند محور اصلی جستجو کرد؛
الف) عوامل فرهنگی و اجتماعی
عادی شدن ادبیات خشونت آمیز، توجیه توهین بهعنوان بخشی از هیجان فوتبال و کاهش حساسیت عمومی نسبت به برخی رفتارهای ناپسند.
ب) عوامل روانی و ورزشی
فشار ناشی از نتیجه، رقابت شدید، تصمیمات داوری، هیجان تماشاگران و فقدان مهارت کنترل خشم، زمینه بروز رفتارهای خارج از چارچوب را افزایش می دهد.
ج) عوامل مدیریتی و سازمانی
ضعف آموزش، نظارت ناکافی، فقدان پروتکل های مشخص برای مدیریت بحران و گاه نبود وحدت رویه در برخورد با تخلفات.
د) عوامل رسانه ای و فضای مجازی
سرعت انتشار مطالب و تصاویر، امکان ناشناس ماندن کاربران و بازتولید رفتارهای توهین آمیز، دامنه هنجارشکنی را از ورزشگاه به فضای عمومی جامعه گسترش داده است.
۲- چالش های حقوقی
نخستین چالش، مرزبندی میان انتقاد مشروع و هنجارشکنی است. اعتراض به تصمیم داور یا عملکرد مدیر و بازیکن، فی نفسه تخلف محسوب نمی شود؛ اما هنگامی که اعتراض به توهین، تهدید، افترا، تحریک به خشونت یا رفتار خلاف مقررات تبدیل شود، موضوع واجد آثار حقوقی و انضباطی خواهد شد.
چالش دوم، تناسب ضمانت اجرا با تخلف است. ضمانت اجرای مؤثر باید متناسب با شدت رفتار، آثار آن، سابقه مرتکب، عمد یا غیرعمد بودن و شرایط وقوع تخلف تعیین شود.
چالش سوم، تضمین دادرسی عادلانه در رسیدگی های انضباطی است. اقتدار نظام انضباطی زمانی مشروع و مؤثر خواهد بود که در کنار سرعت، اصولی همچون حق دفاع، بی طرفی مرجع رسیدگی، امکان ارائه ادله، استدلالی بودن تصمیم و حق اعتراض در حدود مقررات رعایت شود.
۳- راهکارهای حقوقی و اجرایی
با توجه به ابعاد و زمینه های مختلف هنجارشکنی در فوتبال،مقابله موثر با این پدیده مستلزم مجموعه ای هماهنگ از تدابیر حقوقی، اجرایی، فرهنگی و پیشگیرانه است؛ مهم ترین راهکارهای قابل طرح دراین زمینه به شرح زیر ارایه می شود.
الف) تدوین منشور جامع رفتار حرفه ای فوتبال
منشور باید ضمن تعیین حقوق و تکالیف ارکان فوتبال، مصادیق روشن رفتارهای ممنوع و حدود مسئولیت هر یک از اشخاص را مشخص کند.
ب) استقرار نظام پیشگیری به جای واکنش صرف
باشگاه ها و نهادهای متولی باید پیش از شروع فصل و مسابقات مهم، برنامه های آموزشی و پیشگیرانه مشخصی برای کنترل رفتار بازیکنان، کادر فنی و هواداران داشته باشند.
ج) تقویت آموزش حقوق و اخلاق ورزشی
آموزش نباید به بازیکنان محدود شود؛ مدیران، مربیان، داوران، عوامل اجرایی و هواداران نیز باید با حقوق، تکالیف و پیامدهای رفتار خود آشنا شوند.
د) ایجاد نظام طبقه بندی تخلفات
تخلفات خفیف، متوسط و شدید باید از یک دیگر تفکیک و برای هر سطح، ضمانت اجرای مشخص و متناسب پیش بینی شود. این امر از تصمیمات سلیقه ای و احساس تبعیض جلوگیری می کند.
ه) استفاده از ضمانت اجراهای اصلاحی در کنار مجازات
در موارد مناسب می توان از اخطار، توبیخ، آموزش اجباری، تعهد رفتاری و اقدامات اصلاحی در کنار ضمانت اجراهای انضباطی استفاده کرد تا هدف، صرفاً تنبیه نباشد، بلکه اصلاح رفتار نیز محقق شود.
و) تقویت مسئولیت باشگاه ها
باشگاه باید علاوه بر مسئولیت ورزشی، در حدود مقررات، نسبت به ایجاد محیط حرفه ای، آموزش عوامل و پیشگیری از رفتارهای هنجارشکنانه مسئولیت مشخص داشته باشد.
ز) تدوین ضوابط رفتاری در فضای مجازی
ضروری است چارچوب روشنی برای فعالیت حرفه ای اشخاص مرتبط با فوتبال در شبکههای اجتماعی ایجاد شود؛ به گونه ای که هم حرمت اشخاص و نظم حرفه ای حفظ شود و هم حق نقد و اظهارنظر مشروع مورد تعرض قرار نگیرد.
۴- نظام جامع صیانت از اخلاق و انضباط فوتبال
برای مقابله پایدار با هنجارشکنی، پیشنهاد می شود «نظام جامع صیانت از اخلاق و انضباط فوتبال» بر چهار مرحله مکمل استوار شود:
الف) پیشگیری و فرهنگ سازی
نخستین و کم هزینه ترین مرحله، پیشگیری از وقوع تخلف است. تدوین منشور رفتار حرفه ای، آموزش مستمر حقوق و اخلاق ورزشی، آگاهی بخشی به بازیکنان، مربیان، مدیران و هواداران و تبیین روشن پیامدهای رفتارهای هنجارشکنانه، می تواند زمینه بروز تخلف را کاهش دهد. در این مرحله، فرهنگ احترام به قانون، داور، رقیب و هوادار باید بهعنوان بخشی از هویت حرفه ای فوتبال نهادینه شود.
ب) پایش و شناسایی
پیشگیری بدون نظارت مؤثر، ضمانت عملی کافی ندارد. ایجاد سازوکار مشخص برای گزارش تخلفات، رصد رفتارهای پرخطر در ورزشگاه و فضای مجازی، ثبت سوابق انضباطی و شناسایی عوامل زمینه ساز می تواند امکان مداخله به موقع را فراهم کند. هدف این مرحله، صرفاً برخورد با متخلف نیست؛ بلکه شناسایی و مدیریت «ریسک رفتاری» پیش از تبدیل شدن آن به بحران است.
ج) رسیدگی منصفانه و مستند
پس از وقوع تخلف، رسیدگی باید سریع، شفاف، مستند و در حدود صلاحیت مرجع مربوط انجام شود. تضمین حق دفاع، بی طرفی مرجع رسیدگی، امکان ارائه ادله، استدلالی بودن تصمیمات و پیش بینی سازوکار اعتراض، موجب افزایش مشروعیت و پذیرش تصمیمات انضباطی خواهد شد. همچنین باید میان تخلف انضباطی و رفتار واجد وصف کیفری یا سایر مسئولیت های قانونی تفکیک شود.
د) ضمانت اجرا و اصلاح رفتار
هدف نظام انضباطی نباید صرفاً مجازات متخلف باشد، بلکه باید از تکرار تخلف نیز جلوگیری کند. بر همین اساس، ضمانت اجرا باید با توجه به نوع و شدت تخلف، آثار آن، سابقه مرتکب و سایر شرایط مؤثر، متناسب و مرحله بندی شده باشد. در تخلفات مناسب، اقدامات اصلاحی مانند آموزش اجباری، تذکر، تعهد رفتاری و برنامه های فرهنگی می تواند در کنار ضمانت اجراهای انضباطی مورد استفاده قرار گیرد.
بدین ترتیب، نظام صیانت از اخلاق فوتبال از یک رویکرد صرفاً واکنشی و مجازات محور خارج شده و به یک نظام پیشگیرانه، پاسخ گو، عادلانه و اصلاح محور تبدیل خواهد شد.
نتیجه گیری
هنجارشکنی در فوتبال، معلول یک عامل منفرد نیست و طبیعتاً با یک ابزار واحد نیز قابل مهار نخواهد بود. افزایش صرف مجازات، بدون اصلاح زمینه های فرهنگی، آموزشی و مدیریتی، راه حل پایدار محسوب نمی شود.
راهکار مطلوب، استقرار نظامی است که در آن مقررات شفاف، آموزش مستمر، نظارت مؤثر، رسیدگی عادلانه، ضمانت اجرای متناسب و اصلاح رفتار در کنار یک دیگر قرار گیرند.
بر این اساس، سیاست حقوقی فوتبال باید از رویکرد صرفاً تنبیهی به سمت حکمرانی اخلاقی، مسئولیت پذیری سازمانی و پیشگیری هوشمندانه حرکت کند؛ رویکردی که ضمن حفظ اقتدار مقررات، از کرامت اشخاص، سلامت رقابت، نظم مسابقات و اعتبار اجتماعی فوتبال صیانت نماید.
258258
نظر شما