برای کسانی که عکسی از ایوان مدائن در عراق را دیده اند شباهت تحسین برانگیز موزه ملی ایران بسیار سئوال بر انگیز است.

هادی معیری نژاد – این که این بنا چگونه ساخته شده و طراح آن که بوده است داستانی است که ریشه در مکتب بازگشت در معماری معاصر ایران دارد که برخی از معروفترین بنا های ایران مثل بانک ملی بر اساس همین مکتب ساخته شده است.گرچه طراح آن خارجی بوده است.
طبق اسناد تاریخی، پیشنهاد ایجاد مکانی به نام موزه، برای نخستین بار در ایران از سوی مرحوم مرتضی قلی هدایت ملقب به صنیع الدوله مطرح شد که هرگز نتوانست به آرزویش جامه عمل بپوشاند؛ پس از آن، در سال 1295 هجری شمسی همزمان با تأسیس وزارت معارف و صنایع مستظرفه در ایران، اولین موزه به معنای اعم آن به نام "موزه ملی" به همت مرتضی قلیخان ممتازالملک با دارابودن بیش از 270 قلم شیء در یکی از اتاقهای مدرسه دارالفنون برپا گردید که پس از مدتی آثار تاریخی این مجموعه نیز از مدرسه درالفنون به تالار آئینه واقع در ساختمان مسعودیه منتقل شد.
همزمان با برپایی نخستین موزه در ایران و پی بردن مردم به اهمیت مواریث فرهنگی از یکسو، و از سوی دیگر با آغاز حفاریهای باستان شناسان اروپایی به ویژه هیأت فرانسوی به ریاست ژاک دمرگان (J.Demorgan) در شوش و لغو انحصار امتیاز کاوش فرانسویان در ایران در سال 1306 هجری شمسی ایجاد موزه ای جهت نگهداری و نمایش آثار به دست آمده از حفریات باستانشناسی احساس شد؛ از همین رو، از سوی دولت وقت به آندره گدار (A.Godard) مهندس معمار فرانسوی – که از سال 1308 هجری شمسی در استخدام دولت وقت ایران بود – ماموریت داده شد تا نقشه نخستین موزه علمی ایران را طراحی کند؛ در نهایت، ساختمان موزه ایران باستان به سبک معمـاری ایرانی با سردر ورودی مشابه ایوان بلند طاق کسری مطلق به دوره ساسانی و با آجرهای قرمز رنگ بر اساس طرح مهندس معمار فرانسوی و با معماری حاج عباس قلی معمار باشی در سـال 1314 هجـری شمسی آغاز شـد و پس از 2 سال مورد بهره برداری قرار گرفت.


در حال حاضر، موزه ملی ایران شامل دو ساختمان مجزا به نامهای موزه ایران باستان (تاریخ تاسیس 1316 هجری شمسی) و موزه دوره اسلامی (تاریخ تاسیس 1375 هجری شمسی) است هم اکنون موزه ملی ایران 13 بخش مختلف شامل بخشهای پیش از تاریخ، تاریخی، اسلامی، مهر و سکه، مرمت، بخش کتیبه ها، کتابخانه و مرکز اسناد، پژوهشی تاریخ هنر ایران، پژوهشی تاریخ تمدن ملل، عکاسی، روابط عمومی و روابط بین الملل و پایگاه اطلاع رسانی و حفاظت فیزیکی را در برمی گیرد. که در طی سالیان متمادی در فضای داخلی موزه ملی ایران راه اندازی شده است.

سالن ایران باستان
موزه ایران باستان در سال 1316، رسماً بازگشایی شد. اندیشه تأسیس و فعالیت موزه، در بطن تفکرات و تحولات سال های دهه 1300 و 1310 خورشیدی شکل گرفت. در این سال ها،‌اندیشه های نوگرائی، با تکیه بر اصول فرهنگ کهن ایرانی و احیای سنت ها و ارزش ها و افتخارات ایران باستان، گسترش و نمود روزافزونی داشت، که تبعات آن احداث نهادها و موسسات علمی – فرهنگی، صنعتی، نظیر دانشگاه تهران، بیمارستان ها، مدارس و ... موزه بود.

ساخت موزه دوران اسلامی با انگیزه انجام فعالیتهای مختلف فرهنگی در سال 1323 در محوطه برپایه همین تفکرات، تغییرات بنیادین در قوانین باستان شناسی و علمی شدن این شاخه از فعالیت ها و پژوهش های تاریخی – فرهنگی به وجود آمد، و در عین حال فعالیت های میدانی و پژوهشی باستان شناختی،هدف مند شد و توسعه کمی و کیفی مشهودی یافت.

 

به تبع آن، اندیشه ایجاد مکانی جهت ارائه آثار تاریخی – فرهنگی و پژوهشی ، پیرامون فرهنگ و تمدن ایران و معرفی و آموزش آن در سطوح داخلی و خارجی قوت گرفت که ماحصل آن، ارائه طرح، تصویب و تأسیس موزه ایران باستان بود.
جهت عملی شدن این اندیشه، وزارت معارف آن زمان ، آندره گدار، مهندس مهمار فرانسوی، که متخصص مطالعات شرق شناسی نیز بود را به ایران دعوت نمود و مسئولیت امور اجرائی و مدیریتی موزه ایران باستان را به وی محول نمود.
آندره گدار، طرح و پلان موزه را که بعدها به دلایلی، تغییراتی در آن ایجاد شد را بر پایه معماری سنتی ایرانی، بویژه معماری پارت و ساسانی، ارائه نمود. در این طرح، پلان با حیاط مرکزی و ورودی طاق ضربی و کاربرد آجرهای قرمز و شبهه ستون های تزئین، شاخصه های معماری دوره اشکانی، ساسانی را بویژه کاخ اردشیر در فیروزآباد و کاخ کسری در تیسفون را به وضوح نشان میداد. اندیشه یک چنین طرحی درست متناسب با اهداف و فعالیت های موزه بود، چرا که موزه ایران باستان به واقع به عنوان موزه مرکز باستانشناسی ایران، در برگرفتن آثار تاریخی- فرهنگی بدست آمده از کاوش های باستان شناسی در سراسر ایران فعالیت می کرد .
طرح سنتی ارائه شده توسط گدار، توسط 2 نفر معمار ایرانی شاغل در وزارت معارف ( استاد مراد تبریزی و...) به مرحله اجرا در آمد.

گسترش کاوش های باستان شناختی و ازدیاد روز افزون آثار در موزه ملی ایران ، موجب شد که این موزه طی چند مرحله، گسترش کمی و کیفی یا درحد فاصل سالهای 1357 تا 1370، علاوه بر تعویض ویترین های موزه، نوسازی سیستم گرمایشی و سیستم برقی موزه، واحدهایی تحت عنوان انبار و گنجینه در زیر موزه موزه ، ساخته و اضافه شد.

در سال 1375، آثار دوران اسلامی، رسما از موزه ایران باستان منفک و به ساختمان مجاور موزه منتقل شد. این ساختمان که درسال 1337 ساخته شده بود، در ابتدا با هدف احداث موزه منتقل شد. این ساختمان که درسال 1337 ساخته شده بود، در ابتدا با هدف احداث موزه مردم شناسی مدنظر بود، که پس از انقلاب، با ایجاد سازمان میراث فرهنگی، و تمرکز اشیاء باستانی در موزه ایران باستان، طرح تغییر نام کلی موزه، به موزه ملی ایران و اضافه شدن موزه ای تحت عنوان موزه اسلامی مطرح و اجرا شد که در نهایت در سال 1375 با گشایش رسمی موزه دوران اسلامی، مجموعه موزه ایران باستان و موزه دوران اسلامی، تحت عنوان موزه ملی ایران رسمیت یافت.
45301

کد خبر 227828

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
6 + 10 =

نظرات

  • نظرات منتشر شده: 1
  • نظرات در صف انتشار: 0
  • نظرات غیرقابل انتشار: 0
  • حسین GB ۱۳:۱۴ - ۱۳۹۱/۰۴/۲۴
    5 0
    هر روز که میگذره بیشتر از تاریخ و فرهنگمون بیشتر دور میشیم.. ای کاش کسی به فکر بود.