خبرگزاری خبرآنلاین، ماجرای ورود بیژن مرتضوی از صبح دوشنبه، ۶ مهر ۱۴۰۵ آغاز شد. این خبر در شرایطی منتشر شد که موضوع بازگشت برخی چهرههای فرهنگی و هنری ساکن خارج از کشور در هفتههای اخیر بهشدت مورد توجه رسانهها قرار گرفته است. اما نخستین روایت درباره بازگشت مرتضوی خیلی زود با تردید مواجه شد. نیلا (نرگس) فرخی، همسر او، در صفحه اینستاگرامش خبر حضور مرتضوی در ایران و مشاهده شدنش در تهران را تکذیب کرد. همزمان، یکی از دوستان نزدیک این خواننده نیز اعلام کرد که با فرخی گفتوگو کرده و او حضور مرتضوی در ایران را رد کرده است. در این مرحله، نه برای ادعای حضور مرتضوی در تهران تصویر یا ویدئوی مستقلی منتشر شده بود و نه سندی عمومی که بتواند حضور او را در کشور تأیید کند. ساعاتی بعد، خود مرتضوی نیز وارد ماجرا شد. او با انتشار یک ویدئو در صفحه اینستاگرامش، خبر بازگشت و حضورش در ایران را تکذیب کرد. مرتضوی در این ویدئو، خبر بازگشت خود را نادرست خواند و از انتشار آن توسط بهمن بابازاده، خبرنگار حوزه موسیقی انتقاد کرد. او همچنین با اشاره به اینکه اگر واقعاً وارد ایران شده بود، انتظار میرفت تصویری از حضورش در فرودگاه منتشر شود، گفت که آرزوی بازگشت به ایران را دارد. به این ترتیب، در پایان روز ششم مهر، روایت رسمی منتشرشده از سوی خود مرتضوی و همسرش، عدم بازگشت او به ایران بود.
با این حال، ماجرا در همینجا تمام نشد.
چهارشنبه ۸ مهر، دو روز پس از تکذیب مرتضوی، بار دیگر خبر ورود او به ایران منتشر شد. این بار منبع خبر نه یک گزارش رسانهای یا ادعای فردی ثالث، بلکه اظهارات نیلا فرخی در یک لایو اینستاگرامی بود. فرخی از طریق صفحه شخصی این خواننده در اینستاگرام اعلام کرد: «پس از سالهای دراز، در حالی که مدت زمان زیادی از آخرین ورود بیژن مرتضی به ایران میگذرد، او در حال ورود به کشور است.»
بنابراین، آنچه در فاصله ۶ تا ۸ مهر رخ داد، در عمل دو مرحله متفاوت داشت: مرحله نخست، انتشار خبر بازگشت بیژن مرتضوی براساس گزارش بهمن بابازاده، خبرنگار حوزه موسیقی و سپس تکذیب آن از سوی او و همسرش نیلا (نرگس) فرخی و مرحله دوم، اعلام دوباره خبر ورود بیژن مرتضوی به ایران اینبار از سوی همسرش در یک لایو اینستاگرامی. نکته مهم در این میان، تفاوت میان خبر اولیه درباره ورود مرتضوی در روز ششم مهر و اعلام ورود او در روز هشتم مهر است. در روایت اول گفته شده بود که او دو روز پیش وارد کشور و در نیاوران دیده شده اما در روایت دوم، فرخی در همان زمان اعلام کرد که مرتضوی در حال ورود به ایران است. در نتیجه، حتی با توجه به خبر جدید، نمیتوان روایت اولیه درباره حضور او در نیاوران را به عنوان یک واقعیت مستقل از آنچه بعداً اتفاق افتاد، تأییدشده تلقی کرد. گزارشهای منتشرشده درباره این مرحله نیز عمدتاً بر اظهارات افراد و محتوای شبکههای اجتماعی متکی بودهاند.
در نهایت، تا زمان انتشار گزارش خبرآنلاین در بعدازظهر ۸ مهر ۱۴۰۵، روایت جدید این بود که بیژن مرتضوی پس از سالها دوری از ایران وارد کشور شده و این بار خبر از سوی همسرش در لایو اینستاگرامی اعلام شده است.
بیژن مرتضوی؛ از ویولن سهسالگی تا صحنههای بینالمللی
بیژن مرتضوی، خواننده، آهنگساز، تنظیمکننده و نوازنده ویولن، از چهرههایی است که بخش مهمی از مسیر حرفهای خود را خارج از ایران طی کرده، اما بخش قابلتوجهی از هویت موسیقاییاش همچنان به موسیقی ایرانی، بهویژه ویولن و موسیقی دستگاهی، گره خورده است. او در کنار فعالیت بهعنوان خواننده، در آهنگسازی و تنظیم نیز فعال بوده و در بسیاری از آثارش نقش چند ساز را همزمان بر عهده داشته است.
مرتضوی ۲۵ آبان ۱۳۳۶ به دنیا آمد. درباره محل تولد او در منابع مختلف اختلافی وجود دارد؛ برخی منابع بابل و برخی جویبار در مازندران را بهعنوان زادگاه او ذکر کردهاند. وبسایت شخصی مرتضوی و دانشگاه ساوتهمپتون سولنت نیز درباره محل تولد جزئیات مشخصی ارائه نمیکنند، بنابراین میتوان با اطمینان تاریخ تولد را ذکر کرد، اما درباره شهر تولد بهتر است با احتیاط نوشت.
شروع موسیقی از سهسالگی
موسیقی برای مرتضوی از سالهای بسیار ابتدایی زندگی آغاز شد. طبق زندگینامهای که در وبسایت رسمی او منتشر شده و همچنین روایت دانشگاه سولنت، او از سهسالگی نواختن ویولن را آغاز کرد و در تهران نزد چند تن از نوازندگان شناختهشده ویولن آموزش دید. از میان استادانی که نامشان در منابع مختلف آمده، میتوان به پرویز یاحقی، علی تجویدی، حبیبالله بدیعی، جهانگیر کامیان و مسعود نمازیان اشاره کرد. آموزش او تنها به نوازندگی محدود نبود و بداههنوازی، تنظیم، ارکستراسیون، دستگاه و تکنیکهای موسیقی ایرانی نیز بخشی از این آموزشها بود.
او در هفتسالگی یادگیری سازهای دیگری مانند پیانو، گیتار، سازهای کوبهای و سازهای ایرانی از جمله عود، تار و سنتور را نیز آغاز کرد. همین تجربه چندسازه بعدها در شیوه تنظیم و تولید آثارش اهمیت پیدا کرد؛ زیرا یکی از ویژگیهایی که در معرفی حرفهای او مورد تأکید قرار گرفته، تواناییاش در نواختن بخش بزرگی از سازهای مورد استفاده در تنظیمهای خودش است.
مرتضوی در ۱۱سالگی در یک مسابقه موسیقی دانشآموزان در سطح کشور مقام نخست را به دست آورد. سه سال بعد، در ۱۴سالگی، یک ارکستر ۳۲نفره تشکیل داد و ساختهها و تنظیمهای خود را در اردوی تابستانی رامسر اجرا کرد؛ اتفاقی که نشان میدهد فعالیت او در آهنگسازی و ارکستراسیون از سالهای نوجوانی آغاز شده بود. دانشگاه ساوتهمپتون سولنت نیز در معرفی او به همین دو نقطه از دوران نوجوانی اشاره کرده است.
از تحصیل در انگلستان تا مهاجرت به آمریکا
مرتضوی پس از پایان دبیرستان به بریتانیا رفت. او در کنار ادامه آموزش و اجرای موسیقی، در حوزه مهندسی عمران تحصیل کرد. چند سال بعد، در ۱۹۷۹ به آمریکا رفت و فعالیتهای آموزشی و موسیقایی خود را در آنجا ادامه داد. سرانجام در ۱۹۸۵ در کالیفرنیا ساکن شد.
اقامت در آمریکا نقطه مهمی در تبدیل فعالیتهای پراکنده او به یک مسیر حرفهای منسجم بود. مرتضوی در این دوره علاوه بر نوازندگی ویولن، به آهنگسازی و تنظیم برای خوانندگان ایرانی پرداخت و به تدریج فعالیت مستقل خود را نیز گسترش داد.
در نهایت، در ۱۹۹۰ نخستین آلبوم او منتشر شد؛ اثری که در منابع انگلیسی با عنوان The Magic of His Music and His Songs شناخته میشود. این آلبوم در میان آثار فارسی آن سال با استقبال قابل توجهی روبهرو شد و آغاز دورهای بود که مرتضوی بیش از گذشته در مقام خواننده، آهنگساز و نوازنده به مخاطبان ایرانی خارج از کشور معرفی شد.
ویولن؛ محور فعالیت موسیقایی
اگرچه نام مرتضوی بعدها بیش از همه با ترانههای پاپ و اجراهای خوانندگی شناخته شد، ویولن همچنان مهمترین عنصر در کارنامه او باقی ماند. آثار بیکلام او عموماً در مرز میان موسیقی ایرانی و موسیقی پاپ و ارکسترال قرار میگیرند و در تنظیمهایش از تجربهاش در موسیقی دستگاهی، بداههنوازی و ارکستراسیون استفاده شده است.
در دهه ۱۹۹۰، انتشار آلبومهای جدید و برگزاری کنسرتهای متعدد، فعالیت او را از بازار موسیقی ایرانی در آمریکا فراتر برد. بر اساس زندگینامه رسمی او، تورهای بینالمللی مرتضوی از سال ۱۹۹۰ آغاز شد و در سالنهایی در آمریکا، کانادا، بریتانیا و دیگر کشورها ادامه یافت.
یکی از مهمترین نقاط کارنامه او، اجرای ۳ ژوئیه ۱۹۹۴ در Greek Theatre لسآنجلس است. دانشگاه ساوتهمپتون سولنت این اجرا را از نقاط مهم کارنامه او معرفی کرده و نوشته است که مرتضوی در آن برنامه با ارکستری ۵۳نفره روی صحنه رفت. یکی از قطعات اجراشده نیز «Epic» بود؛ قطعهای که بنا بر همین روایت، مرتضوی آن را در ۱۱سالگی نوشته بود.
پس از آن، اجرا در سالنهایی مانند Royal Albert Hall لندن، Queen Elizabeth Theatre و سالنهای بزرگ آمریکای شمالی نیز بخشی از مسیر کنسرتی او شد. این اجراها در شکلگیری تصویر عمومی مرتضوی بهعنوان نوازندهای با تکیه بر ویولن و موسیقی ایرانی نقش داشتند.
از «آتش روی یخ» تا «موسیقی و من»
مرتضوی در دهههای بعد نیز انتشار آلبوم را ادامه داد. در میان آثار شناختهشده او میتوان به «بیژن ۲»، «بیژن ۳»، «آتش روی یخ»، «بوی خوش عشق»، «آواز خاموش»، «یه قطره دریا»، «به من چه» و «موسیقی و من» اشاره کرد. فهرستهای موسیقی بینالمللی نیز انتشار آثاری مانند Fire on Ice، Sweet Scent of Love، Voice of Silence و Music and I را ثبت کردهاند.
«آتش روی یخ» نمونهای از تلاش مرتضوی برای کنار هم قرار دادن موسیقی بیکلام مبتنی بر ویولن با فضاهای موسیقی معاصرتر بود. در سالهای بعد نیز آثار او ترکیبی از قطعات بیکلام و ترانههای باکلام شد و همین ترکیب، دو وجه اصلی فعالیت حرفهای او ــ نوازندگی و خوانندگی ــ را در کنار یکدیگر قرار داد.
فعالیت آموزشی و دانشگاهی
فعالیت مرتضوی به صحنه و استودیو محدود نماند. دانشگاه ساوتهمپتون سولنت در بریتانیا در سال ۲۰۱۷ اعلام کرد که به او مدرک افتخاری Doctor of Music اعطا کرده است. این دانشگاه در معرفی او همچنین از همکاریاش با دانشگاه و برگزاری کارگاهها و کلاسهای مستر برای دانشجویان موسیقی نام برده است.
این بخش از کارنامه مرتضوی با تلاش او برای معرفی موسیقی معاصر خاورمیانه در محیطهای آموزشی غربی پیوند خورده است. بنابراین در کنار فعالیت تجاری و اجرایی، آموزش موسیقی نیز بخشی از فعالیتهای سالهای بعد او بوده است.
زندگی حرفهای در خارج از ایران
مرتضوی بخش اصلی فعالیت حرفهای خود را در خارج از ایران ادامه داد؛ با این حال موسیقی ایرانی در مرکز آثارش باقی ماند. همین موضوع باعث شد که کارنامه او همزمان دو وجه داشته باشد: از یک سو خواننده و آهنگساز موسیقی پاپ فارسی و از سوی دیگر نوازنده ویولن با پیشینه آموزش موسیقی ایرانی.
در سالهای اخیر نیز فعالیتهای او متوقف نشد و اجراها و انتشار آثار مختلف ادامه پیدا کرد. در عین حال، زندگی شخصی او نیز در سالهای اخیر با از دست دادن ستاره سعیدی، همسر و مدیر برنامههایش، در سال ۱۴۰۲ تحت تأثیر قرار گرفت.
در مجموع، مسیر حرفهای بیژن مرتضوی را میتوان از ویولن سهسالگی و آموزش نزد استادان موسیقی ایرانی، تجربه آهنگسازی و ارکستراسیون در نوجوانی، مهاجرت تحصیلی به بریتانیا و آمریکا، شکلگیری فعالیت حرفهای در کالیفرنیا، انتشار آلبومهای متعدد، برگزاری کنسرتهای بینالمللی و در نهایت فعالیت آموزشی و دانشگاهی دنبال کرد. در این مسیر، ویولن نه فقط ساز اصلی او، بلکه یکی از عناصر ثابت هویت موسیقاییاش باقی ماند؛ هویتی که میان موسیقی ایرانی، پاپ، موسیقی بیکلام و تجربههای موسیقایی خارج از ایران شکل گرفته است.
۲۴۲۲۴۲
نظر شما