به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، سازمان ملل متحد همواره صحنه‌ای برای نمایش مواضع سیاسی بوده، اما آنچه در پشت تریبون این نهاد بین‌المللی رخ می‌دهد، چیزی فراتر از دیپلماسی رسمی است. رهبران سیاسی با انتخاب دقیق واژگان، نه‌تنها مواضع خود را بیان می‌کنند، بلکه در صدد مهندسی افکار عمومی جهانی و مشروعیت‌بخشی به سیاست‌هایشان برمی‌آیند. تحلیل فراوانی واژگان در سخنرانی‌های دونالد ترامپ، بنیامین نتانیاهو و مسعود پزشکیان در مجمع عمومی سازمان ملل، تصویری شفاف از اولویت‌ها، دغدغه‌ها و راهبردهای گفتمانی هر یک ارائه می‌دهد. این گزارش با تکیه بر داده‌های فراوانی واژگان، تلاش می‌کند الگوهای پنهان در پس انتخاب‌های زبانی این سه رهبر را آشکار سازد.
به روایت جماران، دونالد ترامپ در سخنرانی خود در سازمان ملل، با تکرار ۳۱ باره «ایالات متحده» و ۱۸ باره «آمریکا»، تمرکز خود را بر جایگاه جهانی این کشور نشان داد. این الگوی واژگانی، بازتاب مستقیم راهبرد «اول آمریکا» است که در آن آمریکا نه به‌عنوان بخشی از یک نظم بین‌المللی، بلکه به‌عنوان بازیگری مستقل و قدرتمند تعریف می‌شود که منافع ملی خود را بر هر چیز دیگری مقدم می‌داند. در تحلیل سخنرانی ترامپ، اصطلاح «حاکمیت» ۲۱ بار تکرار شده است؛ واژه‌ای که به گفته تحلیلگران، تجسم عینی دیدگاه «اول آمریکا» در سیاست خارجی اوست.
نکته قابل توجه در گفتمان ترامپ، حضور پررنگ واژه «ایران» با ۱۵ بار تکرار در رتبه پنجم است. این فراوانی بالا نشان می‌دهد که موضوع ایران، حتی در سخنرانی‌ای که ظاهراً بر مسائل داخلی آمریکا و مهاجرت متمرکز است، جایگاه محوری دارد. ترکیب واژه‌های «نظامی» (۱۱ بار)، «توافق» (۸ بار)، «رژیم» (۸ بار) و «ترور» (۸ بار) گفتمانی را شکل می‌دهد که در آن تهدید نظامی، فشار حداکثری و بدبینی به توافق‌های بین‌المللی عناصر اصلی هستند. جالب آنکه «صلح» با ۱۰ بار تکرار نیز در لیست واژگان پرتکرار او حضور دارد، اما در سایه ادبیات تقابلی قرار گرفته و بیشتر به‌عنوان هدفی آرمانی برای یک راهبرد عملی مطرح می‌شود.
آنچه در گفتمان ترامپ بیش از همه جلب توجه می‌کند، غیبت کامل واژه «اسرائیل» از فهرست ۲۰ واژه پرتکرار اوست. این غیبت معنادار، نشان‌دهنده اولویت‌بندی سیاسی خاصی است که در آن آمریکا نه به‌عنوان حامی یک متحد خاص، بلکه به‌عنوان بازیگری مستقل در صحنه جهانی ظاهر می‌شود.
نیامین نتانیاهو با تکرار ۳۸ باره «اسرائیل» در صدر فهرست واژگان خود، گفتمانی کاملاً متمایز ارائه داد. این فراوانی چشمگیر، نشان‌دهنده تلاش او برای مشروعیت‌بخشی و دفاع از موجودیت این رژیم در فضای بین‌المللی است. تحلیل‌های زبانی نشان می‌دهد که نتانیاهو در سخنرانی اخیر خود، واژه «اسرائیل» و مشتقات آن را ۴۷ بار به کار برده است. این تکرار مکرر، بازتاب راهبردی است که در آن هویت ملی و موجودیت سیاسی، محور اصلی مشروعیت‌سازی قرار می‌گیرد.
ادبیات تقابلی در گفتمان نتانیاهو کاملاً آشکار است. واژه‌های «تروریست‌ها» (۱۳ بار)، «حماس» (۱۲ بار)، «جنگ» (۱۰ بار) و «غزه» (۹ بار) فضایی امنیتی-نظامی ایجاد می‌کنند که در آن اسرائیل به‌عنوان قربانی تروریسم و مدافع تمدن غرب معرفی شود. در همین راستا، «ایران» با ۱۱ بار تکرار در رتبه هفتم و «ایرانی» با ۸ بار در فهرست قرار دارند. نتانیاهو تلاش می‌کند ایران را در قالب محور شرارت و تهدید هسته‌ای تعریف کند، هرچند خود واژه «هسته‌ای» در بیست واژه برتر او حضور ندارد.
نکته قابل تأمل در گفتمان نتانیاهو، نبود واژه «فلسطین» در صدر فهرست است، در حالی که «فلسطینی» (۹ بار) و «غزه» (۹ بار) حضور دارند. این الگو نشان می‌دهد که او به جای به رسمیت شناختن طرف مقابل به‌عنوان یک موجودیت سیاسی، بر تهدیدات و قربانی‌سازی متمرکز می‌شود. تحلیل‌های انجام‌شده نشان می‌دهد که واژه «صلح» در سخنرانی نتانیاهو تنها ۳ بار تکرار شده، در حالی که او در سخنرانی سال ۲۰۲۳ حدود ۴۰ بار از این واژه استفاده کرده بود. این کاهش چشمگیر، تغییر بنیادینی در راهبرد گفتمانی او را نشان می‌دهد که از صلح‌محوری به سمت امنیت‌محوری صرف حرکت کرده است.
سعود پزشکیان با تکرار ۲۹ باره «ایران» در صدر فهرست واژگان خود، گفتمانی هویت‌محور ارائه داد که در آن ایران نه به‌عنوان تهدید، بلکه به‌عنوان بازیگری مقتدر و مدافع حق خود معرفی می‌شود. تحلیل‌های زبانی نشان می‌دهد که «ایران» بیشترین واژه در سخنرانی پزشکیان بوده و پس از آن، «دفاع» با بالاترین فراوانی قرار دارد.
ادبیات دفاعی-امنیتی در گفتمان پزشکیان با واژه‌های «قدرت» (۱۷ بار)، «امنیت» (۱۵ بار) و «دفاع» (۱۲ بار) شکل می‌گیرد. این ترکیب واژگانی نشان می‌دهد که گفتمان او بر بازدارندگی و حفظ امنیت ملی متمرکز است، اما در چارچوبی که مشروعیت دفاعی دارد. برخلاف ترامپ که قدرت را در قالب تهدید نظامی تعریف می‌کند و نتانیاهو که امنیت را در قالب تقابل نظامی می‌بیند، پزشکیان قدرت و امنیت را به‌عنوان حقوق مشروع یک ملت در برابر فشارهای خارجی مطرح می‌کند.
حضور واژه‌هایی مانند «بمباران» (۸ بار)، «هسته‌ای» (۸ بار)، «تحریم» (۵ بار)، «عدالت» (۷ بار) و «مقاومت» (۶ بار) نشان‌دهنده روایت‌سازی از فشارهای خارجی و حق دفاع مشروع در برابر تحریم‌ها و تجاوز است. در همین راستا، «اسرائیل» (۹ بار) و «تروریست» (۹ بار) نشان می‌دهد که او به طور مشخص سیاست‌های اسرائیل را محکوم می‌کند. «آمریکا» (۷ بار) نیز در فهرست او حضور دارد، اما نه به اندازه ترامپ یا نتانیاهو پرتکرار است.
نکته قابل توجه در گفتمان پزشکیان، غیبت واژه «غزه» یا «فلسطین» از ۲۰ واژه نخست است. این غیبت، برخلاف انتظار، نشان‌دهنده اولویت‌بندی خاص اوست که در آن ایران و مسائل مرتبط با آن، بر موضوع فلسطین تقدم دارند. با این حال، تحلیل‌های محتوایی نشان می‌دهد که او در بخش‌هایی از سخنرانی خود به فلسطین و غزه نیز پرداخته و آنها را نماد شکست مکانیسم‌های بین‌المللی توصیف کرده است.
جماران در انتهای این گزارش نوشته است: داده‌های فراوانی واژگان به‌خوبی نشان می‌دهد که سازمان ملل صرفاً یک تریبون دیپلماتیک نیست، بلکه میدان رقابت روایت‌هاست. هر رهبر با انتخاب واژگان خاص خود، سعی در مهندسی افکار عمومی جهانی و مشروعیت‌بخشی به سیاست‌های خود دارد. ترامپ با محوریت «آمریکا» و ادبیات قدرت‌محور، نتانیاهو با محوریت «اسرائیل» و ادبیات امنیتی-تقابلی، و پزشکیان با محوریت «ایران» و ادبیات دفاعی-هویتی، سه روایت متفاوت از واقعیت بین‌المللی ارائه می‌دهند که در آن ایران نقطه اشتراک همه آنهاست.
آنچه این تحلیل آشکار می‌سازد، اهمیت حیاتی انتخاب واژگان در دیپلماسی عمومی است. رهبران سیاسی نه‌تنها با محتوای سخنان خود، بلکه با فراوانی و غیبت واژه‌ها، پیام‌های پنهانی را منتقل می‌کنند که تأثیر آنها می‌تواند فراتر از متن رسمی سخنرانی باشد. در دنیایی که رقابت روایت‌ها به اندازه رقابت قدرت اهمیت یافته است، درک الگوهای زبانی رهبران سیاسی، کلید فهم راهبردهای کلان آنهاست.
۳۱۲۱۶
نظر شما