گزارشی درباره گونه ای آلو که تنها در خراسان به عمل می آید

حسن احمدی فرد: آلوزرد، آلوسیاه و گوجه سبز، تنها اعضای خانواده آلوها نیستند. این خانواده یک عضو دیگر هم دارد. این میوه کمتر شناخته شده، به خاطر ظرافت و فسادپذیری بالا کمتر به میدان های بار و میوه فروشی ها راه پیدا می کند. باغداران خراسانی اما از این میوه که تنها در آن منطقه حاصل می شود، به عنوان میوه پیشکشی و نوبرانه استفاده می کنند. نام این میوه «تنسگل» است.

تنسگل اما برای بسیاری، اسمی آشناست و اگرچه شاید خیلی ها نمی دانند که این نام، نام یک میوه است اما بارها آن را شنیده اند. در خراسان تا همین یکی دو دهه قبل، «تنسگل» نامی برای دخترها بوده است. هنوز هم در بخشهایی ازخراسان قدیم در تربت جام و تایباد و هرات و فراه، نام تنسگل رواج دارد.

 

تنسگل همان «تن از گل» است

استاد دکتر «آصف فکرت» استاد زبان فارسی و لهجه هروی، «تنسگل» را یک نام اصیل فارسی و تغییر یافته «تن از گل» به معنای «جنس لطیف» می داند، اما معتقد است اطلاق آن به نوعی میوه، نباید چندان سابقه مند باشد.

وی به کتاب «ارشادالزراعه» تالیف «قاسم بن یوسف ابونصری هروی» در قرن دهم اشاره می کند و می گوید: نویسنده این کتاب نذر می کند که در صورت برآورده شدن حاجتش، کتابی درباره اصطلاحات و فنون کشاورزی و باغداری بنویسد. این کتاب امروز پس از 500 سال یکی از مهمترین و در عین حال معتبرترین کتابها درباره لهجه قدیم خراسان، لهجه هروی، است.
دکتر فکرت در گفتگو با خبرنگار ما تأکید می کند: در کتاب ارشادالزراعه که نام سبزی ها و میوه ها و شیوه های زراعت و آبیاری را در خود دارد، اسمی از تنسگل نیامده است.

 

تنسگل، نامی برای دخترها
«غفورمحمدزاده» پژوهشگر موسیقی فولکلور شرق خراسان است. او کتابی تالیف کرده به نام «دایره المعارف جامع موسیقی شرق خراسان». وی سالها در روستاهای دور و نزدیک این خطه از کشورمان تحقیق کرده و مجموعه ای از دوبیتی و آداب و رسوم این مردم را جمع آوری کرده است.

وی می گوید: هنوز دربخش هایی از خراسان قدیم، آنجایی که فرهنگ خراسانی هنوز طراوت و سرزنده گی دارد، «تنسگل»، نام رایجی است.
محمد زاده می گوید: دخترهایی که تنسگل نام دارند، از سر تحبیب، «تنسک» نامیده می شوند و این کاف تحبیب، همچنان در این منطقه رواج دارد و مثلا «گل محمد» هم «گلک» خوانده می شود.

این پژوهشگر فولکلور شرق خراسان می افزاید: «مهدی اخوان ثالث» شاعر شهیر خراسانی هم نام دخترش را تنسگل گذاشت که البته عمر این فرزند چندان طولانی نبود و در همان روزهای ابتدایی تولد، از دنیا رفت.

 

تنسگل، میوه ای با طعم میخوش
«مهدی گلکار»، از جوان های «طرقبه» است که در باغ شان، چند درخت تنسگل هنوز باقی است و «طرقبه» از ییلاقات حاشیه مشهد است.

به گفته او بر عکس آن چیزی که گفته می شود، تنسگل حاصل پیوند زردآلو و گوجه سبز نیست، بلکه میوه متفاوت است که البته به روش پیوندی تکثیر می شود: شاخه پیوندی تنسگل را معمولا به درخت های جوان گوجه سبز یا زردآلو پیوند می زنند و گیاه تنسگل را تکثیر می کنند.

وی به شکل ظاهری این میوه اشاره می کند و می گوید: تنسگل، اندازه آلو زرد است اما پوستش براق نیست و مثل پوست هلو و زردآلو، از کرک های ریزی پوشیده شده است. طعم تنسگل، حتی وقتی کامل می رسد، باز هم رگه هایی از ترشی و شیرینی دارد و به قول خراسانی ها «میخوش» است.

گلکار به کم شدن درخت های تنسگل در منطقه اشاره می کند و می گوید: روزگاری در هر باغی چندین درخت بارآور تنسگل بود اما حالا در کمتر باغی می شود درخت تنسگل دید و حتی خود باغدارها هم یواش یواش دارند این میوه را فراموش می کنند. با اصلاح درخت ها و حاصل آوردن نهال های جدید، می شود دوباره این میوه فراموش شده را به یاد همه آورد و بازار مناسبی در کنار سایر میوه ها برای تنسگل ایجاد کرد.
4745

کد خبر 228877

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
1 + 1 =

نظرات

  • نظرات منتشر شده: 41
  • نظرات در صف انتشار: 0
  • نظرات غیرقابل انتشار: 3
  • بدون نام IR ۱۰:۴۷ - ۱۳۹۱/۰۴/۲۹
    93 17
    در آمل خوردم اونجا هم گفتن این میوه فقط توی آمل هست:|
    • بدون نام IR ۱۴:۱۹ - ۱۳۹۱/۰۴/۲۹
      11 1
      منم تو سمیرم اصفهان خوردم اونجا هم گفتند کمیابه احتمالا خبرنگارتون فقط تو استان خراسان را گفته
    • am IR ۲۱:۵۳ - ۱۳۹۱/۰۴/۲۹
      15 2
      دقیقا میخواستم همین رو به گم. تو امل به هش میگن : گوهلی ----هلی همون آلو هست در کوه ها بیشتر دیده میشه تو آمل
    • بدون نام IR ۲۲:۲۹ - ۱۳۹۱/۰۴/۲۹
      23 2
      واا... ما کهع تو مشهدیم هنوز ندیدیم
    • بدون نام IR ۲۳:۵۹ - ۱۳۹۱/۰۵/۰۱
      1 0
      من امروز تو طرقبه دیدم..... کیلویی 1500 .......
  • بدون نام IR ۱۱:۲۰ - ۱۳۹۱/۰۴/۲۹
    8 1
    به این میگین آلوی مخصوص ! آلو داریم اندازه سیب کوچک به شیرینی عسل تشریف اوردین اورمیه حتما امتحان کنید
  • سینا IR ۱۱:۲۵ - ۱۳۹۱/۰۴/۲۹
    14 2
    این که همه جا هست. در طالقان درختش رو هم دیدم.
  • فارس IR ۱۱:۳۷ - ۱۳۹۱/۰۴/۲۹
    10 2
    دزفول خوردم گفتن فقط تو دزفول هست
  • علی IR ۱۱:۴۳ - ۱۳۹۱/۰۴/۲۹
    10 2
    منم تو طالقان خوردم ولی نگفتن فقط برا اینجاست!
  • در راه IR ۱۱:۴۸ - ۱۳۹۱/۰۴/۲۹
    5 1
    جالبه
  • بدون نام IR ۱۱:۵۵ - ۱۳۹۱/۰۴/۲۹
    8 2
    همچین هم نیست که فقط توی خراسان باشد در کردستان هم هست منتها توی تابستان های گرم می رسد خنک باشد نمی رسد.
  • بدون نام IR ۱۲:۱۲ - ۱۳۹۱/۰۴/۲۹
    7 1
    به نظر خوشمزه و ابدار مياد ...........
  • م ن ور IR ۱۲:۱۶ - ۱۳۹۱/۰۴/۲۹
    6 0
    در اباده هم من خورده ام
  • ر IR ۱۲:۱۶ - ۱۳۹۱/۰۴/۲۹
    7 1
    جهت اطلاع این نوع میوه درشهرستان بوانات استان فارس نیز وجود دارد
  • بدون نام IR ۱۲:۳۰ - ۱۳۹۱/۰۴/۲۹
    12 3
    ما یکی تو باغ خودمون داریم ! رشت‌!!
  • HASSAN IR ۱۲:۵۹ - ۱۳۹۱/۰۴/۲۹
    8 1
    این میوه خوشمزه در روستای ازغند از توابع شهرستان مه ولات استان خراسان رضوی نیز وجود دارد.
  • بدون نام IR ۱۳:۰۴ - ۱۳۹۱/۰۴/۲۹
    5 1
    Tanasgol ?
  • محمد IR ۱۳:۱۹ - ۱۳۹۱/۰۴/۲۹
    10 1
    اعتراف میکنم تا الان که ایم میوه رو میخوردم فکر میکردم آلو قرمزیه که هنوز نرسیده!!!!!!
  • هادی IR ۱۳:۵۱ - ۱۳۹۱/۰۴/۲۹
    6 1
    اگر امکانش هست این کلمات کمتر شنیده شده مثل تنسگل رو به همراه هجی آن وارد نمایید.
  • مسعود IR ۱۴:۱۴ - ۱۳۹۱/۰۴/۲۹
    6 1
    من درباغم دراصفهان 2 درخت پربارازاين درخت رادارم كه بسيارهم خوش خوراك است ولي به اندازه زردآلو وآلو مجلسي نمي باشد اين درخت مختص خراسان نيست ودراصفهان وباغات اطراف اصفهان هم زياد ميباشد ولي چون دربازار زياد شناخته شده نيست زيادوجهه تجاري نداردو خودباغدارمصرف ميكند يا بعنوان پيشكش داده ميشود البته پرباراست وهرچقدرهم زياد بيايد براي پاي خورشت درآفتاب خشك ميكنيم ظاهري دقيقا بين زردآلو وآلو دارد باپوست پرزدارمثل زردآلو
  • بدون نام LU ۱۴:۲۱ - ۱۳۹۱/۰۴/۲۹
    10 2
    والا من داخل نجف آباد اصفهان هم دیدم جالبی اینه که اونا هم می گنند فقط اینجا کشت میشه
  • بدون نام IR ۱۵:۳۷ - ۱۳۹۱/۰۴/۲۹
    9 3
    توي باغ ما تو تبريز پر از اين آلو هاست باور نداريد تشريف بياوريد از نزديك ببينيد
  • بهرام IR ۰۱:۴۱ - ۱۳۹۱/۰۴/۳۰
    8 3
    آقاي نويسنده اوني كه شما ميگي گوجه سبز اسم درستش آلوچه.شما تهراني هستي چرا تهراني تايپ ميكني بد آموزي داره لطفا اصلاح كنين.شما به گوجه اي كه رسيده باشه و هنوز سبزه پس چي ميگين؟!
    • امیر IR ۱۶:۵۷ - ۱۳۹۱/۰۴/۳۰
      1 0
      میگیم گوجه فرنگی نرسیده. شما به گیلاس نرسیده میگید گیلاس سبز؟
    • مهرداد A1 ۱۶:۴۹ - ۱۳۹۴/۰۲/۱۰
      0 0
      برادر آلوچه درسته نه گوجه سبز.گوجه از صیفی جاته آلوچه یا به قول شما گوجه سبز از خانواده آلو هاست که همون آلوچرو بزایم برسه میشه آلو.ولی چون نرسیدش خوش طعمه قبل رسیدن چیده میشه.و به گیلاس نرسیده هم میگن کال یا نارس حالا شما به آلوچه گوجه سبز خخخخخ
  • بدون نام IR ۰۹:۴۰ - ۱۳۹۱/۰۴/۳۰
    15 2
    گی گفته ما پارسال تو لنگرود ویلا کرایه کردیم تو حیاتش درخت این میوه بود ماهم بهش رحم نکردیم
  • بهروز IR ۱۴:۴۶ - ۱۳۹۱/۰۴/۳۰
    0 0
    حالا اینی که میگید، کیلو چنده؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟ میوه های دیگه به این فراوانی،قیمتشون خدادتومانه.دیگه وای به حال این که یکی یه دونه ست.
  • بدون نام IR ۱۶:۱۳ - ۱۳۹۱/۰۴/۳۰
    1 0
    میدون میوه بهار اصفهان زیاد از این میوه هست
  • بدون نام IR ۱۹:۱۹ - ۱۳۹۱/۰۴/۳۰
    2 4
    من همین چند روز پیش توی باع داییم در دماوند از اینا کندم خوردم. خیلی هم خوشمزه بود.
  • بدون نام IR ۲۰:۵۰ - ۱۳۹۱/۰۴/۳۰
    0 0
    توی یکی از شهرستانهای خراسان رضوی به نام گنابادهم این میوه هست بهش هم میگن تناسگولtanasgol
  • بدون نام IR ۲۳:۰۳ - ۱۳۹۱/۰۴/۳۰
    0 0
    این آلو رو ما طرفهای جاده بین سد زاینده رود و پل زمان خان گرفتیم... باغش هم همون اطراف بود...
  • بدون نام SE ۰۵:۵۷ - ۱۳۹۱/۰۴/۳۱
    0 3
    از این آلو در شهر غزنی افغانستان به وفور پیدا میشه، اونجا حتی این آلو رو خشک می کنند. معروف است به آلوی بخارا.
  • بدون نام IR ۰۷:۵۲ - ۱۳۹۱/۰۴/۳۱
    0 1
    اطراف تهران،فشم و ميگون هم هست
  • جهان IR ۱۴:۱۶ - ۱۳۹۱/۰۴/۳۱
    0 1
    توی خونه ما هم هست زاهدان
  • بهمن خوشنویس IR ۱۹:۱۹ - ۱۳۹۲/۰۵/۲۰
    0 3
    این میوه هیبرید طبیعی بین گونه ای است . در طبیعت امیزش اتفاقی بین زردالو و گوجه صورت گرفته وحاصل این تلاقی درختی با مشخصات بینابینی و میوه ای حد واسط است. در همه نقاط ایران وجود دارد در اذربایجان بهش میگند (اریک الچا) یعنی(زردالو گوجه) بعنوان پایه هسته دار ها بکار می رود .مقاوم به بیماری های خاکزی و ساگار با خاک های سنگین متحمل به اهک بالای خاک و رطوبت .ارقام اصلاح شده این پایه توسط ایستگاه تحقیقاتی کریمسکی معرفی شده اند که از شهرت چهانی برخوردارند مانند krymsk89.ارقام میوه ای توسط موسسه zaiger در کالیفرنیا اصلاح و معرفی شده اند تحت نام aprium با25درصد طعم الو و 75 درصد طعم زردالو وplout با 75درصد طعم الو و25 درصد طعم زردالو اینها هیبرید های بین زردالو و الو هستند من دارم تکثرشان میکنم
    • گلاره پورمند A1 ۲۰:۲۱ - ۱۳۹۲/۰۶/۰۲
      4 2
      من دانشجوی ارشدم و پایان نامم در مورد تنسگل است و تمام صحبتهای آقای خوشنویس راتایید میکنم ایشونم پایان نامه ارشدشون راجع به سیتولوژی هیبرید مذکور بوده خوشحال میشم اگر اطلاعات بیشتری دارن در اختیار من بذارن بخصوص نظرشونو در مورد اینکه ین میوه آیا پتانسیل این را دارد که در بازار ارائه شود؟یاهراطلاعات دیگری م ممنون
  • تنسگل IR ۱۸:۳۳ - ۱۳۹۲/۰۶/۱۹
    2 0
    این نوشته ها با این که کوتاه بود ولی واقعا عالی بود اسم من تنسگل هست و من اصالاتا تهرانی هستم من 20 سالمه ولی معنی اسم خودم رو کامل نمی دونستم این واقعا عالی بود
    • مجید IR ۲۱:۳۲ - ۱۳۹۲/۰۹/۲۸
      0 1
      تنسگل یک نام دخترانه است که کاملا ایرانی است و بیشتر در منطقه خراسان رواج داشته و متاسفانه الان کمتر استفاده می شود و ریشه آن احتمالا (تن از گل) و یا (طناز گل) است که به مرور زمان به شکل تنسگل در آمده است به هر حال نام واقعا دوست داشتنی و زیبایی است و همینطور میوه اش ، توی باغ پدر من در شاهرود هم چند ده تا از این نوع درخت هست که هر سال میوه آن را خشک میکنیم و به عنوان خشکبار بسیار خوشمزه (ملس) در غذاها استفاده میکنیم.
  • منوچهر A1 ۰۸:۰۲ - ۱۳۹۲/۱۲/۱۱
    0 1
    با سلام وتبريك جهت مطالب زيباي شما پاريز نام منطقه اي در استان كرمان در شصت كيلومتري شمال شرق سيرجان ازديرباز درختان آلوچه قيسي را پرورش ميداده وتا كنون فكر ميكرديم كه فقط منحصر به اين منطقه است متشكر
  • سهیل یوسفی A1 ۱۱:۴۶ - ۱۳۹۳/۰۱/۲۸
    0 1
    باسلام من تربت جام زندگی می کنم توحیاطمون دوتاازاین درخت داریم ازبهمن میخوام برام بگه چه میوه هایی رومیشه به این درخت پیوند زد.سپاسگزارم
  • مكاري A1 ۱۸:۳۰ - ۱۳۹۳/۰۴/۱۰
    0 1
    ما هم در حياط خانه مان در طرقبه درختي با سه نوع ميوه داريم كه يكي از انها تنسگل است.......