خبرآنلاین: چشم انتظاری‌ها بالاخره به پایان رسید و با رأی اعتماد نمایندگان، مهرداد اخلاقی کتابچی در قامت وزیر دفاع کلیددار نظامی‌ترین وزارتخانه دولت شد. آن هم در شرایطی که جلسه رأی اعتماد او به صورت مجازی برگزار شده و کشور در خطر وقوع دوباره جنگ قرار دارد. از همین رو، بهارستانی‌ها در نشست امروز پس از دفاع مسعود پزشکیان، رئیس دولت چهاردهم و استماع توضیحات وزیر پیشنهادی و همچنین شنیدن نظرات موافقان و مخالفان، در نهایت با برنامه‌ها و صلاحیت اخلاقی کتابچی وزیر پیشنهادی دفاع با ۲۳۷ رأی موافق، ۱۵ رأی مخالف و بدون رأی ممتنع از مجموع ۲۷۷ نماینده حاضر در جلسه موافقت کردند.
تصمیم سخت پزشکیان برای وزارت دفاع
بدون شک یکی از تصمیمات سخت مسعود پزشکیان انتخاب یک گزینه برای سکانداری «وزارت دفاع» بوده است، او پیش از این امیر عزیز نصیرزاده را به عنوان وزیر دفاع دولت چهاردهم انتخاب کرده بود که در جریان حمله اسرائیل و آمریکا در اسفندماه سال گذشته به شهادت رسید. در این میان، اگر چه ایران و آمریکا به صورت موقت عملیات نظامی خود را متوقف کرده‌اند اما تحولات اخیر حکایت از شروع دوباره جنگ سوم علیه تهران دارد و از همین رو، انتخاب دوباره وزیر دفاع برای رئیس‌جمهور تصمیمی مهم و دشوار محسوب شده است.
آن هم وزارتخانه‌ای که مطابق با قانون وظیفه تجهیز نیروهای دفاعی برای مقابله با تهدیدات احتمالی را عهده‌دار است و سازمان‌های مهمی چون سازمان صنایع دفاع، سازمان صنایع هوافضا، سازمان صنایع هوایی، شرکت صنایع الکترونیک ایران، سازمان صنایع دریایی و ... زیرمجموعه آن تعریف شده‌اند.
بر اساس مأموریت‌های مهم تعریف‌شده برای وزارت دفاع که وزارتخانه‌ای «فراقوه‌ای» نیز محسوب می‌شود و ارتباط مستمر با سپاه پاسداران و ارتش جمهوری اسلامی دارد، نظر ستاد کل نیروهای مسلح و دفتر نظامی فرماندهی کل قوا ضروری است. بر همین اساس نیز انتخاب یک گزینه جامع‌الاطراف در همه دولت‌ها انتخابی مهم و سخت بوده است. با این حال یکی از مهم‌ترین نکات انتخاب اخلاقی کتابچی، این است که او برخلاف برخی وزیران پیشین دفاع، سابقه اصلی‌اش نه در «فرماندهی نیروهای نظامی» که در تخصصی‌ترین ساختارهای «صنعتی وزارت دفاع» حضور داشته است.
او که دومین وزیر دفاع بدون سابقه نظامی است، سال‌ها در مجموعه‌های مرتبط با صنایع موشکی و هوافضایی فعالیت داشته و نامش از میانه دهه ۱۳۸۰ در اسناد مربوط به برنامه موشکی ایران دیده می‌شود، کما این که در سال ۱۳۸۷ بود که با عنوان رئیس گروه صنعتی شهید باکری در فهرست تحریم‌های آمریکا قرار گرفت و یکی از مقاماتی بود که نامش در قطعنامه تحریمی ۱۷۴۷ نیز ذکر شده بود. او در سال ۱۳۹۳ با حکم حسین دهقان به ریاست سازمان صنایع هوافضای وزارت دفاع رسید و حالا در رأس وزارتخانه‌ای قرار گرفته است که از زمان تأسیس تاکنون، فراز و نشیب‌های مختلفی را پشت سر گذاشته و چهره‌های متعددی را در جایگاه وزارت به خود دیده است.
یک وزارتخانه و چند اسم/ چند وزیر دفاع شهید شده‌اند؟
«وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران» پس از انقلاب اسلامی تا خردادماه ۱۳۶۳ با عنوان «وزارت دفاع ملی» فعالیت می‌کرد، این وزارتخانه در فاصله بین سال‌های ۶۳ تا ۶۸ نیز «وزارت دفاع» نامیده می‌شد.
از سال ۶۸ با ادغام وزارت دفاع وقت و وزارت سپاه پاسداران، «وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران» شکل گرفت. همچنین در ۱۴ دولت تشکیل‌شده در نظام جمهوری اسلامی تاکنون ۱۵ چهره نظامی سکاندار این وزارتخانه بوده‌اند. مصطفی چمران، سرلشکر جواد فکوری، سرلشکر موسی نامجو و امیر عزیز نصیرزاده، چهار وزیر دفاعی بوده‌اند که به شهادت رسیده‌اند.
مسن‌ترین و جوان‌ترین وزیر دفاع
در دولت سازندگی با مدیریت آیت‌الله هاشمی رفسنجانی، جوان‌ترین وزیر دفاع منصوب شده است. محمد فروزنده که در دولت دوم هاشمی رفسنجانی جایگزین اکبر ترکان شده بود در زمان انتصاب، ۳۳ سال سن داشت. البته اکبر ترکان نیز در لیست وزرای جوان قرار داشته و در زمان وزارت خود ۳۷ سال سن داشته است.
در این میان اگرچه تاکنون اطلاعات زیادی از تاریخ تولد مهرداد اخلاقی کتابچی، وزیر دفاع جدید دولت در دسترس نیست و برخی از سایت‌ها سال تولد او را (۱۳۳۳-۱۳۳۲) در نظر گرفته‌اند، اما با احتساب سن او در زمان انتصاب، او با ۷۳ سال سن، مسن‌ترین وزیر دفاع تا به این لحظه بوده است. پیش از او، محمدتقی ریاحی که در زمان دولت موقت مهدی بازرگان از فروردین تا شهریور سال ۱۳۵۸ مسئولیت این وزارتخانه را بر عهده داشت، با ۶۹ سال سن در زمان انتصاب، این عنوان را در اختیار داشته است.
وزیرانی که در خارج از کشور فوت کردند
وزرای این وزارتخانه نیز هرکدام سرنوشت خاص خود را داشته‌اند. از ۱۶ وزیر آن بعد از پیروزی انقلاب، ۷ وزیر اول آن فوت کرده یا شهید شده‌اند. تا پیش از انتصاب اخلاقی کتابچی، اکبر ترکان تنها وزیر غیرنظامی این وزارتخانه بود و دریابان شمخانی با هشت سال وزارت، بیشترین زمان تصدی بر این پست را داشته است.
در میان وزرای دفاع سابق محمد تقی ریاحی براساس اطلاعات ثبت‌شده از ایران مهاجرت کرده بود و در مرداد ۱۳۶۷ در نیس فرانسه بر اثر سکته قلبی درگذشت. احمد مدنی نیز در سال ۱۳۸۴ در ۷۶سالگی در آمریکا درگذشت.
محمد سلیمی نیز که در زمان جنگ ایران و عراق مسئول دفتر مشاوره امام خمینی(ره) در امور نظامی و مسئول ستاد جنگ‌های نامنظم بود، در دولت اول میرحسین در سال‌های ۱۳۶۰-۱۳۶۴ به عنوان وزیر دفاع فعالیت کرد در بهمن ۱۳۹۴، پس از یک دوره طولانی بیماری در ۷۸سالگی درگذشت. اکبر ترکان نیز از دیگر وزرای دفاعی است که در قید حیات نیست و در اردیبهشت ماه ۱۴۰۰ درگذشت.
* در جدول زیر اسامی وزرای دفاع و سوابق آنان آمده است؛
| ردیف |
اسامی وزرای دفاع ----- سن در آغاز وزارت |
کدام دولت؟ ------ سال خدمت |
برخی سوابق قبل از وزارت |
برخی سوابق بعد از وزارت |
| ۱ |
احمد مدنی
|
دولت موقت مهدی بازرگان
|
*دریادار نیروی دریایی ایران |
*استاندار خوزستان |
| ۲ |
محمدتقی ریاحی
|
دولت موقت مهدی بازرگان
|
*رئیس ستاد ارتش
|
از ایران مهاجرت کرد |
| ۳ |
مصطفی چمران
|
دولت موقت مهدی بازرگان
|
*معاون نخستوزیر در امور انقلاب |
*فرمانده ستاد جنگ‌های نامنظم
|
| ۴ |
جواد فکوری
|
دولت محمدعلی رجایی
|
*فرمانده پشتیبانی پایگاه دوم شکاری * فرمانده پایگاه دوم شکاری *فرمانده پایگاه یکم شکاری *معاون عملیاتی نیروی هوایی *فرمانده نیروی هوایی |
*به شهادت رسید |
| ۵ |
موسی نامجو
|
دولت محمدعلی رجایی
|
*رییس دانشکده افسری *نماینده فرمانده کل قوا در شورای‌عالی دفاع |
*به شهادت رسید |
| ۶ |
محمد سلیمی
|
دولت اول میرحسین موسوی
|
*مسئول دفتر مشاوره امام خمینی(ره) در امور نظامی و مسئول ستاد جنگ‌های نامنظم |
*فرمانده کل ارتش *مشاور فرماندهی کل قوا در امور ارتش |
| ۷ |
محمدحسین جلالی ------ |
دولت دوم میرحسین موسوی
|
*از فرماندهان عالی‌رتبه نیروی هوایی ارتش |
*فرمانده نیروی هوایی سپاه * ریاست مرکز عملیات ستاد کل نیروهای مسلح * مشاور امداد هوایی رئیس جمعیت هلال احمر ایران |
| ۸ |
اکبر ترکان
|
دولت اول اکبر هاشمی‌رفسنجانی
|
*استاندار ایلام *استاندار هرمزگان * معاون بنیاد مستضعفان *رئیس هیئت مدیره ومدیر عامل سازمان صنایع دفاع |
*وزیر راه و ترابری *رئیس سازمان نظام مهندسی ساختمان *دبیر شورای هماهنگی مناطق آزاد تجاری ایران *مشاور ارشد حسن روحانی در دوران ریاست جمهوری |
| ۹ |
محمد فروزنده
|
دولت دوم اکبر هاشمی‌رفسنجانی
|
*جانشین فرمانده کل نیروهای مسلح *جانشین رئیس ستاد کل نیروهای مسلح |
*از فرماندهان سپاه *رئیس بنیاد مستضعفان *عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام |
| ۱۰ |
علی شمخانی
|
دولت اول و دوم سیدمحمد خاتمی
|
*فرمانده نیروی زمینی *قائم‌مقام فرمانده کل و وزیر سپاه (در کابینه میرحسین موسوی) *رئیس مرکز مطالعات راهبردی نیروهای مسلح *عضو شورای راهبردی روابط خارجی ایران *رئیس کمیته سیاست‌های دفاعی امنیتی شورای عالی امنیت ملی ایران *فرمانده نیروی دریایی ارتش |
*دبیر شورای‌عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران *عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام و مشاور سیاسی رهبری |
| ۱۱ |
مصطفی محمدنجار ۴۹ ساله |
دولت اول محمود احمدی‌نژاد ۱۳۸۴-۱۳۸۸ |
*مسئول ارزشیابی استان سیستان و بلوچستان *رئیس بنیاد تعاون *معاون خودکفایی صنایع دفاعی *رئیس گروه جنگ افزاری سپاه پاسداران *عضو هیأت مدیره سازمان صنایع دفاع *رئیس گروه صنایع مهمات سازی و معاون برنامه ریزی و توسعه سازمان صنایع دفاع |
*وزیر کشور *دبیر ستاد مبارزه با مواد مخدر |
| ۱۲ |
احمد وحیدی ۵۱ ساله |
دولت دوم محمود احمدی‌نژاد ۱۳۸۸-۱۳۹۲ |
*فرمانده قرارگاه‌های عملیاتی و اطلاعاتی سپاه *معاون طرح و برنامه و امور بین‌الملل وزارت دفاع *جانشین وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح *رئیس کمیسیون سیاسی، دفاعی و امنیتی مجمع تشخیص مصلحت نظام و ریاست کارگروه سیاسی |
*رئیس مرکز تحقیقات راهبردی دفاعی ستاد کل نیروهای مسلح ایران *رئیس کمیسیون دفاعی-امنیتی شورای راهبردی روابط خارجی *رئیس کارگروه سیاسی، دفاعی و امنیتی در تدوین برنامهٔ پنجم توسعه *رئیس کمیسیون سیاسی، دفاعی و امنیتی مجمع تشخیص مصلحت نظام *وزیر کشور جمهوری اسلامی ایران |
| ۱۳ |
حسین دهقان ۵۶ ساله |
دولت اول حسن روحانی ۱۳۹۶_۱۳۹۲ |
*فرمانده سپاه تهران *فرمانده منطقه‌یکم ثارالله وقرارگاه عملیاتی ثارالله *قائم‌مقام فرمانده نیروی هوایی سپاه * فرمانده نیروی هوایی سپاه *جانشین رئیس ستاد مشترک سپاه * قائم‌مقام وزیر دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح *مشاورعالی وزیر دفاع *معاون رئیس‌جمهور و رئیس بنیاد شهید و امورایثارگران *جانشین رئیس و دبیرکل مرکز مطالعات راهبردی دفاعی نیروهای مسلح ج.ا.ایران *دبیر و رئیس کمیسیون سیاسی- دفاعی و امنیتی مجمع تشخیص مصلحت نظام |
* مشاور رهبر انقلاب در صنایع دفاعی *مشاور فرماندهی فرماندهی کل قوا (رهبر جمهوری اسلامی) در حوزه صنایع دفاعی *رئیس بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی |
| ۱۴ |
امیر حاتمی ۵۱ ساله |
دولت دوم حسن روحانی ۱۴۰۰_۱۳۹۶ |
* فرمانده یگان‌های ارتش در مناطق شمال‌غرب و غرب * معاون اطلاعات ارتش جمهوری اسلامی * رئیس دفتر روابط بین‌الملل آجا و رئیس گروه مشاورین فرمانده کل ارتش * معاون نیروی انسانی ستاد کل نیروهای مسلح * جانشین معاون ارکان و امور مشترک رئیس ستاد کل نیروهای مسلح * مشاور عالی رئیس ستاد کل نیروهای مسلح در قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیاء * دبیر هیئت امنای دانشگاه عالی دفاع ملی * رئیس هیئت مدیره سازمان اتکا * رئیس هیئت مدیره بنیاد تعاون وزارت دفاع * قائم‌مقام وزیر دفاع دولت یازدهم * وزیر دفاع دولت دوازدهم |
*مشاور فرماندهی کل نیروهای مسلح در امور ارتش |
| ۱۵ |
امیر قرایی آشتیانی ۶۱ ساله |
دولت ابراهیم رئیسی ۱۴۰۰ تا مرداد ۱۴۰۳ |
*رئیس بازرسی و ایمنی ستاد کل نیروهای مسلح * جانشین فرماندهی کل ارتش جمهوری اسلامی ایران * عضو هیأت رئیسه فرماندهی نیروی زمینی ارتش * فرماندهی یگان‌های رزمی در دوران دفاع مقدس * خدمت در مشاغل راهبردی، فرماندهی، ستادی و اطلاعاتی کشور * جانشین رئیس ستاد کل نیروهای مسلح |
__ |
| ۱۶ |
امیر عزیز نصیرزاده ۶۰ ساله |
دولت مسعود پزشکیان ۱۴۰۳ تا اسفند ۱۴۰۴ |
* معاونت هماهنگ‌کننده نیروی هوایی ارتش * جانشین فرمانده نیروی هوایی ارتش * فرماندهی نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران * جانشین رئیس ستاد کل نیروهای مسلح |
* به شهادت رسید |
۲۹۲۱۵
نظر شما