کسری ۶۷ میلیون مترمکعبی سفره های زیرزمینی آذربایجان شرقی

به گزارش خبرآنلاین از تبریز، محمدعلی حسن پوراقدم اعلام کرد: این کسری به واسطه اثرات خشکسالی های مستمر و ممتد سال های گذشته و فشارهای ناشی از برداشتهای صورت گرفته از محل آبخوانهای استان در جهت جبران کمبودهای بخش آب سطحی به وجود آمده است.

بر اساس نتایج پایش شبکه سنجش منابع آب زیرزمینی در گستره ۲۵ آبخوان استان آذربایجان شرقی، تا مهرماه ۱۴۰۵ مجموع تغذیه آب زیرزمینی در آبخوان های استان، نسبت به اول سال آبی گذشته، به میزان ۸۴/۱۲۸ میلیون متر مکعب بوده است .

وی اظهار کرد: آبخوان های تبریز ، شبستر- صوفیان و سراب بهترین وضعیت افزایش حجم ذخیره آب زیرزمینی را در بین ۲۵ آبخوان استان دارند که ناشی از اثرات مستقیم افزایش بارش در سال آبی گذشته و اقدامات حفاظتی و کنترلی است ولی آبخوان های کردکندی و هادیشهر شرایط تغذیه مناسبی را نداشته و با کمبود تغذیه شدید مواجه هستند.

افت تجمعی ۱۵۰۰ میلیون مترمکعبی در آبخوان های آذربایجان شرقی

حسن پور اقدم با اعلام اینکه افت تجمعی بلندمدت در مجموعِ ۲۵ آبخوان از زمان آغاز اندازه‌گیری تاکنون به رقم بسیار سنگین حدود ۱۵۰۰ میلیون مترمکعب (MCM) رسیده است، خاطرنشان کرد: این رقم نشان‌دهنده بیلان منفی پایدار و مفرط در منطقه است.

وی اظهار کرد: متوسط سالانه تخلیه مخازن زیرزمینی در درازمدت نشان می‌دهد که سالانه به‌طور میانگین ده‌ها میلیون مترمکعب از ذخایر تجدیدناپذیر یا دیرتجدیدپذیر آبخوان‌ها کاسته شده است.

آبخوان مرند بحرانی ترین آبخوان استان

حسن پور اقدم با بیان اینکه بررسی تفکیکی آبخوان‌های استان نشان می‌دهد بار اصلی این افت متوجه چند آبخوان کلیدی است که بیشترین حجم آب از دست رفته را ثبت کرده‌اند، گفت: آبخوان‌های مرند، شبستر- صوفیان ، دامنه های شمالی سهند و تسوجه به دلیل شرایط کشاورزی حاکم، بارگذاری بیش از حد چاه‌های مجاز و غیرمجاز و عدم تعادل بین تغذیه (نفوذ نزولات) و تخلیه (پمپاژ)، بیشترین آسیب‌پذیری (Resilience Vulnerability) ) را نشان می‌دهند.

وی اظهار کرد: آبخوان مرند با افت تجمعی تراز بیش از ۲۲۰۰ سانتی‌متر و کاهش حجم حدود ۶۷۰- میلیون مترمکعب، بحرانی‌ترین وضعیت را در میان تمامی محدوده‌های مطالعاتی دارد و بزرگترین تخلیه مخزن را به خود اختصاص داده است.

حسن پور ادامه داد: آبخوان شبستر - صوفیان با افت تجمعی حدود ۲۵۳- میلیون مترمکعب، دومین کانون تخلیه بزرگ است که با توجه به مجاورت با اکوسیستم دریاچه ارومیه، فرونشست و شور شدن منابع آب را تشدید می‌کند.

وی با اشاره به اینکه آبخوان دامنه‌های شمالی سهند با افت تجمعی حدود ۲۱۸- میلیون مترمکعب ذخیره از دست رفته مواجه هستند، افزود: در آبخوان تسوج افت تجمعی بیش از ۱۰۵- میلیون مترمکعب حجم و بیش از ۱۶ متر افت تراز اتفاق افتاده است.

فرونشست زمین ناشی از توسعه ناپایدار کشاورزی و بهره‌برداری مفرط از سفره‌های آب زیرزمینی

مدیر مطالعات پایه منابع آب شرکت آب منطقه ای آذربایجان شرقی با اشاره به بحران ذخایر استراتژیک، گفت: روند تحلیل ها مؤید آن است که حوضه‌های مورد مطالعه با پدیده توسعه ناپایدار کشاورزی و بهره‌برداری مفرط از سفره‌های آب زیرزمینی دست‌وپنجه نرم می‌کنند.

حسن پور اقدم اظهار کرد: افت‌های تجمعی چندصد میلیون مترمکعبی در دشت‌هایی نظیر مرند، شبستر و دامنه‌های شمالی سهند به معنای از دست رفتن ظرفیت ذخیره آبخوان، خطر فرونشست زمین، شور شدن کیفی آب و کاهش شدیدی تاب‌آوری منابع آب در برابر خشکسالی‌های آتی است.

وی خاطرنشان کرد: اگرچه نوسانات سالانه مثبت در برخی نقاط امیدی کم رنگی را ایجاد می‌کند، اما شیب تند افت‌های بلندمدت نشان می‌دهد پروژه‌های احیاء و تعادل‌بخشی آب‌های زیرزمینی (نظیر مسدود کردن چاه‌های غیرمجاز، نصب کنتورهای هوشمند ) و اصلاح الگوی کشت و مدیریت مصرف باید با شدت و تمرکز بسیار بیشتری در کانون‌های بحرانی ذکر شده دنبال شوند.

گفتنی است سه حوضه آبریز اصلی و ۲۵ آبخوان در استان آذربایجان شرقی وجود دارد که ۲۰ آبخوان در حوضه آبریز دریاچه ارومیه، سه آبخوان در حوضه آبریز رود ارس و ۲ آبخوان در حوضه آبریز سفیدرود بزرگ واقع شده اند.