مجید فروغی

زلزله آذربایجان برای ما ایرانی ها مصیبتی غمبار است. اما نحوه اطلاع رسانی این فاجعه در صدا و سیما، رسانه‌های رسمی و رسانه‌های اجتماعی برای من ایرانی اهل ارتباطات و رسانه خاطره‌ای تلخ و شیرین را ثبت کرد.
 

ساعت 10 صبح روز پس از زلزله وقتی تجمع بسیاری از مردم را دیدم که فارغ از کار و غم نان و مرغ برای اهدای خون به آسیب دیدگان زلزله آمده‌اند بی‌آنکه شبکه‌های صدا و سیما و رسانه‌های رسمی لحظه به لحظه مردم شریف و آگاه و همیشه در صحنه را برای کمک و اهدای خون دعوت و ترغیب کرده باشند_ اقداماتی که در مناسبتهای فراوانی دیده‌ایم و با آن‌ها بزرگ شده ایم- به قدرت و تاثیر رسانه‌های اجتماعی در جامعه‌ام که بیشتر افراد به اینترنت دسترسی ندارند یا دسترسی دارند و استفاده نمی‌کنند و فقط بخشی از استفاده کنندگان اینترنت موفق می‌شوند از سد فیلتر عبور کنند و به رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی بپیوندند، بیش از پیش پی بردم. با خودم گفتم اگر مدیران رسانه‌ها آگاه بودند و با اصول و اخلاق حرفه‌ای رسانه آشنایی داشتند یا بر آن پایبند بودند، چنین خبط و اشتباهی را مرتکب نمی‌شدند و یا دست کم حالا درس می‌گیرند و این اشتباه را تکرار نمی‌کنند.
 

عصر و شامگاه 21مردادماه وقتی لحظه به لحظه خبر‌ها و تصاویری از زلزله در رسانه‌های اجتماعی قرار می‌گرفت و به اشترک گذاشتته می‌شد، صداو سیما با ارزشهای خبری مورد نظر خود، خبرهایی را اولویت می‌داد و پخش می‌کرد که زلزله در بین آن‌ها جایی نداشت یا در ردیف آخر بود. حدود ساعت 22 یکی از دوستانم که متخصص ارتباطات و رسانه هم نیست در صفحه‌اش نوشت: «یعنی زلزله آذربایجان با 180 کشته و بیش از 1600 مجروح ارزش خبری ندارد؟» جالب بود که فردی مثل همین دوست که به لحاظ تخصص رسانه‌ای و روزنامه نگاری ارزش‌های خبری را نمی‌شناسد و نمی‌داند که خبرنگار بر اساس کدام ارزش‌های خبری خبر می‌نویسد و دبیر و سردبیر با اولویت خبری، خبر‌ها را انتخاب می‌کنند و برجسته می‌کنند یا حذف می‌کنند، واقف بود که وقوع این زلزله در همین کشور کنار گوش ما که تعداد قابل توجهی از هموطنان را کشته، مجروح و بی‌خانمان کرده است، ارزش خبری دارد و می‌بایست صدر اخبار نه چندان تازه اعتراض در بحرین و حمایت مردم سوریه از رییس جمهورشان و کشته شدن چند نفر در افغانستان قرار گیرد، اما صداو سیما ترجیح داد باز هم تیشه به ریشه اعتبار ناچیزش بزند.
 

اقدام صدا و سیما و دیگر رسانه‌های رسمی در اطلاع رسلانی زلزله آذربایجان سبب شد نقش و تاثیر رسانه‌های اجتماعی و ویژگی‌های متمایز آن‌ها پررنگ‌تر شود و این نقش بیشتر و بهتر دیده شود. سرعت از مشخصه‌هایی است که در خبررسانی رسانه‌های اجتماعی در ساعت‌های اولیه پس از وقوع زلزله به خوبی مشهود بود و هر لحظه خبر یا تصویری به اشتراک گذاشته می‌شد.
ویژگی دیگر در اطلاع رسانی رسانه‌های اجتماعی که امتیاز ویژه‌ای برای آن‌ها محسوب می‌شود، چند منبعی بودن پیام‌ها و اخبار و اعتبار پیام‌ها و منابع است، مشخصه‌ای که صدا و سیما هر روز با اقدمی مانند نحوه اطلاع رسانی این زلزله آن را از دست می‌دهد و از اعتبارش می‌کاهد اما رسانه‌های اجتماعی از تعدد و تکثر منابع و اعتبار آن‌ها بهره می‌گیرد. اعضای رسانه‌های اجتماعی که خود هم فرستنده پیام و خبرنگارند و هم گیرنده پیام و مخاطب از هر گوشه ایران یا جهان اخبار و پیام‌هایی را به اشتراک گذاشتند و این منابع متعدد باعث شد که طیف گسترده‌ای از اخبار و مطالب که متنوع و متکثر هستند از منابع مختلف ارائه شود. گزارش یکی از شبکه‌های نروژ و سه سایت خبری ترکیه درباره زلزله به سرعت در کنار اخبار و تصاویری که افراد از مشاهده‌های عینی یا از دوستان و رسانه‌های دیگر به دست می‌آوردند، روی صفحه‌های شبکه‌های اجتماعی قرار گرفت. ارتباط شبکه‌ای و دوستانه افراد در رسانه‌های اجتماعی اعتبار و اعتماد بیشتری به این رسانه‌ها داده است و در جریان اطلاع رسانی این زلزله افراد بدون اینکه سودای هدف سیاسی یا منفعت اقتصادی داشته باشند اطلاع رسانی کردند و همین اعتبار بود که تجمع فراوانی از هموطنان را در مراکز انتقال خون رقم زد.
 

انتشار اخبار و پیام‌های مشارکت جویانه که از وظایف رسانه‌هاست در رسانه‌های اجتماعی به نحو چشمگیر و تاثیرگذاری انجام شد. در خبرهای مشارکت جویانه اعتبار منبع و پیام و سرعت در اطلاع رسانی اهمیت زیادی دارد و رسانه‌های اجتماعی که از اعتبار مقبول تری برخوردارند پیامهایی را منتشر کردند و از مردم خواستند ساعت 10صبح فردا به زلزله زدگان خون اهدا کنند و کمک‌های خود را به فلان موسسات یا حساب‌ها ارسال کنند و افراد بیشماری ساعت 10صبح یکشنبه برای اهدای خون صف کشیدند و کمتر کسی هم به اعتبار موسسات غیر دولتی که برای دریافت کمک‌ها در این رسانه‌ها معرفی شدند، تردید کرد. 
 

نحوه برخورد رسانه‌های ملی و رسمی با زلزله نیز به سرعت در رسانه‌های اجتماعی نقد شد و اعضای این شبکه‌ها که هر کدام خود یک خبرنگارند با نوشته‌ها و تصاویری به کوتاهی و بی‌توجهی رسانه ملی و برخی دیگر از رسانه‌ها منتقد و معترض شدند. به سرعت کاریکاتور‌ها و طرح‌هایی در رسانه‌های اجتماعی رویکرد صدا و سیما را در گزینش و اولویت اخبار با نگاه طنز به نقد کشید و یا تصاویری از نیم صفحه نخست بعضی از روزنامه‌های فردای زلزله و برنامه‌های صدا وسیما که هیچ خبر و تصویری از وقوع زلزله در آن‌ها نبود اما مطالب و اخباری که ارزشهای خبری کمتری داشتند تیتر یک شده بود، در شبکه‌های اجتماعی قرار گرفت.
 

بی‌تردید بخشی از مردم ما که هنوز از تلویزیون خبر‌ها را می‌گیرند در ساعت‌های نخست وقوع زلزله یا از این فاجعه کاملا بی‌خبر بودند یا اطلاعات کلی و اندکی از آن کسب کردند اما مخاطبان و خبرنگارن فعال رسانه‌های اجتماعی با اشتراک پیام‌ها و تصاویر از همه ظرفیت‌های این رسانه‌ها بهره بردند و درباه زلزله زدگان، آسیب‌ها و نیاز‌هایشان اطلاع رسانی کردند و مشارکت مردم را جلب کردند، بر اعتبار خود افزودند و رسانه‌هایی مثل صدا و سیما هم اعتبار رو به افول خود را باز هم کاهش دادند.
 

برای من ایرانی اهل ارتباطات و رسانه جریان اطلاع رسانی زلزله آذربایجان تلخ است چون که رسانه‌ای مثل صداوسیما و برخی دیگر از رسانه‌ها که وامدار همه مردم هستند درباره این اتفاق کوتاهی غیر قابل بخششی کردند، اما از آنجا که رسانه‌های اجتماعی و اعضای فعال این رسانه‌ها تا نیمه‌های شب پیام‌ها و تصاویری از زلزله به اشتراک گذاشتند و تاثیر آن هم به خوبی مشهود بود، اطلاع رسانی این اتفاق خاطره‌ای شیرین و امید بخش است که دیگر صدا و سیما یکه تاز و تعیین کننده نحوه اطلاع رسانی نخواهد بود.

5757

کد خبر 235829

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
6 + 6 =

نظرات

  • نظرات منتشر شده: 30
  • نظرات در صف انتشار: 0
  • نظرات غیرقابل انتشار: 0
  • بهنام US ۱۸:۱۶ - ۱۳۹۱/۰۵/۲۳
    266 6
    در همه حال با تو موافقم بگو
  • بدون نام IR ۱۸:۳۰ - ۱۳۹۱/۰۵/۲۳
    423 8
    صدا و سیما چندین سال هست که دیگر یکه تاز و تعیین کننده نحوه اطلاع رسانی نیست!!!
    • بدون نام IR ۲۳:۳۸ - ۱۳۹۱/۰۵/۲۳
      8 287
      اخه چقدر انتظار از صدا سیما دارید همه سازمانهای ایران بدون نقص اند فقط صداسیما نقص داره بابا انصاف داشته باشید
  • بدون نام IR ۱۸:۳۵ - ۱۳۹۱/۰۵/۲۳
    278 5
    بسیار عالی و کاملا مطابق با واقعیتهای فعلی جامعه کنونی
  • بدون نام IR ۱۹:۲۳ - ۱۳۹۱/۰۵/۲۳
    فرصت خوبی برای عقده گشایی پیدا کردید
    • بدون نام IR ۱۷:۵۹ - ۱۳۹۱/۰۵/۲۴
      10 1
      خدایا... تو هدایتمون کن!
  • رهگذر US ۱۹:۳۲ - ۱۳۹۱/۰۵/۲۳
    291 6
    بسیار سپاسگذارم زیرا برای اولین بار منصفانه ترین نقد و تعریف در مورد شبکه های اجتماعی در جمهوری اسلامی را از دیده گذرانم. سپاس
  • محمد IR ۱۹:۳۳ - ۱۳۹۱/۰۵/۲۳
    باعرض تسليت خدمت بازماندگان و آسيب ديدگان بلوايي كه رسانه هاي بيگانه راه انداخته اند را دامن نزنيم مردم عزيز ما مصائب بزرگ مختلفي يك تنه بياري همين مردم مديريت كرده
  • بدون نام IR ۱۹:۴۵ - ۱۳۹۱/۰۵/۲۳
    298 6
    صدا و سیما خیلی وقت است که دیگر تعیین کننده نیست.....
  • بدون نام IR ۱۹:۴۹ - ۱۳۹۱/۰۵/۲۳
    298 4
    مسئولان صداسیما فکر میکنند که مثلا خبری را کمتر پوشش دهند یا اصلا پوشش ندهند مردم اطلاع پیدا نمیکنند. همانطور که همگان دیدند مردم در همان لحظات اولیه از این ضایعه مطلع شدند.
  • آیدا IR ۲۰:۰۱ - ۱۳۹۱/۰۵/۲۳
    169 4
    بسیار عالی بود با سپاس از دید باز و نگرش منصفانه شما به ابزارها و رویدادهای جهان در این پست
  • فرشید غلامی موشنگاهی IR ۲۰:۰۱ - ۱۳۹۱/۰۵/۲۳
    من با این خبر شما کاملا مخالفم و اعتقاد دارم که صداوسیما در حد خود به این واقعه تلخ پرداخته و می پردازد. صدا و سیما موظف به پخش مهمترین خبرها هست و این کار را انجام می دهد خبر تلخ زلزله آذربایجان هم بارها در خبرها پخش و اطلاع رسانی شده و می شود...
    • مسعود IR ۲۳:۲۶ - ۱۳۹۱/۰۵/۲۳
      116 4
      معذرت اشتباه مثبت دادم
    • سعید IR ۰۵:۳۶ - ۱۳۹۱/۰۵/۲۴
      15 1
      بله دوست عزیز اطلاع رسانی کردند ام خیلی دیر.
  • حسین ایرانی IR ۲۰:۰۲ - ۱۳۹۱/۰۵/۲۳
    8 390
    شما به یه هدف دیگه ای صداوسیما رو میکوبی ولی چندتا سوء استفاده کننده باز مثال قومی رو میکشن وسط و با احساسات هموطنان عزیز آذری زبانم بازی میکنند... به خدا این موضوع سوژه مناسبی نیست که صداوسیما رو بکوبونین،به خاطر صداوسیما نمیگم به خاطر هموطنان عزیزم میگم... البته ممکنه کاربران هم به دلایل مختلفی حرف شما رو تایید کنند ولی به خدا این دفعه رو بی خیال...
    • بدون نام SE ۲۱:۴۲ - ۱۳۹۱/۰۵/۲۳
      241 3
      انشاءا... که هیچ وقت خانواده ات رو در اون وضع نبینی و تلویزیون برات خنده بازار پخش کنه! یه جو مروت و مردونگی هم خوب چیزیه بابا.
  • بدون نام IR ۲۰:۰۶ - ۱۳۹۱/۰۵/۲۳
    240 3
    این آزمونی بود برای صدا و سیما که میزان قدرت خود در جلب اعتماد عمومی را نشان دهد، شما بگویید که از این آزمون موفق بیرون آمده است یا نه
  • امید IR ۲۰:۱۸ - ۱۳۹۱/۰۵/۲۳
    219 4
    بدونن که هین کارشون رو هیچ وقت فراموش نمی کنیم
  • سعيد DE ۲۰:۳۱ - ۱۳۹۱/۰۵/۲۳
    111 5
    مجيد جان! ممنون كه با زبان تخصصي طرح موضوع فرمودين. مي شود حدس هايي در مورد دلايل اين كوتاهي خبر رساني از يك سو و خساراتي كه متناسب با شدت زلزله نيست، بيان كرد. اميدوارم در اين دو حوزه نيز متخصصاني هچون شما وارد بحث شده و نظرات خود را منتشر كنند.
  • فرهاد IR ۲۱:۰۰ - ۱۳۹۱/۰۵/۲۳
    223 4
    سلام مطلبتان عالی بود واقعا متاسم . خدا این اینترنت رو از این مردم نگیره .
    • بدون نام BR ۰۰:۱۴ - ۱۳۹۱/۰۵/۲۴
      187 0
      خدا با اینترنت کاری نداره،دعا کن اینا اینترنت رو ازمون نگیرن
  • انصاري IR ۲۱:۴۲ - ۱۳۹۱/۰۵/۲۳
    136 1
    واقعا از اطلاع رساني صداوسيما هرچه بگوييم كم گفته ايم مثل اينكه اصلا اتفاقي نيفتاده در جشن خودشان در المپيك مشغولند
  • مسعود IR ۲۳:۲۸ - ۱۳۹۱/۰۵/۲۳
    119 1
    بعد از چهار روز دارن اطلاعيه ميدن منطقه زلزله زده از نظر بهداشتي تو خطره ، دستشويي نداريم ، وسايل بهداشتي نداريم ، اگه اين زلزله به تبريز بياد و كشته شده ها بجاي 300 نفر بشن 300 هزار نفر و مجروحين بجاي 4000 نفر بشن يك ميليون نفر ، ميخواد چه بلايي سرمون بياد ؟
  • بدون نام IR ۲۳:۴۳ - ۱۳۹۱/۰۵/۲۳
    170 3
    صدا و سیما نشون دادکه چقدر به مردم کشورش اهمیت میده. تو این وضعیت خنده بازارم پخش کرد.کی به کیه اگر سایت ها نبودن شاید اگه جایی میگفتیم که اینجا زلزله امده بهمون میخنندیدن .زلزله ..کی ؟ اذربایجان دروغ نگو ... این کارشون یادمون میمونه. خبرانلاین ممنونتم.
  • بدون نام IR ۰۰:۱۴ - ۱۳۹۱/۰۵/۲۴
    169 5
    ماایرانیها با هم هستیم چه ترک چه کرد یا بلوچ وفارس اگر چه بر خی میخواهند اختلاف بیندازند
  • رسول US ۰۲:۱۸ - ۱۳۹۱/۰۵/۲۴
    41 1
    فقط میگویم باشه خدا اون بالا هست و همه چیز را می بیند فقط همین
  • بدون نام IR ۰۶:۳۰ - ۱۳۹۱/۰۵/۲۴
    4 51
    من زیاد تلویزیون نگاه نمیکنم، اما زمانیکه وقوع زلزله رو در شبکه اجتماعی فهمیدم برای جزییات تلویزیون نگاه کردم، شبکه خبر و پرس تی وی کاملا پوشش خبری داده بودند. اینکه پوشش ندادند یک دروغ است ولی شما از یک رسانه چه انتظاری دارین؟ 24 ساعته زنده این شهرهای زلزله زده رو نشون بده؟!! باز خود شما میگین کم غم دارین این صدا و سیما هم هی داره این تصاویر و نشون میده!
  • بدون نام IR ۰۸:۵۹ - ۱۳۹۱/۰۵/۲۴
    20 3
    مگه زلزله بم یادتون نیست تا بعداز ظهر که عمو پورنگم نشون می داد خبری از زلزله نبود تا شب زلزله و عمقش را به مردم خبر دادن
  • شاهین IR ۱۳:۱۸ - ۱۳۹۱/۰۵/۲۴
    4 52
    با احترام به نظرات دوستان. اگر بحث اطلاع رسانی صدا وسیما منظور بخش های خبری صدا وسیما است دوستان اشتباه می کنند یا اصلا اخبار شبکه های مختلف صدا وسیما را نمی بینند و یا موج تلویزیون هایشان روی شبکه های دیگر است . روز شنبه که حادثه زلزله اتفاق افتاد بخش خبری ساعت 19 و 21 شبکه اول ، اولین خبرشان زلزله آذربایجان بود . بخش خبری 22 شبکه سه همینطور و بخش خبری 22وسی شبکه دونیز همینگونه و با ریس سازمان مدیریت بحران استان ارتباط زنده و بخش خبری 24 شبکه هم باز اولین خبر بود . البته بنده در این شب بخش های خبری شبکه خبر را پیگیری نکردم ولی مسلما این شبکه که خبری هم یقینا یه زلزله بیش از دیگر بخش های خبر پرداخته است . البته در پخش نشدن خنده بازار با نظر دوستان موافقم .
  • بدون نام IR ۱۵:۲۷ - ۱۳۹۱/۰۵/۲۴
    9 2
    درود بر شرفت آقای فروغی