امروز با دوست عزیزی ملاقات شد که از چهره های علمی زبده عراق از خاندان برجسته قزوینی های حله است. استاد دکتر جودت القزوینی که نوروز گذشته برای اولین بار ایشان را در لبنان زیارت کردم.
تا آنجا که بنده می دانستم و ایشان هم فرمودند، دو خانواده قزوینی مهم در عراق هست. یکی از اهالی کربلا که جد آنان سید ابراهیم قزوینی صاحب ضوابط الاصول است و تا به امروز خاندانی مستمر و پا برجا هستند. دیگر خاندان قزوینی های حله که این عزیز ما از آن خاندان است و از میان ایشان جماعت عالم بسیاری شهرت دارند که یکی از آنان جد بزرگ ایشان سید مهدی قزوینی از چهره های شناخته شده عراق است. خود ایشان سال 1953 میلادی به دنیا آمده، در مصر و لندن تحصیل کرده، و سالهاست که در لبنان زندگی می کند.
مدتی قبل کتاب تاریخ القزوینی وی را که رجال عراق و جهان عرب در سی مجلد است معرفی کردم و نوشتم که این دانشمند برجسته در چه شرایط سختی این کتاب مهم را نوشته بود اما در نبرد آخر اسرائیل علیه لبنان، آن کتاب پیش از چاپ از میان رفت و ایشان مجبور شد دوباره آن را بنویسد که بحمدالله نوشته و منتشر شد.
امروز هم گفتند که یک اثر ده جلدی با عنوان الروض الخمیل دارند که نه جلد آن به دست چاپ سپرده شده و مجلد پایان در دست تدوین نهایی است. اثری است ادبی تاریخی که متن ها و گزارش های زیادی در آن جای گرفته است.
اما جدای از اینها دو اثر مهم در باره تاریخ مرجعیت شیعه دارند که هر دو آثاری سودمند است و اخیرا چاپ دوم آنها با اضافات و اصلاحات منتشر شده است.
یک اثر تاریخ المؤسسة الدینیة الشیعة من العصر البویهی الی نهایةالعصر الصفوی الاول یعنی از سال 300 تا 1000 هجری. ایشان در مقدمه نوشته است که پایان نامه وی در مدرسه مطالعات شرقی افریقایی لندن در سال 1987 در همین موضوع بوده و بنابرین از قدیم الایام در اندیشه نگارش چنین اثری بوده است. همچنین نوشته اند که بیش از آن که به نصوص تاریخی اعتناءکند، به اصل واقعیت توجه دارد، واقعیتی که در چینش تاریخی وقایع نظم طبیعی خود را داشته باشد. بنابرین به هر نصی اعتناء نمی کند و سعی می کند از واقع به نص بیاید نه از نص به واقعیت. در این باره ده نکته را در مقدمه شرح داده است.
اما فصول کتاب:
فصل اول تاریخ مدرسة بغداد که در آن از شیخ مفید، حسین الطاهر، سید مرتضی و شیخ طوسی سخن گفته است.
فصل دوم تاریخ مدرسة الحلة. در آن از حرکت علمی شیعه پس از شیخ طوسی سخن به میان آمده، و تا خواجه نصیر و علامه حلی و اعلان رسمی تشیع در مغول و همین طور فخر المحققین سخن گفته شده است.
فصل سوم: تاریخ مدرسة جبل عامل. در اینجا در باره تاریج جبل عامل و منطقه کسروان صحبت شده و سپس از شهید اول سخن گفته شده است. در ادامه در باره حله در قرن هشتم صحبت شده، سپس از فقهای بحرین و در ادامه از تأسیس دولت صفوی و نقش کرکی بحث شده است. بحث های بعدی در باره شهید ثانی و شیخ حسین بن عبدالصمد پدر شیخ بهایی است. بحثی هم در باره میرزا مخدوم و کتاب نواقض او شده است. (482 صفحه).
کتاب دیگر ایشان المرجعیة الدینیة العلیا عند الشیعة الامامیة است. در این کتاب، همان مسیر تاریخی دنبال شده با این تفاوت که اساس بحث در باره مرجعیت دینی است. ابتدا دوره بویهی، سپس دوره ایلخانی، آنگاه از حوزه علمیه جبل عامل و بعد از آن نجف صحبت شده است. تفاوت دیگر ادامه دوره تاریخی تا دوره معاصر است. بنابرین از نجف، حمله وهابی ها به آن، وضعیت تشیع در عراق، حرکت شیخی، صحبت شده است. دوره دوم نجف، از مشروطه به این سو است که در آن از جنبشهای فکری معاصر نجف از جمله جمیعة الشباب المسلم، آیات حکیم، خویی، محمد باقر صدر، امام خمینی در نجف صحبت شده است. فصل اخیر کتاب در باره حوزه علمیه قم است که تا دوره معاصر آمده است. نویسنده کتابی هم در باره عزالدین الجزائری از چهره های مؤثر در حرکت فکری عراق پیش از ظهور جریان های حزب الدعوه و غیره دارد که مستقل چاپ شده است.
دو کتاب دیگر ایشان یکی کتاب المزار است که اصل آن یک جزوه کوچک از جد ایشان مرحوم سید مهدی قزوینی (م 1300) است که ایشان شرح و بسط مفصل داده اند. این اثر در باره مزارات انبیاء و شهداء و اولاد ائمه اطهار (ع) بوده است. اثری است کاملا پژوهشی که هر فصلی از کتاب جد را با تعلیقات مفصل دنبال کرده اند. 
اثر دیگر کتابی است با عنوان الحمزة الغربی حفید العباس بن علی بن ابی طالب که در باره امامزاده ای است از اولاد عباس بن علی علیه السلام که در شهر حله است. عکس روی جلد کتاب، نشان می دهد که در این شهر توجه ویژه به آن وجود دارد.
باید عرض کنم که جریان تاریخ نگاری معاصر عراق در میان شیعیان فرهیخته، جریان نیرومندی است که از برخی از جهات از جریان مشابه آن در قم بهتر و جلوتر است.
این را هم بیفزایم که فرزند جناب دکتر جودت نیز در کنار ایشان، به پدر کمک می کنند. صالح، هم اکنون در قم مشغول تحصیل علوم دینی است.
نظر شما