مینا علی اسلام: تغییر عنوان «نمایندگان ویژه» رئیس جمهور در مناطق مختلفی از جهان به «مشاور» اتفاقی بود که بعد از انتقادهای فراوان نسبت به این اقدام رخ داد. اواخر هفته گذشته محمود احمدی نژاد ضمن انتصاب سیدشمسالدین حسینی در امور آفریقا و محمد عباسی در امور آمریکای لاتین سمت آنان را در احکامشان به عنوان مشاور نوشت و نمایندگان از پیش معرفی شده را نیز با همین رویکرد در احامشان دست برد. خبرآنلاین در گفت وگو با کارشناسان تلاش کرد تفاوتهای سیاستمداران ودیپلمات ها را از نگاه تخصصی جویا شود. چرا که در نگاه اول نخستین توقع از نمایندگان و مشاورانی که قصد دارند در امور کشورهای دیگر فعالیت دیپلماتیک داشته باشند آگاهی از ادبیات این فضای متفاوت با حوزه اجرایی است.
در عرصه سیاست خارجی دیپلمات به کار تخصصی می پردازد و دیپلماسی علم و هنر اداره و تدبیر روابط خارجی است. دیپلمات در کار کارشناسی روابط خارجی و ارائه نظرات تخصصی به منافع یک گروه یا حزب سیاسی خاص کاری ندارد. در انگلیسی واژه DIPLOMAT نیز به همین معناست. اما در زبان انگلیسی برای واژه سیاست مدار لغت STAETMAN یا POLETITION وجود دارد. سیاست مدار به کسی گفته می شود که عضوی است از یک گروه سیاسی، دیدگاه و نظر ویژه ای در مورد اداره جامعه خود دارد و عضو گروهی است که نظر خاص دارند و در بازی رقابت سیاسی کشور خود شرکت دارد.
حیطه کاری یک سیاست مدار داخل کشور است اما حوزه کاری یک دیپلمات خارج از مرزهای یک کشور است. سیاست مدار برای رقابت در امر اداره یک جامعه وارد بازی رقابتی می شود. در یک جامعه حزبی سیاست مدارها کسانی هستند که از درون یک حزب بیرون می آیند اما در یک جامعه غیر حزبی افرادی هستند که برای اداره امور جامعه خود دارای دیدگاه های مشخصی بوده و با دیگر سیاست مداران در رقابت هستند.
یک دیپلمات می تواند سیاست مدار هم باشد و بر عکس یک سیاست مدار نیز می تواند کار سفارت را بر عهده گرفته و کار دیپلماسی را انجام دهد. البته اینگونه نیست که هر کس دیپلمات است، می تواند الزاما سیاست مدار خوبی شود یا برعکس.
به طور معمول سیاست مداران زمانی که مشغول به کار سیاست هستند نمی توانند دیپلمات های خوبی باشند چراکه دیدگاه ها و نظرات یک سیاست مدار وابسته به گروه قدرت خود است. او دیگر نمی تواند اظهار نظر تخصصی کند بلکه اظهاراتش برگرفته از دیدگاه های حزبش است. در واقع سیاست مدار وابستگی حزبی و گروهی دارد. اگر گروه قدرت این سیاست مدار تابع ساختار دموکراتیک باشد، نحوه عمل او در عرصه دیپلماسی وضعیت خاص خود را دارد و بر عکس چنانچه ساختار قدرت حزب یا گروه سیاست مدار ساختاری غیر دموکراتیک و اقتدارگرایانه باشد، شکل و نوع عملکرد او در عرصه دیپلماسی متفاوت است.
با این مقدمه، خبرآنلاین در اقتراحی دیدگاه چند دیپلمات کشورمان را جویا شد تا تفاوت سیاست مدار، سیاست پیشه و دیپلمات مشخص شود. در این خصوص حمیدرضا آصفی سخنگوی اسبق وزارت خارجه و سفیر سابق امارات معتقد است که سیاست مدار یک موضوع سیاسی را تئوریزه کرده و اهداف سیاسی یک کشور را به صورت نقشه راه تعیین می کند اما دیپلمات فردی است که این سیاست های تبیین شده و نقشه راه را اجرا می کند.
او تاکید می کند که تعداد دیپلمات هایی که سیاست مدارهای برجسته ای هستند اندک است اما این بدان معنا نیست که هر سیاست مدار نتواند دیپلمات خوبی باشد یا هر دیپلمات نتواند سیاست مدار خوبی باشد.
علی اصغر محمدی، مدیرکل سابق خاورمیانه عربی و شمال آفریقا و معاون دبیرکل بین المجالس اسلامی هم در این خصوص به نکته ظریفی اشاره می کند و می گوید «سیاست مدار با سیاست پیشه بسیار متفاوت است. سیاستمدار اساسا طراح، مبدع و تصمیم ساز است اما دیپلمات مجری یک تصمیم است.»
او با طرح این سوال که آیا هر فعال سیاسی می تواند کار دیپلماسی انجام دهد، پاسخ را منفی دانسته و می افزاید:«سیاست مداران حرفه ای عموما در امر دیپلماسی ناموفق نیستند گرچه برای موفقیت در فرایند دیپلماسی نیاز به تجربه است. در مقابل الزاما یک دیپلمات نمی تواند کار سیاست مدار را به خوبی انجام دهد.»
مسعود ادریسی، سفیر سابق ایران در لبنان نیز معتقد است که «تفاوت دیپلمات با همه سیاست مداران یا سیاست پیشه گان در بهره مندی از تجربه کار دیپلماسی است.»
او ادامه می دهد: اگر سیاست مدار یا فرد سیاست پیشه کار دیپلماتیک کرده باشد یا توانمندی و استعداد لازم این کار را داشته باشد می توان به نتیجه کار او در مقاطع مختلف امید داشت اما طبیعی است نتیجه انتخاب سیاست مداری که کار دیپلماتیک نکرده و تجربه لازم را نداشته باشد و بخواهد دیپلماسی را به معنای وسیع آن به اجرا درآورد منفی خواهد بود.
محمد روحی صفت، سفیر سابق ایران در مکزیک و استرالیا نیز در این خصوص گفت: دیپلمات کسی است که در امر سیاست خارجی کار کرده و عموما کارمند وزارت خارجه است. اما سیاستمدار واژه ای عام است. دیپلمات دوره های ویژه ای را در مراکز مربوط به کار دیپلماسی گذرانده است اما سیاست مدار چنین نیست.
او تاکید می کند: نحوه بیان و رفتار یک دیپلمات تابع مقررات خاصی دیپلماتیک است و حتی "نه" گفتن او نیز با افراد عادی یا سیاست مدار تفاوت دارد. بر این اساس بهره گیری از سیاست مداران فاقد تجربه دیپلماسی تبعات منفی بدنبال خواهد داشت.
روحی صفت نیز به این موضوع اشاره می کند که سیاست مدار با سیاست پیشه متفاوت است. کسی که الزاما در دولت کار می کند یا به امور سیاست به شکل عام آن در پست های مختلف اشتغال دارد، الزاما سیاست مدار نیست بلکه بهتر است این افراد را سیاست پیشه اطلاق کرد.
گماردن افراد سیاست پیشه در امور مربوط به دیپلماسی و سیاست خارجی بویژه انتخاب آنها به عنوان سفیر کشورمان در دیگر کشورها امری است که فارغ از اغراض آن الزاما به نتیجه مطلوب نمی رسد بلکه بر عکس بر اساس ذات کار دیپلماسی که نیازمند تجربه و تخصص لازم است، سیاست مدار با جهت گیری های خاص حزبی و گروهی تنها می تواند اهداف و منافع مشخص گروه یا همفکران خود را در ماموریت های دیپلماسی حفظ، رعایت و تقویت کند.
نظر شما