به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، آیتالله شیخ عبدالکریم حائری یزدی در سال ۱۲۷۶ هجری قمری در شهر مهرجرد یزد دیده به جهان گشود. خانواده او از خانوادههای مذهبی و شناختهشده منطقه بودند و همین فضای دینی زمینه آشنایی او با علوم حوزوی را از همان سالهای نخست فراهم کرد.
حائری یزدی تحصیلات مقدماتی علوم دینی را در یزد آغاز کرد، اما خیلی زود برای تکمیل تحصیلات خود راهی عراق شد؛ سفری که در آن زمان برای طلاب علوم دینی گامی مهم در مسیر اجتهاد به شمار میرفت. او در حوزههای علمی سامرا و نجف نزد استادان برجستهای چون میرزای شیرازی، سید محمد فشارکی و آخوند خراسانی به تحصیل پرداخت.
سالهای حضور در عراق برای شیخ عبدالکریم، دورهای سرنوشتساز بود. او در این سالها به عنوان فقیهی دقیق، محتاط و اهل تحقیق شناخته شد و به تدریج به مرتبه اجتهاد رسید. پس از سالها تحصیل و تدریس، مدتی در شهر اراک به تدریس فقه و اصول پرداخت و همانجا حلقهای از شاگردان برجسته پیرامون او شکل گرفت.
تولد یک حوزه؛ هجرت تاریخی به قم
آغاز قرن چهاردهم شمسی، دوران حساسی برای نهاد روحانیت در ایران بود. با ضعف حوزههای سنتی و تحولات سیاسی گسترده، بسیاری از علما نگران آینده مراکز علمی شیعه بودند. در چنین شرایطی، شهر قم که پیشینهای کهن در علوم دینی داشت، بار دیگر مورد توجه قرار گرفت.
در سال ۱۳۰۱ شمسی، گروهی از علمای قم از شیخ عبدالکریم حائری دعوت کردند تا برای سامان دادن به وضعیت علمی این شهر به قم مهاجرت کند. حائری ابتدا با تردید به این پیشنهاد نگاه میکرد، اما پس از بررسی شرایط و مشورت با علما، سرانجام تصمیم گرفت به قم بیاید.
ورود او به قم نقطه عطفی در تاریخ این شهر بود. شیخ عبدالکریم با برنامهای منظم، نظام آموزشی حوزه را سامان داد، دروس فقه و اصول را گسترش داد و به تربیت طلاب پرداخت. به تدریج، حوزه قم به مرکزی پویا برای آموزش علوم دینی تبدیل شد.
در واقع بسیاری از پژوهشگران تاریخ حوزه معتقدند اگر تدبیر و مدیریت حائری نبود، حوزه قم هرگز به جایگاه امروزی خود نمیرسید.
مدیریت حوزه در دوران سخت
یکی از مهمترین ویژگیهای آیتالله حائری، توانایی او در اداره حوزه در شرایط دشوار سیاسی بود. دوران فعالیت او در قم همزمان با قدرتگیری رضاخان و آغاز سیاستهای سختگیرانه حکومت نسبت به نهادهای دینی بود.
در این دوره، حکومت تلاش میکرد نفوذ روحانیت را محدود کند و برخی سنتهای مذهبی را تضعیف کند. اقداماتی مانند کشف حجاب، محدود کردن مراسم مذهبی و کنترل فعالیتهای دینی، فضای پیچیدهای برای علما ایجاد کرده بود.
در چنین شرایطی، شیخ عبدالکریم حائری سیاستی محتاطانه و مبتنی بر حفظ حوزه در پیش گرفت. او معتقد بود مهمترین وظیفه در آن مقطع، حفظ و تقویت حوزه علمیه است؛ نهادی که میتواند در بلندمدت نقش تعیینکنندهای در آینده جامعه داشته باشد.
به همین دلیل، او از ورود مستقیم حوزه به درگیریهای سیاسی پرهیز میکرد و تلاش داشت با حفظ استقلال حوزه، امکان ادامه فعالیتهای علمی را فراهم کند. برخی این رویکرد را «سیاست صبر و تدبیر» نامیدهاند.
سیره اخلاقی؛ سادهزیستی و توجه به طلاب
در کنار جایگاه علمی، سیره اخلاقی شیخ عبدالکریم حائری نیز مورد توجه شاگردان و همعصران او قرار داشت. بسیاری از شاگردانش نقل کردهاند که او زندگی بسیار سادهای داشت و از تجمل و تشریفات فاصله میگرفت.
خانه او در قم بسیار ساده بود و بخش قابل توجهی از امکانات مالی حوزه را صرف کمک به طلاب نیازمند میکرد. گفته میشود در سالهایی که طلاب با مشکلات معیشتی روبهرو بودند، او بارها هزینههای شخصی خود را برای حل مشکلات آنان صرف میکرد.
رفتار متواضعانه او نیز در میان شاگردان زبانزد بود. شاگردان نقل کردهاند که او در برخورد با طلاب جوان بسیار صبور و مهربان بود و تلاش میکرد فضای حوزه را فضایی علمی و آرام نگه دارد.
شاگردانی که آینده حوزه را ساختند
یکی از مهمترین میراثهای شیخ عبدالکریم حائری، شاگردانی بودند که بعدها نقشهای مهمی در جهان تشیع ایفا کردند. حوزهای که او پایهگذاری کرد، به محل تربیت نسل جدیدی از فقیهان و اندیشمندان تبدیل شد.
از جمله شاگردان برجسته او میتوان به آیتالله سیدروحالله خمینی، آیتالله سید محمدرضا گلپایگانی، آیتالله سید محمدتقی خوانساری و آیتالله سید شهابالدین مرعشی نجفی اشاره کرد؛ شخصیتهایی که هر یک در دهههای بعد در حوزه قم و جهان تشیع نقشهای مهمی ایفا کردند.
در واقع ساختار علمی و آموزشی که حائری در قم ایجاد کرد، بستری فراهم آورد تا این نسل از علما در فضایی منظم به تحصیل بپردازند.
میراث ماندگار یک تصمیم تاریخی
آیتالله شیخ عبدالکریم حائری یزدی سرانجام در سال ۱۳۱۵ شمسی (۱۳۵۵ قمری) در قم درگذشت و پیکر او در حرم حضرت معصومه(س) به خاک سپرده شد.
در زمان درگذشت او، حوزه قم هنوز در حال رشد بود، اما پایههایی که او بنا گذاشت چنان استوار بود که این مرکز علمی در دهههای بعد به یکی از مهمترین حوزههای علمیه جهان تبدیل شد.
امروز حوزه علمیه قم با هزاران طلبه از کشورهای مختلف، یکی از مهمترین مراکز آموزش و پژوهش در علوم اسلامی به شمار میرود؛ نهادی که ریشههای آن به تلاشها و دوراندیشی فقیهی بازمیگردد که بیش از یک قرن پیش تصمیم گرفت در شهری آرام، حوزهای تازه بنیان بگذارد.
بازخوانی زندگی شیخ عبدالکریم حائری نشان میدهد که گاهی یک تصمیم علمی و فرهنگی میتواند سرنوشت یک نهاد و حتی یک جامعه را تغییر دهد؛ تصمیمی که در سال ۱۳۰۱ شمسی با مهاجرت او به قم گرفته شد و آثار آن تا امروز ادامه دارد.
نظر شما