نفرین نفت ونزوئلا / چگونه قرارداد ۱۰۰ ساله ترامپ گذار کاراکاس به دموکراسی را متوقف می‌کند؟

به گزارش خبرآنلاین، مداخله نظامی ایالات متحده آمریکا در کاراکاس و بازداشت نیکلاس مادورو، رئیس‌جمهور سابق ونزوئلا، نه تنها به بحران سیاسی چنددهه‌ای این کشور پایان نداد، بلکه با انعقاد یک توافق نفتی جنجالی و بازطراحی موازنه قدرت، ابعاد تازه‌ای به پدیده کلاسیک «نفرین نفت» (Resource Curse) بخشید. اعلام واگذاری کنترل اکثریت ۱۷ میدان نفتی بزرگ ونزوئلا به یک کنسرسیوم آمریکایی، بیش از آنکه محرک توسعه باشد، تضمین‌کننده بقای سیاسی رهبران غیرمنتخبی است که توافق‌های اقتصادی را بر بازگشت دمکراسی ترجیح داده‌اند.

به نوشته رسانه‌ها شواهد میدانی و اسناد حقوقی نشان می‌دهد واشنگتن با به کارگیری نفوذ اطلاعاتی، فرایند گذار دمکراتیک را به سمتی هدایت کرده که منافع بلندمدت انرژی و امنیت منطقه‌ای آمریکا تأمین شود؛ حاشیه‌نشین کردن ماریا کورینا ماچادو، رهبر اپوزیسیون ونزوئلا و برنده جایزه صلح نوبل و برجسته‌سازی چهره‌های کم‌شناخته‌شده‌ای نظیر دینورا فیگرا، رئیس مجمع ملی در تبعید، نمونه بارز این سیاست است.

ابعاد توافق نفتی ترامپ و رودریگز؛ واگذاری ۶۵ میلیارد بشکه نفت

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا در واکنشی رسانه‌ای توافق اخیر را «بزرگ‌ترین معامله نفتی تاریخ جهان» خواند و مدعی شد این پیمان کنترل اکثریت بیش از ۶۵ میلیارد بشکه از ذخایر نفت خام سنگین ونزوئلا در کمربند اورینوکو و دریاچه ماراکایبو را در اختیار آمریکا قرار می‌دهد. با این حال، ارزیابی‌های فنی نشان می‌دهد آمریکا مالک مستقیم این ذخایر نخواهد شد، بلکه در قالب یک شرکت چندملیتی، مدیریت و بهره‌برداری از ۱۷ میدان نفتی را برای یک دوره ۵۰ ساله (قابل تمدید تا ۱۰۰ سال) عهده‌دار می‌شود.

دلسی رودریگز، رئیس‌جمهور موقت ونزوئلا که پس از برکناری مادورو توسط واشنگتن گام به گام قدرت خود را تثبیت کرده‌است، توافق مذکور را گامی برای بازسازی پس از زلزله‌های مرگبار اخیر و جلب ۱۰۰ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری خارجی دانست. با این حال، کارشناسان بر این باورند که احیای زیرساخت‌های فرسوده شرکت ملی نفت ونزوئلا (PDVSA) نیازمند سال‌ها زمان و هزینه‌های گزاف است و تأثیر کوتاه‌مدتی بر بازار جهانی انرژی نخواهد داشت.

جزئیات فنی و مالی بزرگ‌ترین معامله نفتی ترامپ

اکونومیست در تحلیل فنی این ادعا تصریح می‌کند که ایالات متحده مالک مستقیم این ذخایر (که معادل یک‌پنجم کل ذخایر اثبات‌شده ونزوئلا است) نخواهد شد، بلکه در قالب مالک اکثریت یک شرکت جدید، حق توسعه و بهره‌برداری از ۱۷ میدان نفتی را به دست می‌آورد.

گزارش اسوشیتد پرس مشخصات مالی و سهم‌داری این پیمان را به شرح زیر تشریح کرده است:

طبق گزارش اکونومیست، شرکت خصوصی طرف قرارداد نورث آمریکا بلوانرژی پارتنرز (NABEP) نام دارد که در باربادوس ثبت شده و مدیریت آن بر عهده آلخاندرو بتانکورت، بازرگان ونزوئلا-بریتانیایی است؛ چهره‌ای که به نوشته این نشریه، در دوران نیکلاس مادورو، رئیس‌جمهور سابق ونزوئلا و هوگو چاوز، رئیس‌جمهور اسبق ونزوئلا ثروت هنگفتی از طریق قراردادهای دولتی کسب کرده و پرونده‌های مفتوحی در زمینه پول‌شویی داشته است.

نفرین نفت و پیوند منافع واشنگتن و کاراکاس

مفهوم «نفرین نفت» به وضعیتی اطلاق می‌شود که ثروت بادآورده منابع طبیعی، نیاز دولت‌ها به مالیات شهروندان را از بین برده و پاسخ‌گویی سیاسی را نابود می‌کند. ریکاردو هاسمن، استاد دانشگاه هاروارد و وزیر برنامه‌ریزی سابق ونزوئلا در مصاحبه با اکونومیست درباره این معامله نفتی می‌گوید: «این توافق یک آبروریزی و شکست کامل برای همه طرف‌های درگیر خواهد بود، چرا که کاملاً غیرقانونی و مغایر با قانون اساسی ونزوئلا است.»

به نوشته اکونومیست، خطر اصلی برای شرکت‌های نفتی این است که یک دولت دمکراتیک در آینده این قراردادها را ملغی اعلام کند. از این رو، دولت ترامپ و حکومت دلسی رودریگز، رئیس‌جمهور موقت ونزوئلا منافع مشترکی پیدا کرده‌اند تا از روی کار آمدن هرگونه دولت منتخب جلوگیری کنند. امدت اونر، دیپلمات سابق ترکیه در کاراکاس در ارزیابی این وضعیت به اکونومیست می‌گوید: «این ساختار برد-بردِ در حال شکل‌گیری، کنار رفتن را برای هر دو طرف دشوار می‌کند و با تثبیت معامله، نقش گروه‌های مستقل روزبروز کمرنگ‌تر خواهد شد.»

از سوی دیگر، برخی کارشناسان اقتصادی دیدگاه متفاوتی دارند. روبرتو اسمیت پررا، سفیر سابق ونزوئلا در اتحادیه اروپا در گفتگو با اکونومیست با دفاع از ضرورت جذب سرمایه می‌گوید: «ما برای مدتی طولانی روی بزرگ‌ترین ذخایر نفت زمین نشستیم، در حالی که کشورمان فقیرتر شد. ونزوئلا به نفت زیر زمین نیاز ندارد؛ ما به سرمایه‌گذاری، فناوری، تولید، شغل، زیرساخت و دسترسی به بزرگ‌ترین بازار انرژی جهان نیاز داریم.»

بازطراحی روند گذار در هتل ماریوت کاراکاس

بر اساس گزارش تفصیلی پولیتیکو، هتل ماریوت در مرکز کاراکاس به اتاق عملیات دیپلماسی آمریکا تبدیل شده است. مارکو روبیو، وزیر امور خارجه و پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا محورهای اصلی دیپلماسی و امنیت این فرایند را پیش می‌برند. به نوشته پولیتیکو، مدیریت مذاکرات سیاسی از سوی حکومت کاراکاس بر عهده خورخه رودریگز، رئیس مجمع ملی ونزوئلا (برادر دلسی رودریگز) قرار دارد و طرف آمریکایی، دینورا فیگرا، رئیس مجمع ملی در تبعید را به عنوان نماینده جریان مخالف انتخاب کرده است.

الیوت آبرامز، نماینده ویژه سابق آمریکا در امور ونزوئلا در نقدی تند که در پولیتیکو بازتاب یافته، می‌گوید: «هیچ‌کس در میان مخالفان ونزوئلا، مطلقاً هیچ‌کس، فیگرا را به عنوان نماینده انتخاب نمی‌کرد. شرط‌گذاری برای ایجاد همه شرایط پیش از تعیین زمان انتخابات یک فکربسیار بد است، زیرا به حکومت این انگیزه را می‌دهد که مطمئن شود آن شرایط هرگز محقق نخواهند شد.»

همچنین برایان نارانخو، معاون سابق نمایندگی آمریکا در ونزوئلا به پولیتیکو گفته است: «وقتی خبر انتصاب فیگرا را شنیدم نزدیک بود از روی صندلی بیفتم؛ او هرگز یک سیاستمدار سطح یک یا حتی سطح دو نبود.» در مقابل، جیمز استوری، سفیر سابق آمریکا در ونزوئلا به پولیتیکو توضیح می‌دهد که ناشناخته بودن فیگرا و نداشتن ادعای ریاست‌جمهوری، او را به گزینه‌ای بی‌خطر برای واشنگتن تبدیل کرده است تا بدون درگیری‌های ایدئولوژیک، فرایند انتقال نهادی را پیش ببرد.

چشم‌انداز مبهم اصلاحات و بازار انرژی

گزارش اسوشیتد پرس نشان می‌دهد که بر خلاف وعده‌های ترامپ، این توافق نفتی تأثیر فوری بر کاهش قیمت بنزین در بازار آمریکا نخواهد داشت، زیرا زیرساخت‌های نفتی ونزوئلا بر اثر سال‌ها سوءمدیریت مستهلک شده و بازسازی آن‌ها نیازمند میلیاردها دلار سرمایه و چند سال زمان است. دلسی رودریگز، رئیس‌جمهور موقت ونزوئلا در مصاحبه با اسوشیتد پرس ادعا کرده است که درآمدهای حاصل از این ۵۰ سال بهره‌برداری، صرف بازسازی منازل آسیب‌دیده از زلرله‌های اخیر و ارتقای خدمات عمومی مانند آب و برق خواهد شد.

با این حال، نهادهای حقوق بشری نسبت به نیات واقعی حکومت ابراز تردید می‌کنند. هنری آلویاز، از فعالان سیاسی ونزوئلا که به تازه از زندان الهلیکوئیده آزاد شده، در گفتگو با پولیتیکو می‌گوید: «اینکه می‌گویند ما آزاد شده‌ایم واقعیت ندارد؛ عدم شفافیت در آزادسازی زندانیان نشان می‌دهد که حکومت صرفاً به دنبال نمایش رسانه‌ای است و نه اصلاحات واقعی. چگونه می‌توان به تجربیات گذشته و وعده‌های حاکمیت اعتماد کرد؟»

در نهایت، همان‌طور که اکونومیست یادآوری می‌کند، وزیر انرژی ونزوئلا در دهه ۱۹۷۰ نفت را «مدفوع شیطان» نامیده بود. تحولات اخیر کاراکاس نشان می‌دهد که اتکای مطلق به درآمد هیدروکربنی و معامله بر سر منابع ملی، بار دیگر به جای ایجاد رفاه و دمکراسی، به ابزاری برای تحکیم اقتدارگرایی و وابستگی اقتصادی مبدل شده است.

۴۲/۴۲