به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، در این مراسم جمعی از چهره‌های فرهنگی ایران و محور مقاومت و مسئولان حوزه فرهنگ حضور داشتند و آثار و اندیشه‌های تمیم برغوثی، جایگاه او در ادبیات معاصر جهان عرب و مواضعش درباره فلسطین و مقاومت بررسی شد. همچنین در این برنامه، شعر و نگاه برغوثی درباره رهبر شهید، آیت‌الله خامنه‌ای و مواضع او در جریان جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، مورد بررسی قرار گرفت. این مراسم شامل سه پنل با موضوع ادبیات فلسطین، تحلیل شعر تمیم برغوثی درباره رهبر شهید و همبستگی با کودکان و نوجوانان فلسطینی بود. در بخش دیگری از این برنامه، از کتاب «برده سوم» شامل ۲۰۰ قصیده تمیم برغوثی با ترجمه حجت‌الاسلام محمدرضا زائری رونمایی شد. این کتاب را مؤسسه فرهنگی خیمه منتشر کرده است. این برنامه با همکاری مؤسسه فرهنگی خیمه، مؤسسه احیا، مؤسسه مبلغ و مؤسسه رسانه‌ای خبرآنلاین برگزار شد.
در آغاز این نشست، اسدزاده، دبیر نشست، ضمن خوشامدگویی به اهالی فرهنگ که در این برنامه و گردهمایی برای فلسطین حضور یافته‌اند، یاد و خاطره رهبر انقلاب را گرامی داشت و او را مصداق فداشدن برای آرمان فلسطین و ایران دانست.
او همچنین از سیدحسن نصرالله، دبیرکل سابق حزب‌الله لبنان و از چهره‌های شهید مقاومت، یاد کرد.
اسدزاده در ادامه با اشاره به نقش شاعران در بازتاب مسائل انسانی و سیاسی، از شاعرانی چون هوشنگ ابتهاج یاد کرد و ابیاتی از او را برای حاضران خواند. او همچنین شعری از زنده‌یاد محمدعلی سپانلو را بازخوانی کرد؛ شاعری که بخشی از سروده‌های خود را به مسئله فلسطین اختصاص داده بود.
در ادامه این مراسم، سخنرانان و کارشناسان در سه پنل تخصصی، ابعاد مختلف شعر و اندیشه تمیم برغوثی و نسبت ادبیات معاصر عرب با مسئله فلسطین را بررسی خواهند کرد.
اسدزاده در ادامه سخنان خود همچنین از طاهره صفارزاده، شاعر و پژوهشگر، یاد کرد و به سروده‌ای از او درباره فلسطین که در دهه ۱۳۵۰ سروده شده است، اشاره کرد و فرازی از این شعر را برای حاضران بازخوانی کرد. او همچنین با یادکردی از استاد حکیمی، ویژه‌نامه مؤسسه فرهنگی خیمه درباره او را معرفی کرد.
در ادامه این مراسم، محمدحسین حجت‌الاسلام معزی با اشاره به اهمیت برگزاری این محفل گفت: «این محفل تنها بزرگداشت یک شاعر نیست، بلکه زمانه برگزاری آن مهم است.»
او افزود: «در اروپا و آمریکا این روزها بسیاری از فلسطین صحبت می‌کنند و این موضوع به دغدغه وجدان جمعی تبدیل شده است. این جلسه نیز بخشی از همین وجدان جمعی است.»
حجت‌الاسلام معزی با اشاره به جایگاه تمیم برغوثی در ادبیات معاصر جهان عرب گفت: «برغوثی فقط یک شاعر شناخته‌شده نیست. شعر، اندیشه و دانشگاه او با یکدیگر آمیخته‌اند. نگاه او به فلسطین را می‌توان هم در شعر و هم در اندیشه‌اش دید. او گاهی از استدلال عبور می‌کند و در احساس و عاطفه انسان رسوخ می‌کند و گاهی نیز با زبان تحلیل سخن می‌گوید.»
او ادامه داد: «برغوثی اشعاری در وصف اهل‌بیت دارد و در قصیده «برده سوم» نیز نحوه مواجهه انسان دینی و سخن گفتن را به یکدیگر پیوند می‌زند. مفهوم مقاومت را می‌توان در شعر او دید. نگاه او به عدالت نیز قابل تأمل است.»
معزی با تأکید بر وجه انسانی شعر برغوثی گفت: «او شاعری است که درباره انسان سخن می‌گوید و درباره فلسطین نیز حرف می‌زند، اما دوباره انسان را به مرکز روایت بازمی‌گرداند.»
او در پایان با اشاره به نقش شعر در مواجهه با رخدادهای سیاسی و اجتماعی گفت: «شعر به‌تنهایی جلوی جنگ را نمی‌گیرد، اما حافظه می‌سازد. محفل برغوثی باعث می‌شود ببینیم دانشگاه، حوزه و رسانه کجا ایستاده‌اند.»
در ادامه برنامه پیامی از سوی سیدعباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی توسط نیکنام حسین‌پور، مدیر روابط عمومی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی قرائت شد.
در پیام وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی آمده بود: «فلسطین، در حافظه تاریخی و فرهنگی جهان اسلام، تنها نام سرزمینی اشغال‌شده نیست، بخشی از وجدان معاصر ماست. روایتی است از رنج و ایستادگی مردمانی که در سخت‌ترین فرازهای تاریخ خویش، امید را واننهاده‌اند و از دل این تجربه دشوار، ادبیاتی پدید آورده‌اند که مرزهای جغرافیا را پشت سر گذاشته و با وجدان انسان معاصر سخن گفته است.
در این میان، شعر جایگاهی دیگر دارد. شعر، آنجا که با حافظه یک ملت پیوند می‌خورد، دیگر تنها آرایش کلمات نیست، به سند زمان بدل می‌شود، رنج را از فراموشی می‌رهاند و آنچه را تاریخ در هیاهوی حوادث فرو می‌پوشاند، به زبان انسان بازمی‌گرداند.
جناب استاد تمیم برغوثی از چهره‌های شناخته‌شده این قلمرو است. شاعری که نسبت او با سنت سترگ شعر عرب، نسبتی زنده و خلاق است و کلامش در همان حال که از میراث ادبی و تاریخی خویش سیراب می‌شود، با مسائل و مخاطب روزگار ما نیز پیوند دارد. این هم‌نشینیِ میراث و زمانه، به شعر او امکان داده است که هم حامل حافظه باشد و هم زبان اکنون.
چنانکه شعر معروف او با نام «از نهر تا بحر، فلسطین آزاد می‌شود»، به نماد اتحاد در تجمعات اروپایی تبدیل شد و واکنش های رسانه های غربی را برانگیخت.
همچنین سروده او در سوگ «رهبر شهید» نیز از همین منظر درخور تأمل است.
در ادامه این پیام آماده بود: شعری برخاسته از همدلی که نشان داد پیوندهای فرهنگی میان ملت‌ها، بسیار عمیق‌تر از مناسبات رسمی و بسیار ماندگارتر از لحظه‌های سیاسی‌اند. کلمه، هنگامی که صادقانه از دل یک تجربه تاریخی برآید، می‌تواند فاصله زبان‌ها و جغرافیا را کوتاه کند و میان دل‌هایی دور، نسبتی نزدیک پدید آورد.
ترجمه فارسی قصیده 200 بیتی برغوثی در وصف پیامبر مکرم اسلام، حضرت محمد مصطفی(ص)، نیز مجال ارزشمندی برای آشنایی مخاطب ایرانی با ساحتی دیگر از جهان فکری و ادبی این شاعر معاصر است.
پاسداشت استاد تمیم برغوثی، یادآور پیوندهای دیرینه‌ای است که میان فرهنگ ایرانی و جهان عرب، در گستره دین، ادب، اندیشه و هنر، قرن‌ها دوام آورده و همچنان از ظرفیت‌های ناشناخته و گرانبهایی برای گفت‌وگو برخوردار است.
برگزاری آیین پاسداشت ایشان در «روز جهانی حماسه فلسطین» را ارج می‌نهم و امید دارم چنین مجال‌هایی، به شناخت عمیق‌تر ادبیات معاصر عرب و به گفت‌وگویی ثمربخش‌تر میان اهل فرهنگ ایران و جهان عرب بینجامد.
در ادامه این مراسم، پیام تصویری تمیم برغوثی به زبان عربی برای حاضران پخش شد که او در این پیام گفته بود:
شرکت کنندگان و برگزارکنندگان این کنفرانس با سلام مراتب قدردانی و افتخار عمیق خود را به همه شما ابراز می‌دارم که در زمانه جنگ، در تهران گرد هم آمده‌اید تا درباره شعر اینجانب، بحث علمی کنید، به ویژه درباره شعر «البردة» و نیز در مورد آثار والدین اینجانب؛ رضوی عاشور و مرید البرغوثی سخن بگویید.
از شما بسیار متشکرم و می‌گویم که توجه شما به شعر و ادبیات زیر بمباران، امتداد سنت دیرینه مقاومت در مقابل تجاوزگران و استبدادگران با زبانی زیبا و ناب است. این شعر و ادبیات است که با کلمات زنده، هرگز مغلوب کفر نخواهد شد: اگر شعر مرا برای امام، زیبایی لبخند فرزندانتان در مدارس و در آسمان‌ها، زیبایی الگوهای مساجدتان و زیبایی صدای مؤذنان‌تان بپذیرید، آن زیبایی که دشمن را شکست خواهد داد و دفع می‌کند شکوه بیشتری خواهد یافت.
تمیم البرغوثی. پنجم اکتبر ۲۰۲۶
در بخش دیگری از برنامه، کلیپی درباره کتاب «برده سوم» پخش شد و حجت‌الاسلام محمدرضا زائری، مترجم این اثر، درباره روند ترجمه و انتشار آن توضیحاتی ارائه کرد.
اسدزاده نیز درباره شکل‌گیری ایده برگزاری این نشست گفت که پیشنهاد برگزاری برنامه از سوی حجت‌الاسلام زائری، مترجم کتاب «برده سوم»، مطرح شد و پس از آن، این اثر برای شماری از شاعران و ادیبان ارسال شد که با استقبال گسترده آنان روبه‌رو شد.
حجت‌الاسلام زائری در سخنان خود درباره نخستین آشنایی‌اش با قصیده «برده» گفت: «نوجوان بودم، ۱۳ یا ۱۴ ساله، و استاد ادبیاتی داشتم به نام دکتر سجادی که شور و صفای خاصی داشت. داستان قصیده برده در آن کلاس برای من شروع شد. تلاش کردم در زنگ تفریح آن شعر را حفظ کنم.»
او سپس ابیاتی از این قصیده را به زبان عربی برای حاضران قرائت کرد و در ادامه گفت: «بعدها وقتی در یک کتابفروشی در خیابان ناصرخسرو کتابی از احمد شوقی را دیدم که این قصیده در آن بود، به شوق آمدم.»
زائری با اشاره به آشنایی خود با تمیم برغوثی ادامه داد: «آن زمان هنوز تمیم برغوثی را نمی‌شناختم. کشف من از او، مواجهه با فردی بسیار باهوش بود. از نخستین برخورد، شدت ذکاوت و هوش او مرا جذب کرد. آشنایی با او حس عجیبی در من ایجاد کرد.»
او همچنین درباره شعر برغوثی در وصف پیامبر اسلام(ص) گفت: «معرفت و شناختی که پشت شعر او درباره پیامبر است، برای من جالب است.»
زائری با اشاره به شعر تمیم برغوثی درباره پیامبر اسلام(ص) گفت: «شعر او درباره پیامبر به‌گونه‌ای است که انگار خودِ پیامبر را می‌بیند.» بیان این نکته، احساسات زائری را تحت تأثیر قرار داد و بغض گلوی او را فشرد.
او در ادامه با اشاره به شهرت قصیده «برده» گفت: «این قصیده بسیار معروف است.» زائری سپس خاطره‌ای از استاد دامغانی درباره عبدالحسین زرین‌کوب و بدیع‌الزمان فروزانفر نقل کرد و گفت زمانی که فروزانفر به ذات‌الریه مبتلا شده بود، برای او بخشی از قصیده «برده» بوصیری را قرائت کردند و حال او پس از آن رو به بهبودی گذاشت.
زائری افزود: «احمد شوقی نیز معروف‌ترین قصیده «برده» را سروده و این اثر شهرت بالایی دارد. تمیم برغوثی سراغ این قصیده رفته و مقدمه‌ای را که خود او بر این اثر نوشته، به عنوان مقدمه کتاب قرار داده‌ام.»
او در ادامه با انتقاد از کم‌توجهی به ادبیات عرب گفت: «دانشگاه‌ها و محافل ادبی ما از ظرفیت شاعران و قصاید جهان عرب استفاده نکرده‌اند.»
اسدزاده در بخش دیگری از سخنان خود، یادی از پدر و مادر تمیم برغوثی نیز کرد و به جایگاه آنان در ادبیات معاصر عرب اشاره داشت.
او با اشاره به رضوی عاشور، مادر تمیم برغوثی، از او به‌عنوان یکی از چهره‌های شناخته‌شده ادبیات عرب یاد کرد. از آثار این نویسنده و استاد دانشگاه مصری، در ایران نیز کتاب‌هایی از جمله «من پناهنده نیستم» و «غروب غرناطه» به فارسی ترجمه و منتشر شده است.
اسدزاده همچنین از مرید برغوثی، شاعر و نویسنده فلسطینی و پدر تمیم، یاد کرد؛ نویسنده‌ای که آثارش نیز به فارسی ترجمه شده است. از جمله این آثار، «بازگشت به رام‌الله» با ترجمه هاجر زمانی و ویراستاری سیما سرشار است که روایت بازگشت او به زادگاهش پس از سال‌ها دوری و تبعید است.
مرید برغوثی در اثر دیگری با عنوان «ولدت هناک ولدت هنا» نیز داستان سفر خود به فلسطین همراه با پسرش تمیم را روایت کرده است؛ اثری که در آن، از جمله، به ورود تمیم به سرزمین‌های فلسطینی و دریافت هویت فلسطینی او پرداخته می‌شود.
در ادامه این بخش از برنامه، هاجر زمانی، مترجم «بازگشت به رام‌الله»، نیز چند دقیقه‌ای درباره مرید برغوثی و خانواده او سخن گفت و از دشواری‌های زندگی این خانواده و تجربه سال‌های دوری و تبعید آنان روایت کرد.
محمدرضا سنگری، استاد ادبیات پایداری و پژوهشگر سخنران بعدی این مراسم سخنان خود را با تلاش برای معرفی جایگاه تمیم برغوثی در ادبیات مقاومت آغاز کرد.
سنگری با اشاره به ادبیات مقاومت فلسطین و چهره‌هایی چون غسان کنفانی گفت: «غسان کنفانی یکی از چهره‌های ادبیات مقاومت بود که سال ۱۹۷۲ توسط اسرائیل ترور شد و در اندیشکده پایداری مشغول ترجمه آثار او هستیم. برخی آثار کنفانی هنوز به ایران نیامده است.»
او با اشاره به سیر تاریخی ادبیات مقاومت فلسطین ادامه داد: «این ادبیات ۷۸ ساله، دوره‌های مختلفی را پشت سر گذاشته است. یکی از این دوره‌ها، دوره‌ای تلخ و تاریک است؛ مانند برخی آثاری که پیش از انقلاب در ایران نوشته می‌شد و بن‌بست و تاریکی از کلیدواژه‌های آنها بود.»
سنگری افزود: «پس از وقوع انقلاب اسلامی، ادبیات فلسطین برخلاف دوره پیش از انقلاب، به‌شدت تحت تأثیر ادبیات و فضای فکری ایران قرار گرفت.»
این نویسنده در ادامه به ویژگی‌های ادبیات معاصر عرب اشاره کرد و گفت: «در ادبیات عرب تا امروز سیطره شعر نو را می‌بینیم. یکی از ویژگی‌های مهم قصیده برغوثی، بازگشت به ادبیات کلاسیک جهان عرب است.»
او با اشاره به کتاب «برده سوم» پیشنهاد کرد: «این برده تفسیر شود و گره‌خوردگی آن با جهان امروز مورد بررسی قرار گیرد.»
سنگری ادامه داد: «در ژرف‌ساخت آثار او، تأثیر ادبیات فارسی قابل ملاحظه است و می‌توان صدای ما را در ادبیات مقاومت در آثار او مشاهده کرد.»
او همچنین به تأثیر فضای خانوادگی بر شکل‌گیری جهان ادبی برغوثی اشاره کرد و گفت: «یک نکته مهم در شعر برغوثی، برزخ زندگی پدر و مادرش است. مادرش داستان‌نویس است و پدرش شعر می‌گوید. برغوثی در چنین فضایی و در خانواده، از ظرفیت روایت بهره برده و سپس از ظرفیت شعر استفاده کرده است.»
سنگری یکی دیگر از ویژگی‌های شعر برغوثی را «تلفیق سوگ و حماسه» دانست و گفت: «او توانسته است میان این دو، تلفیقی ایجاد کند.»
او در ادامه بخش‌هایی از اشعار تمیم برغوثی را برای حاضران قرائت کرد.
سنگری همچنین با اشاره به ویژگی‌های دیگر آثار برغوثی، به‌ویژه در شعر «فی القدس»، گفت: «ویژگی دیگر آثار برغوثی که در «فی القدس» بیشتر دیده می‌شود، تعهد و التزام است. او معتقد و امیدوار به آینده است.»
او شجاعت را یکی دیگر از ویژگی‌های شعر و مواضع برغوثی دانست و گفت: «به‌تازگی در آمریکا ۲۶ شعر اعتراضی منتشر شده که تعدادی از آنها درباره ایران است. برخی از صاحبان این آثار مایل نیستند نامشان برده شود، چون حتی خطر ترور را احساس می‌کنند؛ اما برغوثی در آمریکا استاد دانشگاه است و درباره ایران شعر می‌گوید.»
سنگری در ادامه با اشاره به توجه برغوثی به تاریخ گفت: «ویژگی دیگر آثار او، شناخت خوب از تاریخ است.»
او درباره «برده سوم» نیز گفت: «در «برده سوم» تلفیقی از قرآن و روایت دیده می‌شود که پا به پای یکدیگر پیش می‌روند و می‌توان درباره این پیوند تحلیلی ارائه کرد.»
در ابتدای یکی از پنل‌های این نشست، اسدزاده کتاب «تبسم کلارا» نوشته نرگس سادات مظلومی را معرفی کرد؛ اثری که به زندگی و فعالیت‌های فاطمه خطیب، از فعالان بین‌المللی حوزه فلسطین، می‌پردازد. خطیب طرحی با عنوان «تبسم» را برای حمایت از کودکان فلسطینی آغاز کرده است.
فاطمه خطیب در ادامه درباره فعالیت‌های خود و شکل‌گیری این طرح توضیح داد و به خاطره‌ای از ارتباط با یک خانواده عرب اشاره کرد. او گفت در جریان زلزله کرمانشاه و سیل گلستان، فردی عرب به نام خالد همراه با فرزندانش پیام‌هایی به زبان عربی در همدلی با مردم ایران منتشر می‌کرد و این پیام‌ها را به دست آنها می‌رساند.
او ادامه داد: پس از عملیات «طوفان الاقصی»، یکی از بستگان خالد به آنها پیام داد که فرزندان او در جریان بمباران به شهادت رسیده‌اند.
خطیب همچنین توضیح داد بخشی از مدارسی که در قالب طرح «تبسم» افتتاح شده و خالد نیز در اجرای آنها نقش داشته است، در کلیپ ابتدایی این پنل به نمایش درآمد.
او در پایان سخنان خود با ادای سلام و درود به شهدای غزه و کودکان فلسطینی، روایت‌هایی کوتاه از چگونگی کشته‌شدن برخی از کودکان در جریان حملات را بازگو کرد. بیان این روایت‌ها فضای احساسی سنگینی در نشست ایجاد کرد و احساسات برخی از حاضران را تحت تأثیر قرار داد.
در پایان پنل همبستگی با کودکان فلسطین، اسدزاده از دو نوجوان دعوت کرد تا بخش‌هایی از قصیده برغوثی در وصف رهبری شهید را برای حاضران همراه با نی‌نوازی بازخوانی کنند.
در بخش بعدی برنامه اسدزاده ضمن قرائت شعری دیگر از فلسطین از هادی کیاسری، شاعر و پژوهشگر دعوت کرد تا شروع به سخنرانی کند. کیاسری با اشاره به این‌که ما هنوز هم شعر فارسی را براساس تقسیم‌بندی یونانی شعر، تقسیم می‌کنیم که با ابواب شعر فارسی تطبیق ندارد، ادامه داد: «شعر فارسی میراث بشری است و جویبارهای مختلفی از معرفت بشری در آن جریان دارد. شعر فارسی به ۱۰ شیوه، قابل طبقه‌بندی است و ما باید برای قالب‌بندی آن از قوالب یونانی و غربی خارج شویم. ما در کتاب برغوثی با ابواب جدیدی همچون نقد و ستایش‌گری مواجه هستیم و یکی از ابواب کتاب، باب شَدّ و کمربسته‌گان است.»
او افزود: «ما در شعر فارسی منقبت‌سراهای گوناگونی داریم. در شعر فردوسی که شیعه غیوری است هم چنین رویکردی ملاحظه می‌شود و یک قدر مشترکی بین شعر فارسی و عربی است. قصیده بُرده بوصیری از این جهت معروف است که از اخلاص شاعر نتیجه می‌گیرد و سنت شفاعت جستن را ایجاد می‌کند. در شعر برغوثی نیز، جوهری وجود دارد که از اشراف او به سیره رسول(ص) نتیجه می‌گیرد، «لیله‌المبیت» (شبی تاریخی در اول ربیع الاول که علی(ع) در بستر پیامبر(ص) خوابید تا ایشان بتوانند از توطئه قتل مشرکان مکه جان سالم به در ببرد) و بخش‌های دیگر را به خوبی برجسته و همچنین حکام جهان را در عمل محاکمه می‌کند.»
هادی کیاسری سپس شعری را درباره فلسطین که در سال ۱۳۸۳ در جلسات دیدار شاعران با رهبر قرائت کرده بود، برای حاضران بازخوانی کرد.
این خبر در حال به‌روزرسانی است...
۵۹۵۹
نظر شما