به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، باستان‌شناسان ماده‌ای را شناسایی کرده‌اند که پیش‌تر استفاده از آن در مومیایی‌سازی مصر باستان ثبت نشده بود؛ ماده‌ای که در ساخت دارویی مشهور در قرون وسطی نیز به کار می‌رفت و از بقایای خود مومیایی‌ها تهیه می‌شد.
پژوهشگران دانشگاه ماربورگ آلمان، آثاری از مواد گیاهی مرتبط با آلوئه‌ورا در جمجمه یک مومیایی ۲۷۰۰ ساله و همچنین در نمونه‌ای از داروی داروخانه‌ای قرن‌ها پیش، با نام Mumia vera aegyptiaca (مومیای واقعی مصری) شناسایی کرده‌اند.
برای ساخت مومیایی روش واحدی وجود ندارد. شیوه‌های مومیایی‌سازی در نقاط مختلف جهان طی هزاران سال تغییر کرده‌اند و حتی درون یک فرهنگ نیز روش‌های متفاوتی به کار گرفته شده است. مصریان باستان طی نسل‌های متمادی روش‌های خاص خود را تکامل دادند و باستان‌شناسان همچنان در حال بررسی آثار و متون به‌جامانده از هزاران سال پیش هستند تا شناخت دقیق‌تری از این آیین مشهور پس از مرگ به دست آورند.
مصرشناسی در اروپا در اواخر قرن هجدهم میلادی رونق واقعی گرفت، اما علاقه مردم به مومیایی‌ها قدمتی بسیار بیشتر دارد. بااین‌حال، تاریخ طولانی و پیچیده استفاده دارویی از مواد مشتق‌شده از مومیایی‌ها، که درمجموع با نام «مومیا» شناخته می‌شدند، احتمالاً از یک ترجمه نادرست در قرن دوازدهم میلادی آغاز شده است.
داروسازان ایرانی اغلب از ماده‌ای سیاه‌رنگ و قیرمانند به نام «مومیا» برای درمان زخم‌ها استفاده می‌کردند. مترجمان قرون وسطایی متون لاتین، بعدها این ماده را با مواد تیره‌رنگ مشابهی که در مومیایی‌سازی مصر به کار می‌رفت، اشتباه گرفتند. این اشتباه سرانجام به شکل‌گیری شبکه تجاری گسترده‌ای انجامید که محور آن واردات پودر بقایای مومیایی‌ها بود. داروسازان این پودر را برای قرن‌ها به عنوان دارویی همه‌کاره و حتی گاهی تقویت‌کننده قوای جنسی عرضه می‌کردند.
باستان‌شناسان تاکنون مواد مختلفی را که از مواد معدنی، جانوری و گیاهی به دست می‌آمدند و در مومیایی‌سازی استفاده می‌شدند، مستند کرده‌اند. این مواد شامل انواع قطران و رزین درختان مخروطی، روغن‌ها، چربی‌ها، موم زنبور عسل و قیر طبیعی بودند. همچنین از عصاره‌های گیاهی کمیاب مانند دامار و المی نیز استفاده می‌شد.
با توجه به این‌که هنوز نکات بسیاری درباره این فرایند ناشناخته مانده است، گروهی از پژوهشگران دانشگاه ماربورگ به‌تازگی ۲۴ شیء تاریخی مرتبط را که در مؤسسات مختلف نگهداری می‌شدند، بررسی کردند. این مجموعه شامل جمجمه مومیایی‌شده‌ای متعلق به مصر و مربوط به قرن هشتم پیش از میلاد و همچنین نمونه‌ای از داروی تاریخی «مومیا» متعلق به قرن هجدهم بود که در موزه داروخانه هایدلبرگ نگهداری می‌شود.
نتایج این پژوهش به‌تازگی در نشریه علمی مجموعه مقالات آکادمی ملی علوم آمریکا (PNAS) منتشر شده است. این یافته‌ها نخستین شواهد مولکولی را ارائه می‌کنند که وجود مواد مرتبط با مومیایی را که مستقیماً از آلوئه‌ورا به دست آمده‌اند، تأیید می‌کند.
این کشف اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا واژه «آلوئه» در متون تاریخی اغلب برای اشاره به گیاهان مختلفی مانند عود نیز به کار می‌رفت که به جنس گیاهی آلوئه تعلق ندارند.
تانیا پومرنینگ، یکی از نویسندگان پژوهش و مدیر مؤسسه تاریخ داروسازی و پزشکی دانشگاه ماربورگ، می‌گوید شناسایی آلوئه در نمونه‌های «مومیا» نیز اهمیت خاصی دارد. پیش از این پژوهش، بسیاری از محققان تصور می‌کردند نویسندگان قرون وسطی دستور تهیه داروی مومیا را از متون کتاب مقدس گرفته‌اند. ازجمله این متون، انجیل یوحنا، آیه ۳۹ از باب نوزدهم است که به «آمیخته‌ای از مُرّ و آلوئه» اشاره می‌کند.
پومرنینگ در توضیح این یافته‌ها گفت: «نتایج جدید نشان می‌دهد که این ارتباط ممکن است ریشه‌های تاریخی عمیق‌تری داشته باشد.»
بااین‌حال، از میان ۲۴ شیء بررسی‌شده در این پژوهش، تنها در دو نمونه آثار آلوئه شناسایی شد؛ بنابراین هنوز مشخص نیست این گیاه تا چه اندازه در مومیایی‌سازی و تهیه داروی مومیا کاربرد داشته است. این احتمال وجود دارد که تهیه‌کنندگان مواد مومیایی تنها در دوره‌های تاریخی خاص یا در زمان‌هایی که به این گیاه دسترسی داشتند، از آن استفاده کرده باشند.
با وجود این ابهام، پومرنینگ و همکارانش قصد دارند بررسی‌های مشابهی را روی دیگر اشیای تاریخی ادامه دهند.
رافائل رِر، زیست‌شناس دانشگاه ماربورگ و یکی دیگر از نویسندگان پژوهش، نیز گفت: «هدف ما تنها بررسی ترکیبات شیمیایی داروهای باستانی و مواد مورد استفاده در مومیایی‌سازی نیست، بلکه می‌خواهیم شناخت عمیق‌تری از چگونگی تولید، کاربرد، انتقال تاریخی و زمینه فرهنگی آن‌ها به دست آوریم.»
منبع: www.popsci.com منتشرشده در ۲ نوامبر ۲۰۲۶ برابر با ۱۱ آبان ۱۴۰۵
۲۵۹
نظر شما