۷ نفر
۸ فروردین ۱۳۹۸ - ۰۸:۰۰
تصاویر ماهواره‌ای، سیل و تغییر در ایده سدسازی

در ارتباط با تاثیر مخرب سدسازی بی‌رویه در افزایش مخاطرات محیط زیستی مطالب زیادی مطرح شده است. از خشک شدن تالاب‌ها و دریاچه‌ها گرفته تا افزایش گرد و غبار به علت کم شدن رطوبت خاک در حوزه پایین‌دست سدها و هزاران مخاطره دیگر.

بحث مقابله با سیل یکی از عواملی است که معمولا در توجیه سدسازی از آن استفاده می‌گردد. در همین حادثه سیل اخیر در ایران نیز بلافاصله اظهاراتی از این نوع در رسانه‌ها توسط بعضی از مسئولین ذی‌ربط مطرح شد، به طور مثال مطرح گردید که سد شهید رجایی جلوی یک تراژدی غم‌بار انسانی را گرفت و یا این‌که سیل دوره‌ای ۳۰۰ ساله دارد و با ساختن سد زیاد می‌توان خطرات ناشی از آن را کاهش داد.

برخلاف این ادعاهای مطرح شده، اولین تصاویر ماهواره‌ای با قدرت تفکیک بالا از محدوده سیل در منطقه آق‌قلا، تصویر ناقض این گزاره را که ساخت سد باعث کم شدن خطر سیل می‌شود ارائه می‌دهد. در این تصاویر که مربوط به تاریخ ۴ فروردین ماه ۱۳۹۸ است، به وضوح نقش مخرب سدسازی در تغییر رژیم جریان آب در حوزه بالادست و پایین‌دست سد درمنطقه آق‌قلا مشاهده می‌شود.

در حوزه بالادست سد، علی‌رغم حجم زیاد آب در موقع سیل هیچ‌گونه شکستگی مشاهده نمی‌شود. به لحاظ علمی از آن جایی که در بستر رودخانه در این منطقه  قبل از سیل هم جریان آب زیادتری وجود داشته، این جریان طبیعی آب در رودخانه خود به خود به عمیق‌تر شدن بستر آن و آمادگی آن جهت پذیرش حجم آب درهنگام وقوع سیل کمک کرده است. اما در حوزه پایین‌دست سد دقیقا خلاف این پدیده مشاهده می‌گردد. بدین معنی که احداث سد، سبب کاهش جریان طبیعی آب و در نتیجه کم‌تر شدن عمق مسیر رود به علت کاهش سرعت آب و افزایش ته‌نشین شدن رسوبات می‌شود. پدیده ای که برای مقابله با آن نیاز به لایروبی‌های منظم و پرهزینه در سرتاسر بستر رودخانه است.

 به نظر می‌رسد مجموعه این عوامل سبب شده بر خلاف حوزه بالادست، مسیر رودخانه در حوزه پایین‌دست سد تحمل حجم آب ناشی از بارش زیاد باران را نداشته و در نتیجه در جایی در نزدیکی شهر آق‌قلا  بستر رود شکسته شده و سیل اتفاق افتاده  است.

شاید با ساده‌سازی مسائل از منظر تئوری بتوان گفت احداث سازه‌های بتنی مانند سدها و کانال‌های انتقال آب و غیره، می‌توانند در مدیریت آب و کنترل سیل نقش سازنده‌ای ایفا کنند. اما در عمل وجود این سازه‌ها و سایر دخالت‌های بشری پیچیدگی‌های مناطق جغرافیایی در حوزه پایین‌دست سدها را آن چنان بالا می‌برد که می‌تواند به راحتی امنیت مناطق پایین‌دست را تحت تاثیر قرار داده و خطر زندگی در این حوزه ها را افزایش دهد. یکی از مهم‌ترین درس‌هایی که می‌توان از سیل نوروز سال ۹۸ در ایران گرفت، لزوم بازنگری جدی و اساسی در تفکرات سازه‌ای مدیریت آب و تاثیر مخرب دخالت‌های بشری در افزایش خسارت‌های ناشی از مخاطرات طبیعی است.

* مرکز علوم تحقیقات زمین آلمان

1717

کد خبر 1244216

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
3 + 4 =

نظرات

  • نظرات منتشر شده: 20
  • نظرات در صف انتشار: 0
  • نظرات غیرقابل انتشار: 0
  • دانايي IR ۰۸:۲۸ - ۱۳۹۸/۰۱/۰۸
    4 0
    كار بدون كارشناسي : در علم هواشناسي در كشورهايي مانند ايران كه فقط كمر بند سبز دارد در دو نقطه شمال و زاگرس جنوبغرب . علم هواشناسي تنها راه كار مدارا با اقليم و عدم دخالت بشر بيش از كذشتگان را تجربه مي كند يعني استفاده بيش از حد منابع طبيعي مانند موتورهاي آب كه باعث نابودي منابع ذخير زير زميني و پديد نشت زمين مي شود و همچنين ساخت سد و ندادن حق آبه پائين دست سبب مي شود تالابها خشك شود و حورها از بين برود و پديد گردو خاك خوزستان نشان بزرگي از سدهاي بدون كارشناسي است پس : مدارا با اقليم ايران تنها راه حل ما ايرانيان هست . گذشتگان عاقل بودند و هرگز تا سال 1370 استفاده بيشتري نداشتند ما خوزستان را بيچاره كرديم کسانی كه استاد و بلده كار نيستند همين
  • IR ۰۸:۴۵ - ۱۳۹۸/۰۱/۰۸
    2 0
    چه شود
  • IR ۰۸:۵۶ - ۱۳۹۸/۰۱/۰۸
    3 3
    اينكه ساخت سد باعث كاهش مخاطرات سيل ميگردد غير قابل نفي است و واقعا اينگونه اظهار نظرها به هيچ وجه سنديت ندارد اما اينكه در ساخت سد ممكن است برخي ملاحظات در نظر گرفته نشده باشد نيز قابل قبول است
  • اسکویی IR ۰۹:۱۹ - ۱۳۹۸/۰۱/۰۸
    2 7
    چقدر راحت. در آلمان نشسته و برای گلستان نسخه می نویسه . سد های این استان بارها از خسارات جانی و مالی زیادی جلوگیری گرده اند. یک مطالعه پانل در خصوص اثرات سیلاب در قبل و بعد از احداث سد ها این موضوع را روشن میکنه
  • IR ۱۰:۱۵ - ۱۳۹۸/۰۱/۰۸
    1 4
    اشتباهه
  • كوروش IR ۱۰:۲۸ - ۱۳۹۸/۰۱/۰۸
    1 4
    چرند ميگه
  • eng IR ۱۰:۳۳ - ۱۳۹۸/۰۱/۰۸
    2 9
    نظریه ایشان درست نیست و سد ها در کنترل سیلاب نقش اساسی دارند
  • IR ۱۰:۵۸ - ۱۳۹۸/۰۱/۰۸
    1 0
    بهتر است مساله کامل روشن بشه . منتظر گزارش های کارشناسی هستیم
  • IR ۱۱:۰۳ - ۱۳۹۸/۰۱/۰۸
    2 5
    مافیای سدسازی
  • IR ۱۱:۰۴ - ۱۳۹۸/۰۱/۰۸
    2 6
    اتفاقا سدها جلوی آسیب را گرفتند
  • IR ۱۲:۳۸ - ۱۳۹۸/۰۱/۰۸
    4 1
    مقاله خوبی بود. موضوع خیلی پیچیده است
  • IR ۱۶:۵۱ - ۱۳۹۸/۰۱/۰۸
    1 0
    سدبروی گرگانرود اثرات بسیار مثبتی در وضع معیشتی مردم اززمان احداث داشته متاسفانه بعلت نااشنایی مدیران مسیرهای قدیمی گرگانرود موردشناسایی قرار نگرفته است
  • IR ۱۷:۰۷ - ۱۳۹۸/۰۱/۰۸
    1 0
    حالا که عکس ماهواره ای را نگاه میکنم یکی از سرریزهای متعدد گرگانرود همانجا است که در سالهای دور مقرر شده بود از ان نقطه برای جلوگیری از سیل اق قلامسیر شمال عربی کانال تخلیه سیل بازسازی گرددکه نشده
  • حمید IR ۱۹:۳۵ - ۱۳۹۸/۰۱/۰۸
    2 1
    سلام. پیش از هر چیزی جای تقدیر و تشکر داره که به این موضوع مهم و حیاتی پرداخته اید. اما برای تکمیل این فرضیه _که رسوبات ناشی از سد سازی باعث سیل شده اند_ پیشنهاد می کنم این موارد مورد بررسی قرار بگیرند: 1. اثر سد بر روی جریان آب بالا دست و پایین دست مورد اندازه گیری قرار بگیرد. از کجا معلوم سد باعث کاهش جریان در پایین دست شود؟ از کجا معلوم سد، باعث کاهش جریان آب بالا دست نشود؟ بنابراین اندازه گیری دبی آب لازم است. 2. میزان رسوبات بالا دست و پایین دست سد در نقاط مختلف اندازه گیری شوند و ثابت شود که سرعت رسوب گذاری در پایین دست، پس از احداث سد، بیشتر شده است. (ممکنه سد باعث کم شدن جریان شده باشه اما اثر این کاهش در حدی نبوده که رسوبگذاری خیلی بیشتر بشه). 3. من فکر میکنم علت عدم شکستگی در بالادست این بوده که شیب رودخانه زیاد بوده. بنابراین پیشنهاد میکنم توپوگرافی منطقه هم دخیل شود. همانطور که دوستان فرمودند علت سیل مسئله پیچیده ای است و به این سادگی ها قابل تحلیل نیست. اما همین فرضیات به مرور توسعه پیدا می کنند و دقیق می شوند. بنابراین از شما سپاسگزارم که به این مسئله پرداخته اید.
  • IR ۱۰:۴۶ - ۱۳۹۸/۰۱/۲۴
    1 0
    خدا به ما فقط رحم کنه
  • IR ۱۰:۴۷ - ۱۳۹۸/۰۱/۲۴
    0 0
    پس همه سدهای ما ردیف و درسته ؟
  • IR ۱۰:۴۸ - ۱۳۹۸/۰۱/۲۴
    0 0
    سدسازی اشکالی نداره اما موضوع این است که برخی سدها هم اشکال دارند
  • IR ۱۰:۴۸ - ۱۳۹۸/۰۱/۲۴
    1 0
    یعنی سدسازی مافیا نداره
  • IR ۱۰:۴۹ - ۱۳۹۸/۰۱/۲۴
    1 0
    تکنولوژی های مدرن امروز مقابل سیل می ایستند و در حقیقت مانع سیل می شوند اما افسوس .
  • IR ۱۰:۵۰ - ۱۳۹۸/۰۱/۲۴
    2 0
    سد به درد ایران نمی خوره چون حجم تبخیرش بالاست . باید با تکنولوژی مدرن از بخار شدن آب پیشگیری کرد در حالی که اصلا به این موضوع توجه نمیشه و هیجانی در موردش اظهار نظر میشه . الان در آمریکا با تکنولوژی های مدرن مقابل بخار شدن آب می ایستند.