دلیل برتری ارتش بعث عراق در ماه های پایانی جنگ چه بود؟

جماران نوشت: از جمله پرسشهایی که درباره جنگ ایران و عراق مطرح است این است که چرا رژیم بعث عراق در ماه های پایانی جنگ نسبت به نیروی نظامی جمهوری اسلامی ایران برتری پیدا کرده بود، که با مراجعه به کتاب پرسشها و پاسخها، پاسخی به آن داده ایم.

سالها از پذیرش قطعنامه ۵۹۸ و پایان جنگ تحمیلی گذشته است اما همچنان پرسش هایی درباره علت و چرایی جنگ، تعویق پذیرش قطعنامه های بین المللی و... باقی مانده است که در این مجال به مناسبت فرا رسیدن چهلمین سال دفاع مقدس برآنیم تا به برخی از این پرسش ها، پاسخی درخور دهیم. پرسش دیگری که شاید برای بسیاری از مخاطبان بارها مطرح شده باشد این است که "دلایل و زمینه‌های برتری ارتش عراق در ماه‌های پایانی جنگ چه بود؟".

دلیل برتری ارتش بعث عراق در ماه های پایانی جنگ چه بود؟

با مروری بر کتاب "پرسشها و پاسخها (جنگ ایران و عراق)" این پرسش را اینگونه پاسخ می دهیم:

مهم‌ترین عوامل این برتری چنین بود:

1ـ اتفاق نظر بین‌المللی به ویژه شوروی و امریکا برای پایان دادن به جنگ.

2ـ استفاده وسیع عراق از سلاح‌های شیمیایی و سکوت مجامع جهانی در برابر این اقدام عراق.

3ـ بسته شدن راه‌کارهای عملیاتی و ضرورت یافتن راه‌کارهای جدید که نیاز به تجهیزات پیشرفته داشت و فن‍آوری آن در اختیار جمهوری اسلامی نبود.

4ـ عدم تمرکز تجهیزات نظامی موجود در کشور در سازمانی که عمل کننده اصلی در جنگ بود (سپاه).

5 ـ مهم‌تر از همه، عقب‌ماندگی اساسی ایران از نظر تجهیزات نظامی پیشرفته بود. به ویژه بعد از سال 1363 به دو علت توازن ابزارهای پیشرفته به نفع عراق سنگینی می‌کرد: 1ـ تحریم همه‌جانبه کشورهای جهان در واگذاری تجهیزات هر چند عمومی نظامی به ایران. 2ـ کاهش توان اقتصادی کشور برای خرید اقلام نظامی.

البته افزایش روزافزون توان نظامی عراق امر مبهمی نبود که ایران در ارزیابی‌های نظامی خود از آن غافل شده باشد، ولی توجه به یک امر مهم ضروری است و آن اینکه هم‌زمان با تحولاتی که با پیروزی‌های ایران در جبهه‌های جنگ حاصل شد ـ و بیشتر از خسارتی که ایران به ارتش عراق وارد کرد ـ نظام جهانی به تجهیز و تقویت عراق پرداخت. به عنوان مثال، پس از آنکه آشکار شد عراق توان پیشروی در خاک ایران را ندارد، فرانسه در بهمن 1359 اقدام به فروش هواپیماهای میراژ به عراق کرد. همچنین پس از آنکه توان نظامی ایران در طرح‌ریزی عملیات خیبر مشخص شد، سلاح‌های شیمیایی به طور گسترده به عراق فروخته شد و برای فشار بیشتر به ایران و تهدید جریان فروش نفت و محدود ساختن منابع ارزی ایران، فرانسه هواپیماهای سوپر اتاندارد و موشک‌های اگزوسه را به عراق فروخت.

این روند پس از عملیات بدر با فروش میگ 25 روسی ادامه یافت و پس از عملیات کربلای 5 سلاح‌های شیمیایی موثرتر و کشنده‌تر همچون سیانور، به عراق داده شد. در سال 1366 نیز با تغییراتی در بُرد موشک‌های اسکاد ـ بی، عراق توانست تهران و شهرهای دورتر را هدف قرار دهد. در حقیقت تحولات نظامی عراق از توان داخلی آن کشور ناشی نمی‌شد بلکه قدرت‌های بزرگ اصلی‌ترین عامل در تجهیز و تقویت عراق بودند.

عراق، کشور توسعه نیافته‌ ای که در آغاز جنگ فاقد فن‍آوری پیشرفته نظامی بود، در طول جنگ از انواع سلاح‌ها و ادوات نظامی پیشرفته که دارای جدیدترین فن‍آوری‌ها بودند، بهره‌مند شد. این سلاح‌ها درپی هر پیروزی نیروهای ایران در اختیار عراق قرار می‌گرفت. همچنین، امریکا هم‍زمان با تحریم اقتصادی ایران در 3 آبان 1366، قطعات رایانه‌ای پیشرفته که عراق را قادر می‌کرد بُرد موشک‌های اسکاد ـ بی را به 1200 کیلومتر برساند، در اختیار این کشور قرار داد. علاوه بر آن، سایر کشورها نیز در مقاطع مختلف انواع مهمات، خودرو، تجهیزات مخابراتی و ... را در اختیار عراق قرار دادند. این در حالی بود که چند دفتر وزارتی و شرکت‌های دولتی ایران در کشورهای غربی به ویژه انگلستان به بهانه خرید سلاح‌ برای ایران بسته شد. از سوی دیگر، ایران به طور کامل در تحریم تسلیحاتی، تجهیزاتی و اقتصادی غرب و امریکا بود؛ حتی دولت سوئد برای جلوگیری از فروش قایق موتوری با ظرفیت پایین به جمهوری اسلامی، فشار زیادی به شرکت‌های سوئدی و مراکز ایرانی در سوئد وارد آورد. همچنین هر بازرگان غربی که احتمال داده می‌شد واسطه خرید برای ایران است، دستگیر می‌شد و تحت فشار قرارمی‌گرفت.

برشی از کتاب پرسشها و پاسخها (جنگ ایران و عراق)؛ ص ۷۹-۸۱؛ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ؛ فرهاد درویشی

2323

کد خبر 1431355

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
5 + 12 =

نظرات

  • نظرات منتشر شده: 24
  • نظرات در صف انتشار: 0
  • نظرات غیرقابل انتشار: 0
  • ۱۷:۳۸ - ۱۳۹۹/۰۶/۲۳
    68 7
    میگ روسی؟! کشور دوست و برادر به عراق میگ میفروخت که جوانها رو پر پر کنه.
    • GB ۲۳:۱۷ - ۱۳۹۹/۰۶/۲۳
      3 1
      میگ و موشک اسکاد همه ساخت کشور دوست و برادر شوروی سابق هستند
    • محمد قنبری US ۰۰:۱۴ - ۱۳۹۹/۰۶/۲۴
      3 1
      در آن زمان اتحاد جماهیر شوری که حکومتی کمونیستی بود وجود داشت / البته به قول امام همه استکبار جهانی بودند و هر یکی بدتر از دیگری بود.
    • IR ۰۹:۲۸ - ۱۳۹۹/۰۶/۲۴
      2 2
      دلیل عدم پذیرش قطعنامه 598 در زمان صدور که منافع ایران رو تامین میکرد چه بود ؟ جز این بود که اداعا داشتیم باید تا بغداد و ... بریم و یه سری فرمانده سرخوش از فداکاری جوانان این کشور میخواستن جنگ رو ادامه بدن و اخر هم ظریف رفت و این خرابکاری وحشتناک رو سر قطعنامه 598 انجام داد ؟؟؟ اینها رو ایکاش روزی پاسخ بدهیند !
    • IR ۰۹:۵۷ - ۱۳۹۹/۰۶/۲۴
      8 1
      آلمانهای نازی که تجهیزات شیمیایی در اختیار عراق قراردادن رو هم بگو دوستان فرانسوی و آمریکایی تان را هم از قلم ندازید
  • IR ۱۹:۲۶ - ۱۳۹۹/۰۶/۲۳
    44 38
    چرا ننوشتند که خود آمریکا هم وارد جنگ مستقیم با ایران شد و در فاو نیروی دریایی آمریکا نیروهای ایرانی را میزد و دو ناو ما را هم غرق کرد
    • آمریکا IR ۰۲:۱۵ - ۱۳۹۹/۰۶/۲۴
      2 4
      چیه ؟ ناراحت شدی اسم روسیه اومد
    • IR ۱۰:۲۰ - ۱۳۹۹/۰۶/۲۴
      2 2
      این بعد از66 رخ داد. باید همان 66 حتی 65 جنگ تمام میشد
    • IR ۱۳:۵۰ - ۱۳۹۹/۰۶/۲۴
      3 2
      یک عده از خدا بخیرمیگن چرا ایران اقتدار نظامی اش را تقویت میکند
  • م ر IR ۱۹:۵۵ - ۱۳۹۹/۰۶/۲۳
    4 1
    البته مردم هم از جنگ خسته شده بودند و حضور داوطلبانه در جنگ نسبت به سالهای قبل کمتر شده بود و اقتصاد کشور هم توان ادامه ی جنگ را نداشت که در گزارش قید نشده بودند
  • IR ۲۰:۳۳ - ۱۳۹۹/۰۶/۲۳
    3 3
    بهتر بود به جای روسی مینوشتید شوروی که بهانه به دست کسی ندید
    • IR ۲۳:۵۵ - ۱۳۹۹/۰۶/۲۴
      0 0
      هسته حکومت شوروی کیا بودن جز روسها ؟! با تغییر اسم نمیتونید واقعیاتو سرپوش بذارید .
  • atr IR ۲۲:۳۶ - ۱۳۹۹/۰۶/۲۳
    2 1
    اگر بعد از فتح خرمشهر جنگ را تمام می کردند چه ها که فرق نمیکرد..
  • علی حیدری IR ۲۲:۳۶ - ۱۳۹۹/۰۶/۲۳
    2 2
    خودتو خسته نکن این جنگ،جنگ دنیا با ایران در سرزمین عراق بود.
  • محسن IR ۲۳:۳۳ - ۱۳۹۹/۰۶/۲۳
    4 0
    اینطور که معلومه پس ۴۰ ساله ما الکی مرگ بر آمریکا میگیم چون کشور های دوست و برادر نظیر روسیه تو جنگ بیشتر به ما ضربه زدن و باعث مرگ جوانان ما شدن در حالی که آمریکا اصلا سلاحی به عراق نفروخته .چرا همین مطالبی را در صدا سیما بیان نمیکنن و به مردم اطلاعات دروغ میدن ..
  • IR ۰۰:۰۳ - ۱۳۹۹/۰۶/۲۴
    1 1
    واقعا جهان به ایران مدیونه چه قدر ظلم کردن در حق این ملت
  • لبشر US ۰۲:۰۱ - ۱۳۹۹/۰۶/۲۴
    2 0
    اگه واقعا دلیل برتری ارتش عراق این مسائل بود پس چرا ما بر ادامه جنگ و عدم قبول صلح ( که بارها بخاطر ایجاد صلح خاویرپرز دکوئیار دبیر کل سازمان ملل به ایران آمده بود) اونهمه پافشاری میکردیم!!!!
  • محمد یوسفی IR ۰۲:۳۰ - ۱۳۹۹/۰۶/۲۴
    4 2
    چرا به این تبعیض احمقانه و مقرضانه ارتش پایان نمیدید باید از خودتون خجالت بکشید پدر من ۹۶ماه حضور در جبهه داشت و با افتخار توی لباس ارتش بدون هیچ چشم داشتی جنگید و شما اینطور حق ناس میکنید و این گناه بزرگیه که مرتکب میشید
  • IR ۰۳:۰۶ - ۱۳۹۹/۰۶/۲۴
    2 0
    فعلا که خوب به عراق میرسیم تازه پول اوتا ده برابر پول ماست
  • CA ۰۳:۴۵ - ۱۳۹۹/۰۶/۲۴
    8 1
    چرا ننوشتید چرا همیشه دنیا ضد ماست !؟
  • IR ۱۰:۱۸ - ۱۳۹۹/۰۶/۲۴
    3 0
    سوال درست اینه که چرا وقتی قطع نامه سال 66 صادرشد ایران نپذیرفت وسال 67 وقتی عراق قویترشده بود همان قطع نامه را البته با تدبیر مرحوم هاشمی رفسنجانی پذیرفت واگر هاشمی نبود اصلا معلوم نبود این جنگ چطور تمام میشد
  • حالا سلام IR ۱۳:۰۴ - ۱۳۹۹/۰۶/۲۴
    1 1
    ای داد وبیداد برای جوانان غیوروشجاع که برای طمع برخی کشورها مانندآمریکا انگلیس روسیه اسرائیل وفرانسه جان خودراازدست دادندومجبورشدن ازکشورایران دفاع کنند.نام ویادشان پابرجا
  • IR ۱۳:۵۹ - ۱۳۹۹/۰۶/۲۴
    0 2
    سلام بنده با نظر شما موافقم چون در اواخر جنگ بود‌که آمریکا‌در خلیج فارس مستقیما با ایران وارد جنگ شد حتی در تسخیر شهر فاو نیز نقش مستقیم داشت و به کمک صدام ملعون آمد
  • نادری IR ۱۹:۳۱ - ۱۳۹۹/۰۶/۲۴
    2 1
    چرا عامل مهم واصلی نیروی انسانی را ذکر نکردین که اکثر آنها به خیل شهدا پیوستن و متاسفانه جانشینی برای آن دلیر مردان پیدا نشد!