از گذر عرعر تا وعده آب

عراق نیازمند ترمیم و بازسازی خود و رهایی از بحران هاست. در چنین وضعیتی بهبود روابط با همسایگان می تواند اتفاقی نیکو باشد. با این حال اما و اگرها در مورد دو همسایه مهم این کشور ادامه دارد.

مهسا مژدهی: عراق در همسایگی اش مدت هاست که با دو کشور ترکیه و عربستان روابط چندان خوبی ندارد. اما به نظر می رسد که در یک سال اخیر سعودی ها تلاش داشته اند تا بحران های موجود بین دو کشور را به نوعی حل و فصل کند. حالا این روزها و بعد از سفر الکاظمی، نخست وزیر عراق به آنکارا، ترکیه هم اعلام کرده که قصد گسترش همکاری ها را با این کشور دارد. اما آیا رابطه با این دو کشور همسایه می تواند از میزان بحران های بغداد کم کند؟

عراق می تواند روی قول های اردوغان حساب کند؟

هفته گذشته نخست وزیر عراق به آنکارا سفر کرد تا با مقامات ترکیه دیدار و  گفتگو کند. او در راس یک هیات سیاسی و اقتصادی وارد ترکیه شد. نخست وزیر عراق در این سفر از سرمایه گذاران کشور میزبان دعوت کرد تا به عراق بروند. به نوشته ایرنا، «حسن الجنابی» سفیر عراق در ترکیه پیش از سفر الکاظمی به آنکارا پرونده های مورد بحث بین دوطرف را تشریح کرده و گفته بود که در این سفر پرونده‌های مهمی در زمینه‌های اقتصادی، تجاری و امنیتی مورد بحث و بررسی قرار می گیرد. او گفته بود که نفوذ تروریستها از مرزها و عملیات نظامی مرتبط با آن، فعال‌سازی و افزایش مبادلات تجاری که در حال حاضر ۱۵ میلیارد دلار است و نیز مسائل همکاری در زمینه آب، مرزها، صادرات و واردات نفت و اقتصاد و همچنین فعال‌سازی کمیته‌های مشترک بین دو کشور بویژه شورای عالی همکاری راهبردی بین عراق و ترکیه و کمیته مشترک اقتصادی عراق به ریاست وزیران نفت و انرژی دو کشور از مهمترین پرونده‌های مورد بحث خواهد بود. الجنابی همچنین به "وجود پرونده حقوقی دشواری اشاره کرده بود که برخی از اجزای آن درباره اموال بلوکه شده عراق" است.

در میان صحبت های اردوغان و الکاظمی مسائل امنیتی و مرزی و اقتصادی بیش از هر چیز دیگری مورد توجه قرار گرفت. عراق سعی دارد تا سرمایه گذاران را از کشورهای اطراف برای بهبود وضع اقتصادی این کشور، جلب خود کند و در این میان ترکیه با سالانه ۱۷ میلیارد دلار تبادل مالی گزینه مطلوبی به حساب می آید. همچنین از موضوعات مورد بحث، امضای توافقنامه ای برای لغو مالیات مضاعف جهت تسهیل مبادلات تجاری بود.

با وجود استقبال اردوغان از نخست وزیر عراق اما کارشناسان به دستاوردهای این سفر خوشبین نیستند. در سال های گذشته، سیاستمداران عراقی بارها برای حل مشکلات مرزی و امنیتی و حق آبه به آنکارا سفر کرده اند و قول و قرارهایی گذاشته شده اما هیچ وقت دو کشور موفق به حل بحران های موجود نشده اند. از سوی دیگر اردوغان به بهانه وجود گروه های تروریستی در شمال عراق، مدام این منطقه را بمباران می کند و به نظر می رسد که رویای اشغال نظامی شمال این کشور را در سر می پروراند. توپ خانه های ترکیه حتی در زمانی که نخست وزیر عراق در آنکارا و مشغول دیدار با مقامات این کشور بود، دست از کار نکشیدند. با چنین تجربیاتی به نظر می رسد که برای اردوغان،ترمیم روابط با عراق از اولویت زیادی برخوردار نیست.

در سال های گذشته بارها این سوال مطرح شده که چرا ترکیه از بازار موجود در عراق چشم پوشی کرده و علاقه زیادی به سرمایه گذاری اقتصادی از خود نشان نمی دهد. با این همه آنکارا دولت عراق را متهم می کند که مانع از ایجاد سهمی برای ترکیه در بازار کشور می شود.

از دیگر مسائل میان عراق و ترکیه، منابع آبی است که بغداد می گوید حق آبه اش در سال های اخیر کاهش چشم گیری داشته. دولت بغداد با بحران تامین آب روبه رو است و در مقابل ترکیه حاضر نیست تا سیاست های درستی را در قبال این مساله به کار برد. در حالی که به نظر می آمد موضوع حق آبه در این سفر اخیر به آنکارا مطرح شود، اما این مساله یک بار دیگر هم مورد بی اعتنایی قرار گرفت. به نظر می رسد تا زمانی که بحران آب بین آنکارا و بغداد حل نشود، تلاش برای حل دیگر بحران ها هم جواب نخواهد  داد.
 

آشتی تاریخی بین عربستان و عراق در راه است؟

عربستان مدت هاست که مایل به بهبود روابط خود با عراق است. ریاض حضور در عراق را نوعی رقابت با ایران می داند و به همین دلیل مصر است تا به تیرگی روابط در دهه های گذشته پایان داده و با سرمایه گذاری اقتصادی، دریچه ای رو به یافتن نفوذ و قدرت در این کشور پیدا کند. با این وجود سفری که الکاظمی قرار بود به ریاض داشته باشد، به خاطر بیماری ملک سلمان لغو شد و برخلاف انتظار عربستان اولین میزبان نخست وزیر عراق در سفرهای خارجی اش نبود.

ماجرای سرمایه گذاری در این کشور از جایی شروع شد که پرداخت هزینه های ساخت یک ورزشگاه مجهز در عراق ایجاد شد. ابتدای سال نود هشت سعودی ها اعلام کردند که قصد دارند بر روی چنین پروژه ای سرمایه گذاری کنند. این اولین چراغ سبز ریاض برای بهبود روابط خود با بغداد بود. پس از آن در مهرماه امسال مشخص شد که عربستان مایل به سرمایه گذاری ۲.۹ میلیارد دلاری در این کشور است. اما اوضاع به این سادگی ها هم نیست.

در عراق بدبینی نسبت به سعودی در بخشی از جامعه و احزاب سیاسی وجود دارد و ایجاد هر طرح و سرمایه گذاری هنگفت از جانب ریاض، بدون جلب رضایت همه طرف ها ممکن نیست و می تواند به سخت تر شدن اوضاع بیانجامد. از سوی دیگر عراقی ها به موضوع واگذاری هزاران هکتار از بیابان های کشور به سرمایه گذاران سعودی، مشکوکند و برخی از ناظران این مساله را برابر با حضور قطعی سعودی ها در کشورشان می شمارند که می تواند مقدمه دخالت های فراوانی به ویژه در حوزه سیاسی باشد.

تا کنون تنها پروژه ای که بین دو کشور انجام گرفته بازگشایی گذرگاه عرعر بین دو کشور است. همچنین مقرر شده تا جاده ای برای وصل شدن نجف به عربستان ایجاد شود. این اشتیاق سعودی ها برای ارتباط با عراق در حالی صورت می گیرد که روابط دو کشور از نظر تاریخی هیچ گاه در وضعیت صمیمانه ای قرار نداشته است و از سوی دیگر ریاض پس از سقوط صدام تا سال ۲۰۱۵ حاضر به بازگشایی سفارتخانه در این کشور نبود. برخی از کارشناسان معتقدند، برخلاف سیاستداران پیشین سعودی، طرح آشتی با بغداد از ابتکارات بن سلمان است که رویای نفوذ در همه کشورهای عربی را در سر دارد. عراق به دلیل نزدیکی با ایران برای بن سلمان جذابیت ویژه ای دارد و گسترش روابط ریاض با بغداد برای او به چشم یک پیروزی در منطقه به حساب می آید.

به نظر نمی رسد که ایجاد رابطه مجدد میان عربستان و عراق به سادگی انجام بگیرد. احزاب و سیاستمداران عراقی خاطره خوشی از سعودی ها ندارند و همراه کردن همه آنها کار ساده ای برای دولت الکاظمی نخواهد بود.

عراق نیازمند گسترش روابط خود با کشورهای همسایه است. بغداد به دلیل وضعیت ویژه ای که نزدیک به دو دهه گذشته با آن رو به رو بوده، با مشکلات عدیده و بحران های زیادی رو به رو است که سرمایه گذاری خارجی می تواند تا حدی به رفع آنها کمک کند. اما همزمان واقعیت جاری این کشور وضعیت را برای استفاده سودجویانه کشورهایی مانند عربستان هموار کرده است. 

بیشتر بخوانید:

اردوغان چیزی برای ارائه به الکاظمی ندارد
مولفه‌های راهبردی بایدن برای آینده خاورمیانه؛ نسخه دمکرات‌ها چیست؟
الکاظمی نگران فروپاشی عراق است

 

23/ ۳۱۲ ۳۱۰

کد خبر 1468538

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
5 + 5 =

نظرات

  • نظرات منتشر شده: 1
  • نظرات در صف انتشار: 0
  • نظرات غیرقابل انتشار: 0
  • نسرین IR ۱۷:۴۸ - ۱۳۹۹/۱۰/۰۳
    0 0
    عر عر مربوط به کجای این مقاله بود !؟