۶ نفر
۷ آذر ۱۴۰۲ - ۰۰:۴۳

نقد ادعای ظهور عصر پسادینی در ایران

رضا رمضانی خورشید دوست*
نقد ادعای ظهور عصر پسادینی در ایران

در  صفت «پسادینی»، دین تعریف نشده است و بین «دین حکومتی»، «دین غیرحکومتی» در سطح کلان، و نیز بین «دین فقهی»، «دین عرفانی» و هکذا فرق گذاشته نمی شود. انگار هر چه می گویند و شواهد می آورند مربوط به «دین فقهی- حکومتی» است. حتی اگر ادعای ایشان پذیرفته شود، ادعای ایشان منحصر به بودن در  «دوران پسادینی حکومتی- فقهی» است و تعمیم آن نیست. 

برخی از پژوهشگران، دوران کنونی ایران را «دوران پسادینی» می دانند. برای توجیه نظرشان، نکات درستی از دین گریزی در جامعه ذکر می کنند. به ویژه این که دین گریزی در مردم، به ویژه نسل جوان، بسیار زیاد شده است. با این همه، ادعای آغاز یک دوران تاریخی، ادعای بزرگی است. با مرور بر مدعیات این پژوهشگران، نقدهای زیر را می آورم:

مشکل اول: نبود تعاریف روشن برای «دوره ی پسادینی» است. در صفت «پسادینی»، دین تعریف نشده است و بین «دین حکومتی»، «دین غیرحکومتی» در سطح کلان، و نیز بین «دین فقهی»، «دین عرفانی» و هکذا فرق گذاشته نمی شود. انگار هر چه می گویند و شواهد می آورند مربوط به «دین فقهی- حکومتی» است. حتی اگر ادعای ایشان پذیرفته شود، ادعای ایشان منحصر به بودن در «دوران پسادینی حکومتی- فقهی» است و تعمیم آن نیست. در مدعیات، چنین تفکیکی نمی شود و گذار از هر نوع دین اعم از «عرفانی»، «اخلاقی» و حتی «نواندیشی» هم می شود. این تعمیم مطابق واقع نیست، دست کم بر پایه علاقمندان فزاینده به این نحله ها یا وجوه دینی در فضای مجازی نیست.

مشکل دوم: «تعریفی» از «دوره پسادینی» ارایه نمی شود.البته در «توصیف» آن، چهار ویژگی زیر برای «دوران پسادینی» ذکر می شود: تواتر بیشتر تغییر دین، پروا نداشتن در اظهار تغییر دین، بی اعتباری منابع و وجوه دینی (مانند فقه، کلام، تفسیر، عرفان و هکذا) و ...رویگردانی از مساجد و روحانیت...لازم به ذکر است که این ویژگی ها نه شامل است و نه مانع. برخی از این ویژگی ها کمابیش در دوران گذشته بود. برای نمونه، اسلام گریزی و اظهار آشکار آن در دوران پهلوی اول و دوم هم بود، مانند نوشته های کسروی، محفل نشینان کافه ی نادری و آثارشان متبلور در آثار صادق هدایت، گروه ارانی، حزب توده و چپ ها از انواع و اقسام با داعیه ی ماتریالیستی. هر یک از این جمع ها، شیفتگان و پیروانی داشتند. در مورد ویژگی های دیگر هم می توان نمونه ها آورد.

مشکل سوم: عدم تعیین ویژگی های گروه های دین گریز و دین ستیز است. انگار یک موج دین گریزی/بی دینی/ دین ستیزی در جامعه فراگیر شده است. این ادعا دست کم با داده های آماری منتشر شده نمی خواند. بر حسب داده های منتشرشده ۷۱ درصد مردم ایران نماز می خوانند و ۵۹ درصد روزه می گیرند. حتی اگر ضریب خطای چشمگیر به این داده ها زده شود، باز هم نسبت های «دین گرایی» معتنابه است؛ مگر گفته شود که این داده ها اصلا اریب دارد و غلط است، در اینصورت مدعی باید داده های معتبر جایگزین ارایه کند (من مشتاق دیدن امر واقع ام).
نتایج عمده:
- به لحاظ مشکلات عدیده، گریز از «دین حکومتی-فقهی» یک واقعیت است. واقعیت آماری آن نیاز به استخراج توسط مراجع علمی ناوابسته است.
- دوران کنونی را «پسادینی» خواندن، نیاز به مداقه ی علمی دارد و اظهارات پژوهشگران محترم خالی از خدشه نیست.

*عضو هیات علمی دانشگاه امیرکبیر

216216

برای دسترسی سریع به تازه‌ترین اخبار و تحلیل‌ رویدادهای ایران و جهان اپلیکیشن خبرآنلاین را نصب کنید.
کد خبر 1841981

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
7 + 10 =

نظرات

  • نظرات منتشر شده: 23
  • نظرات در صف انتشار: 4
  • نظرات غیرقابل انتشار: 0
  • IR ۰۱:۱۹ - ۱۴۰۲/۰۹/۰۷
    2 0
    الآن شاید نیست ولی برای آینده هم محتمل نیست؟
  • نیکی IR ۱۱:۴۶ - ۱۴۰۲/۰۹/۰۷
    3 0
    بنظر بنده اصلی ترین دلیل دین گریزی جوانان و دهه ۸۰ودرآینده ۹۰ ناهمخوانی گفتار و عمل سیاستمداران ظاهرا مذهبی ولی درعمل کاملا غیرمذهبی هست آمار کم و بیش نشون میده همه طرحهای لیبرالی توی کشور پیاده شده که با حکومت دینی و عدالت همخونی نداره نباید منکر کارهای انجام شده عمرانی و علمی و... بود ولی شکاف غنی و فقیر بیشتر شده و مردم هم از دولت نمیبینن از حکومت میبینن
  • SE ۱۴:۰۷ - ۱۴۰۲/۰۹/۰۷
    0 1
    مردماز دین دولتی گریزان شده اند نه از شیعه واقعی
  • IR ۲۱:۲۰ - ۱۴۰۲/۰۹/۰۷
    2 0
    میدانیم‌که کسانی که خود را متولی دین می دانند به ساده ترین مسایل مردم مثل فقر در عمل کار خوبی نتوانستند انجام بدهند. آن چیز که عیان است چه حاجت به بیان است
  • US ۲۲:۱۶ - ۱۴۰۲/۰۹/۰۷
    4 0
    این خیلی بده که افراد صرفا برای این که به جایی برسند یک سری مفاهیم دینی را برند و یاد بگیرند مثل مسایل گزینش.
  • IR ۲۲:۴۹ - ۱۴۰۲/۰۹/۰۷
    7 0
    بعید می دونم آمار 71 درصدی نماز خواندن درست باشه.
  • IR ۰۲:۱۹ - ۱۴۰۲/۰۹/۰۸
    1 0
    من خودم مذهبی ام، ولی خیلی ها رو می شناسم که بسیار اخلاقی اند و به خدا اعتقاد دارند ولی در باره بحث نماز و این ها خیلی وارد نمی شن
  • IR ۰۵:۵۴ - ۱۴۰۲/۰۹/۰۸
    1 0
    این حکمرانی شامل تمام موارد غیردینی و لیبرالیستی میشود الا دین و مذهب. تنها پوسته ی نازکی از دین بنام حجاب برای دست آویزی باقی مانده. باکمی مداقه در عرصه های کلان حکمرانی براحتی به این موضوع پی خواهید برد.
  • منوچهر IR ۰۷:۱۳ - ۱۴۰۲/۰۹/۰۸
    2 0
    پیامبر اکرم ص درست گفت چون امروز و شماها را میدید که قرآن و سنت و عقل را مطرح کرد که گول این بحثها را مومن نخورد و......
  • IR ۰۷:۴۲ - ۱۴۰۲/۰۹/۰۸
    1 0
    سکولاریسم در ایران سرعت و شتاب زیادی گرفت
  • مه لقا ابراهیمی DE ۰۸:۳۴ - ۱۴۰۲/۰۹/۰۸
    4 0
    این که گفتید 71 درصد نماز میخوانند را از کجا آوردید؟
  • IR ۰۸:۵۲ - ۱۴۰۲/۰۹/۰۸
    1 0
    این یک واقعیت است دین رسمی، در دراز مدت باعث دین گریزی می‌شود
  • IR ۰۹:۲۰ - ۱۴۰۲/۰۹/۰۸
    0 1
    همه چیو گفت ولی مسئله اصلی رو نگفت ، و اونم اینکه در عکس العمل به شرایط موجود برخی دچار این دین زدگی شده اند و برخی هم فرصت را مناسب دیده می خواهند شرایط رضاشاه را به عنوان الگوی بهتر مطرح بکنند. این در حالی است که به دلیل یکسان سازی فرهنگی اقوام در دوران رژیم پهلوی به شدت سرکوب میشدن مثلا در زمان رضاخان بیش از 26000 نفر قشقایی و عرب و ترکمن توسط ارتش قتل عام شدن. ولی متاسفانه برخی لازم نمی بینند که تاریخ خود را بخوانند
  • IR ۱۰:۲۱ - ۱۴۰۲/۰۹/۰۸
    1 7
    این روشنفکر ان به هر ضرب و زوری شده می خواهند حکومت برخاسته از انقلاب اسلامی را که باعث تحول بنیادین در پیشرفت کشور شده است را به زمین بزنند ولی اراده خداوند متعال بر حفظ آن است و ما مردم هم انشاءالله تا آخرین نفس پای آرمان های انقلاب اسلامی ایستاده ایم. نماز نخواندن برخی از جوانان دلیل بر دین گریزی آنها نیست چرا که بسیاری از آنها عاشق اسلام و اهل بیت علیهم السلام هستند . علت نماز نخواندن آنها ناآشنا بودن با معارف دینی است و بیشتر به نوع نگاه آنها به مسائل دینی بر می گردد.
  • IR ۱۱:۵۰ - ۱۴۰۲/۰۹/۰۸
    0 0
    از منظر جامعه شناسی تاریخی شاید یک دین که رسمی بوده، از نظرها افتاده باشد، ولی دینی حقیقی تر جای آن را گرفته است
  • IR ۱۳:۴۵ - ۱۴۰۲/۰۹/۰۸
    0 0
    به نظرم مطلب درست می گه، باید طرح هر مساله ای دارای اصول تحقیقی متقن باشد.
  • IR ۱۴:۱۴ - ۱۴۰۲/۰۹/۰۸
    2 0
    امروز برخی تریبون‌ها و بروز علنی عملکرد برخی صیانتگران دین حکومتی کاملا خلاف دین و عمل مورد ادعای ایشان است
  • IR ۱۵:۴۴ - ۱۴۰۲/۰۹/۰۸
    3 0
    اتکا به امارهای ساختگی منحرف کننده است.واقعیت های موجود جامعه به خوبی نشانگر چیز دیگری است. اجبار نشانه عدم شفافیت است
  • IR ۱۸:۰۴ - ۱۴۰۲/۰۹/۰۸
    3 0
    امروزه به برکت شبکه های اجتماعی و خصوصا گوگل فهم مردم از دین و دیانت خیلی بیشتر از زمانهای دهه هشتاد به قبل است انسان امروزی بسیار بسیا واقعیت نگر شده است
  • IR ۱۸:۴۳ - ۱۴۰۲/۰۹/۰۸
    3 0
    هر کدام از پیامبران به ابلاغ پیام خدا مشغول بودند. ولی در کار هیچکدامشان اجبار نبود.
  • انسان IR ۱۹:۴۷ - ۱۴۰۲/۰۹/۰۸
    2 0
    دین هیچ گاه برای پذیرش خود توسل به اجبار نمی کند چون می داند که اجبار با اصل اختیار و پذیرش درونی و قلبی مخالف است. دین از طریق دل ها وارد می شود. به همین دلیل است که اصل اختلاف را می پذیرد. ولی تندروها این را قبول ندارن
  • US ۲۲:۳۳ - ۱۴۰۲/۰۹/۰۸
    3 0
    با این آمارها نباید ریسک کرد و قضاوت کرد. الان دولت با شصت و پنج میلیون ایرانی زیر خط فقر صحبت از رشد اقتصادی میکنید در حالی که اوضاع اقتصادی کشور درحد بعد از جنگ اول جهانی است اما دولتمردان دم از شکوفایی اقتصادی می زنند
  • IR ۰۲:۰۸ - ۱۴۰۲/۰۹/۰۹
    3 0
    ای کاش روحانیون در مسجد ومنبر می ماندند. تا مردم این قدر از دین ومسجد دور نمی شدند.