جهانی شدن بستر حاصل خیز رشد تروریزم

برای یک ناظر بیرونی ممکن است عجیب به نظر برسد که اغلب آمریکایی ها، به طور عام غربی ها، در کنار تروریزم دیده می شوند: یا نخست غربی ها و آمریکایی ها جایی می روند و ناگهان گروه های تروریست ظاهر می شوند، مانند مورد عراق، یا گروه های تروریست در جایی ایجاد می شوند که ربطی به آمریکایی ها دارد و سپس آمریکایی ها ظاهر می شوند مانند مورد سوریه.

این همبستگی بین این دو در وهله اول غریب به نظر می رسد، زیرا آمریکایی ها و غربی ها مدعی مبارزه مستمر با تروریسم هستند. در نظم جهانی کنونی سلطه آمریکایی حاکم. همبستگی میان نظم غربی و تروریزم از اساس طبیعی است زیرا تروریزم برخلاف دیدگاه شایع پدیده ای کاملا جدید و از محصولات جانبی جهانی شدن است.

پس از حملات یازده سپتامبر ۲۰۰۱ به برج های دو قلو ژان بودریار، فیلسوف و جامعه شناس معاصر فرانسوی، در نوشته ای عمیق با عنوان «روح تروریزم» به این موضوع پرداخت که این حملات نه جنگ تمدن ها، نه جنگی دینی و نه نمونه ای از تحجر است بلکه اساسا تروریزم یکی از فرآورده های جنبی جهانی شدن است؛ نه چیزی که جهانی شدن عمدا پدید آورد بلکه فرآورده جانبی است که خواه ناخواه تولید می شود. فرآورده ای زشت که غربی ها سعی می کنند تقصیر را بر گردن دیگران بیندازند. ببینیم چگونه جهانی شدن تروریزم را تولید می کند.

در نظم جهانی با سلطه آمریکایی سعی می شود همه فرهنگ ها، کشورها، زبان ها، طبقات اجتماعی و لایه های مختلف مردم، دیدگاه ها و جهان بینی های مخالف جذب شود. اما این جذب شدن دو خاصیت مهم دارد: نخست، دشمن بیرونی را حذف می کند و دیگر نمی توان از دشمن خارجی حرف زد چرا که همه چیز درونی و جذب شده است. دوم، چنین نیست که در جهان غربی با جهانی شدن فرهنگ ها و کشورها و زبان ها و مردمان و طبقات اجتماعی و ... به صورت یکدست درونی و جذب شوند؛ بلکه در همین فرآیند درونی کردن نوعی تحقیر نهفته است. فرهنگ های غیرغربی نوعی سبک زندگی دیده می شوند و اهمیتی به آنها داده نمی شود، بلکه آنها تنها حق حیاتی حداقلی دارند، افراد از طبقات پایین حق اظهار نظر و رای دارند اما ائتلاف های پیدا و پنهان سیاسی نمی گذارد نیازهای آنها دیده شود؛ دیدگاه های سیاسی مخالف جهانی شدن و غرب می توانند باشند اما تنها به صورت نوشته های دانشگاهی برای اقلیتی از نخبگان.

در همه این موارد جهانی شدن اگرچه آنها را جذب کرده است اما با نوعی از «تحقیر» و «خواری». فرهنگ سبک زندگی نیست؛ وقتی یک فرهنگ به سبک زندگی تقلیل داده شود تحقیر شده است. یک فرد کم درآمد توان و حق رای دادن دارد اما می داند که گزینه های سیاسی بر اساس ائتلاف های زر و زور تعیین می شوند و او فقط می تواند از میان آنها انتخاب کند؛ او قوانین را تعیین نمی کند بلکه تنها می تواند در چارچوب قوانین موجود حرکت کند. نوعی تحقیر در همه این اشکال دیده می شود. این گونه است که جهانی شدن دشمن خود را از درون تعیین می کند. نه جنگ تمدن هاست نه جنگ ادیان و نه جنگ جهان بینی ها. پرسش این است که برونداد این تحقیر و خواری دادن چیست و این گروه های تحقیر شده چگونه تجربه تحقیر را برون ریزی می کنند؟ یک نمونه آن تروریزم است.

رفتارهای تروریستی نوعی تحقیر متقابل است برای جهانی شدن؛ چیزی که توسط جهانی شدن تحقیر شده است به خود آن بر می گردد. جهانی شدن مدعی کمال امنیت، شفافیت، سلامت و رفاه است. تروریزم نقاط ضعف دستگاه را نشان می دهد و از همان ابزارهایی استفاده می کند که جهانی شدن آن را بسط داده است. حملات تروریستی توسط گروه های تحقیر شده انجام می شوند کسانی که خود در جهانی شدن بوده اند، نه کسی از جهان غیرغربی. آنها نقاط ضعف دستگاه را به رخ می کشند: اینکه جهانی شدن امنیت و آسایش و رفاه و سلامتی را به ارمغان می آورد اما تنها به صورتی شکننده؛ به گونه ای که روشن شود که همه این ها سرابی بیش نیستند. آیا تعجبی دارد که تروریست های داعش برای بسیاری از اروپایی ها جذابیت داشتند؟ یا مایه تعجب است که جلادان بی رحم داعش اغلب دست پرورده جهان غربی بودند؟ در زمان ظهور تمامی رسانه های غربی بسیج شده بودند که داعش را به گردن اسلام بیندازند اما واقعیت این بود که هم تروریست های یازده سپتامبر و هم اغلب دیگر تروریست ها دست پرورده های غرب هستند. نه آنکه غرب عمدا آنها را به وجود بیاورد بلکه اغلب غیرعمد و سهو است؛ اما آنها محصولات جانبی جهانی شدن هستند. عراق در طی ده سال به سرعت به سمت نظم جهانی پیش رفت و ناگهان داعش در آن رشد کرد. آیا تعجبی دارد که جهانی شدن و ظهور تروریزم در عراق همزمان بوده اند؟ با این توضیحات می شود فهمید که ریشه کجاست.