به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین به نقل از اطلاعات آنلاین، در ۲۴ شهریور ۱۳۷۳ روزنامهها با انتشار خبر انتصاب نوربخش به عنوان رئیس جدید بانک مرکزی، از تحول تازه در این حوزه خبر دادند؛ تحولی که بیش از هر چیز با هدف کنترل افزایش شتابان نرخ ارز انجام شد. براساس این مصوبه هیات وزیران، که امضای حسن حبیبی، معاون اول وقت دولت دوم هاشمیرفسنجانی را پای خود داشت، نوربخش برای دومین بار به بانک مرکزی میرفت تا بلکه روندی که از در نیمه نخست دهه ۷۰ شمسی در بازار ارز ایجاد شده و در سال ۱۳۷۳ به «شوک ارزی» تبدیل شده بود، مهار شود.
پیش از این نوربخش از ۲۳ خردادماه ۱۳۶۰ تا ۱۲ مردادماه ۱۳۶۵ در قامت سومین رئیس بانک مرکزی جمهوریاسلامی در دولت میرحسین موسوی فعالیت کرده بود. در آن مقطع و در کوران جنگ تحمیلی عراق علیه ایران، تلاش نوربخش برای انضباطبخشی به سیاستهای پولی کشور، سبب بروز اختلاف میان او و دولت موسوی شد که درنهایت به جایگزینی او با محمدجواد ایروانی انجامید.
اوج و فرودهای نرخ دلار در دهه ۷۰
دومین دوره حضور نوربخش در بانک مرکزی، مصادف بود با اوجگیری نرخ دلار در بازار که شرایط بغرنجی را در اقتصاد کشور به وجود آورده بود؛ تا جایی که شرایط به سمتی در حال حرکت بود که افکار عمومی حتی در انتظار افزایش ۱۰ برابری قیمت ارز بود. در سال ۱۳۷۲ نرخ رسمی دلار ۱۶۵ تومان و قیمت بازار آزاد، ۱۸۰ بود و نسبت به سال قبل چیزی در حدود ۲ درصد افزایش داشت.
وضعیت در سال ۱۳۷۳ دگرگون شد و نرخ دلار در بازار آزاد به ۲۶۳ تومان هم رسید که افزایش در حدود ۴۶ درصد را نشان میداد؛ روندی که در بهار ۱۳۷۴ نیز ادامه یافت و نرخ دلار به ۴۰۳ تومان رسید و در مقایسه با قیمتهای سال ۱۳۷۳، افزایشی در حدود ۵۳ درصد را نشان میداد.
حضور نوربخش در بانک مرکزی اما سبب کند شدن روند افزایش نرخ دلار در بازار آزاد شد؛ تا جایی که قیمت به حدود ۴۴۴ تومان رسید و نسبت به سال قبل، تنها ۱۰درصد افزایش نشان میداد. این روند در سالهای پس از آن نیز ادامه یافت و طی سالهای باقی مانده از دهه ۷۰ شمسی، میانگین افزایش نرخ ارز از ۱۰درصد فراتر نرفت و در سالهای ۱۳۷۹ و ۱۳۸۰ حتی روند کاهشی شد.
آخرین سالهای ریاست نوربخش بر بانکمرکزی اما جهش قیمت تازهای، این بار در نرخ «رسمی» ارز اتفاق افتاد. در شرایطی که نرخ رسمی ارز در سال ۱۳۸۰، حدود ۱۷۵تومان ثبت شده بود، در سال ۱۳۸۱ به ۷۹۵ تومان رسید؛ روندی که در سال ۱۳۸۲ نیز ادامه یافت نرخ رسمی به ۸۲۸ تومان رسید و این در حالی بود که قیمت دلار در بازار آزاد ۸۳۲ تومان بود.
اعمال تحریمهای آمریکایی
نوربخش در میانه سال۱۳۷۳ در حالی فعالیت خود را در بانک مرکزی آغاز کرد که براساس آمارهای موجود، تورم به بیش از ۳۵ درصد رسیده بود و همچنان روند صعودی را پشت سر میگذاشت؛ روندی که در سال ۱۳۷۴ به اوج خود رسید و رکورد بیسابقه ۵۰ درصد را ثبت کرد.
یکی از مهمترین دلایل نخستین شوک ارزی ایران پس از پیروزی انقلاب اسلامی (۱۳۷۴)، اعمال تحریمهای جدید آمریکا علیه ایران بود. در ۱۷ شهریورماه ۱۳۷۴ «آلفونسو داماتو»، سناتور جمهوریخواه، با ارائه طرحی، خواستار تحریم شرکتهای آمریکایی شد که تکنولوژی مرتبط با صنعت نفت را در اختیار ایران قرار میدادند. این طرح، که به عنوان بنیانی بر تحریمهای جدید واشنگتن علیه تهران ارزیابی میشود، در ۲۹ آذرماه ۱۳۷۴ به تصویب سنای آمریکا رسید و در ۱۴مردادماه ۱۳۷۵ از سوی بیل کلینتون، رئیسجمهور وقت آمریکا به امضاء رسید.
فضای اقتصادی اعمال تحریمهای داماتو علیه ایران در کنار تبعات اجرای سیاست تعدیل اقتصادی، زمینهساز شکلگیری شوک ارزی سال ۱۳۷۴ شد که آغاز سختی برای نوربخش در بانک مرکزی رقم زد.
رکورددار ریاست بر بانکمرکزی
نوربخش از برجستهترین مسئولان اقتصادی ۳ دهه نخست پیروزی انقلاب اسلامی محسوب میشود که هم سابقه همکاری با دولت میرحسین موسوی را داشت و هم در دولت هاشمیرفسنجانی از سیاستگذاران اقتصادی به حساب میآمد؛ آن هم در شرایطی که رویکردهای این دو دولت در تضاد کامل با یکدیگر قرار داشت.
او که درسال ۱۳۲۷ و در خانوادهای با پیشینه نظامی و تجارت به دنیا آمده بود، در دانشگاه تهران کارشناسی اقتصاد خواند و در کالیفرنیا کارشناسیارشد و دکترای اقتصاد گرفت و با پیروزی انقلاباسلامی، جزو جوانان دانشجویی بود که به کشور بازگشت و همراه با جریان انقلابی، در زمره منتقدان بنیصدر قرار گرفت.
نوربخش که با مقالاتش در نقد مشی اقتصادی بنیصدر شناخته میشد، در دولت میرحسین موسوی به بانک مرکزی رفت و در دولت دوم هاشمیرفسنجانی نیز دوباره به این سمت گماشته شد که تصدی وی در دولت نخست سیدمحمد خاتمی و تا هنگام درگذشت وی (۲فروردین۱۳۸۲) هم ادامه داشت؛ نوربخش با حدود ۱۵سال تصدی، رکورددار ریاست بر بانکمرکزی ایران محسوب میشود.
۲۵۹
نظر شما