گروه اندیشه: در روزنامه شرق یادداشتی در باره کتاب «باقی مانده های آشویتس» اثر جورجو آگامبن نوشته شده با این رویکرد که «چگونه نجات یافتگان می توانند به نیابت از غرق شدگان بگویند». این یادداشت در زیر از نظرتان می گذرد:
****
شهادت نجات یافتگان جورجیو آگامبن، نظریه پرداز فلسفی و سیاسی، در کتاب «باقیمانده های آشویتس» پروژه هوموساکر را ادامه داده است. پروژه ای پژوهشی که او پیش از ِ آن با کتاب درخشان «هوموساکر: حیات برهنه و قدرت حاکم» آغاز کرده بود و سال های پس از آن را نیز درگیر نگارش و انتشار جلدهای پرشمار دیگر آن بود. آگامبن در این کتاب می کوشد معنا و امکان شهادت را روشن سازد. او در مقابل موضع «بیان ناپذیری» اردوگاه و سکوت درباره آشویتس، شروع به سخن گفتن می کند و به تأسی از پریمولوی، پرسش از اقتدار شاهد را پیش می کشد: چگونه نجات یافتگان می توانند به نیابت از غرق شدگان سخن بگویند و به جای آنها شهادت دهند؟
چگونه آنان می توانند به تجربه ای گواهی دهند که خودشان نیز از سر نگذرانده اند؟ آگامبن ویرانه های اخلاقیات آشویتس را برای طرح نوعی اخلاق نوین شهادت، جست وجو می کند. نتیجه این جست وجو کتابی است تحریک برانگیز درباره آشویتس که اندکی پس از انتشارش به زبان ایتالیایی آغازگر بحث های دامنه داری شد. آگامبن در پیشگفتار کتاب اشاره کرده که شاید برخی خوانندگان از این دلسرد شوند که ببینند اندک چیزی در این کتاب هست که پیش تر در شهادت نامه های بازماندگان نبوده است.
کتاب در قالب کنونی اش، نوعی شرح همیشگی بر شهادت است. او می گوید پیش رفتن از راهی دیگر ممکن به نظر نمی رسید و در یک نقطه معین، روشن شد که شهادت در کنه خودش شکافی ذاتی دارد؛ به عبارتی دیگر، بازماندگان به چیزی شهادت دادند که شهادت دادن به آن ناممکن است. در نتیجه، شرح نویسی بر شهادت بازماندگان لاجرم به معنای بازجویی این شکاف، یا به بیان دقیق تر، تلاش برای گوش دادن به آن بود: «گوش سپردن به چیزی غایب برای این نویسنده کاری بی ثمر از آب درنیامد. این کار، فراتر از هر چیز، برچیدن تقریبا همه آن آموزه هایی را ضروری ساخت که از زمان آشویتس، به نام اخلاق مطرح شده اند. چنان که خواهیم دید، تقریبا هیچ یک از آن اصول اخلاقی ای که زمانه ما معتبر می انگاشت از این آزمون تعیین کننده سربلند بیرون نیامدند، نوعی اخلاق آزموده براساس آشویتس».
آگامبن می گوید در صورتی از کارش خرسند خواهد بود که در تلاش برای یافتن جایگاه و درون مایه شهادت، توانسته باشد چند تابلوی راهنما برافرازد که به نقشه نگاران آینده این قلمروی اخلاقی نو کمک کنند جهت خود را بیابند. آگامبن درباره شهادت دادن می گوید که دشواری مسئله صرفا در تلاش برای انتقال محرمانه ترین تجربه هایمان نیست، بلکه مسئله اصلی به خود ساختار شهادت مربوط است. از یک سو، آنچه در اردوگاه ها روی داد برای بازماندگان به منزله تنها چیز حقیقی و به معنای واقعی کلمه، مطلقا فراموش نشدنی به نظر می آیند و از سوی دیگر این حقیقت نیز مطلقا تصورناپذیر است یعنی غیرقابل تقلیل به عناصر واقعی برسازنده اش است.
جورجو آگامبن در ۲۲ آوریل ۱۹۴۲ در رم ایتالیا متولد شد. او از چهره های برجسته فلسفه و نظریه سیاسی رادیکال در ایتالیا است. در سال های اخیر آثار او تأثیر عمیقی بر پژوهشگران برخی رشته ها در فضای روشنفکری انگلیسی زبان داشته است. او تحصیالت خود را در رشته های فلسفه و حقوق به پایان برد و در سال ۱۹۶۵ رساله دکترای خود را درباره اندیشه سیاسی سیمون وی نوشت. در سال های ۱۹۶۶ و ،۱۹۶۸ به عنوان دانشجوی پسادکترا در سمینارهای هایدگر درباره هگل و هراکلیتوس شرکت کرد. او در دانشگاه های مختلفی، از جمله دانشگاه ماچرا و دانشگاه ورونا، تدریس کرده و در کالج بین المللی پاریس مدیر گروه بوده است.
۲۱۶۲۱۶
نظر شما