به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، آیات ۷۷ تا ۸۸ سوره نمل، نقطه اوج مباحث این سوره در رابطه با اثبات حقانیت قرآن و رسالت حضرت محمد (ص) از طریق استدلالهای منطقی و اشاره به قدرت مطلقه خداوند در آفرینش است.
بنابر روایت فارس، این آیات با تأکید بر نقش قرآن به عنوان هدایتکننده مؤمنان آغاز شده و سپس با اشاره به قدرت فرستنده وحی یعنی خداوند و تحقیر کبر و غرور منکران، به اتمام میرسد. محور اصلی این بخش، تبیین ماهیت وحی و تأکید بر این نکته است که تنها خداوند قادر است کتابی بیاورد که هم حاوی بشارت برای نیکوکاران باشد و هم هشدار برای کسانی که از حق روی برگرداندهاند.
قرآن، هدایت و رحمت برای مؤمنان
این آیات با جمله «إِنَّ هَٰذَا الْقُرْآنَ یَقُصُّ عَلَیٰ بَنِی إِسْرَائِیلَ أَکْثَرَ الَّذِی هُمْ فِیهِ یَخْتَلِفُونَ» (آیه ۷۷) آغاز میشود. مفسران در تفسیر «بنی اسرائیل» نظرهای مختلفی دارند، برخی معتقدند منظور اشاره به یهودیان معاصر پیامبر(ص) است که در بسیاری از مسائل دینی و تاریخی با یکدیگر اختلاف داشتند و قرآن بسیاری از این اختلافات را روشن میسازد.
گروهی دیگر این تعبیر را گستردهتر دانسته و آن را شامل همه امتها میدانند که در مسیر حق دچار تفرقه شدهاند. در هر صورت، تأکید بر این است که قرآن کریم، حقیقت و مرجع داوری در اختلافات است.
آیه ۷۸ و ۷۹ به معرفی قرآن به عنوان «بصیرت و هدایت» برای مؤمنین میپردازد و میفرماید که «وَمَا أَنتَ بِمُسْمِعٍ مَّن فِی الْقُبُورِ» (آیه ۸۰). این عبارت به زیبایی، عمق گمراهی کافران را نشان میدهد.
تشبیه قلبهای کافران به مردگان در قبرها، بیانگر آن است که آنها از حقیقت چنان دور شدهاند که صدای حق را نمیشنوند.
این آیات به وضوح بیان میکند که کار پیامبر(ص)، ابلاغ است و هدایت نهایی فقط به اراده خداست.
قدرت مطلق خداوند و نشانههای آفرینش
پس از اشاره به عدم تأثیرپذیری کافران، آیات به اثبات قدرت خداوند از طریق نظم هستی میپردازد. آیه ۸۰ بیان میکند که پیامبر (ص) نمیتواند سخنش را به گوش کسانی که مردهاند برساند. آیه ۸۱، با لحنی قاطع، این حقیقت را بیان میکند که پیامبر (ص) نیز نمیتواند کوران از گمراهی را به سوی نور هدایت کند، مگر اینکه خود خداوند اجازه دهد. این آیات مسئولیت انسان و اختیارات الهی را مرزبندی میکند.
آیه ۸۲، مهمترین استدلال در این بخش است و میفرماید که «وَإِذَا وَقَعَ الْقَوْلُ عَلَیْهِمْ أَخْرَجْنَا لَهُمْ دَابَّةً مِّنَ الْأَرْضِ تُکَلِّمُهُمْ أَنَّ النَّاسَ کَانُوا بِآیَاتِنَا لَا یُوقِنُونَ». این آیه، به عنوان یکی از نشانههای بزرگ آخرالزمان و قیامت، ظهور «دابّةُ الأرض» (جنبنده زمین) را مطرح میکند.
این جنبنده، با مردم سخن خواهد گفت و این سخن گفتن، تأکیدی است بر اینکه مردم به آیات الهی ایمان نیاورده بودند. این جنبنده، نه یک استدلال جدید، بلکه مهر تأییدی بر حقیقتی است که در طول تاریخ نادیده گرفته شده بود؛ یعنی انکار آشکار آیات خداوند.
جمع شدن کافران و برتری توحید
بخش پایانی این آیات به جمعآوری دشمنان خدا و برتری مطلق توحید میپردازد. خداوند در آیه ۸۳ اعلام میکند که در روزی که تمام جنبندگان از هر سو جمع شوند، این جمع شدن توسط خود خدا انجام میشود و این امر برای او بسیار آسان است.
این آیه، بر خلاف ادعاهای مشرکان مبنی بر اینکه بتها شفاعت خواهند کرد، حاکمیت مطلق پروردگار را در عالم بازپسین روز نشان میدهد.
آیه ۸۴ و ۸۵ بر این حقیقت تأکید دارد که خداوند هر کس را که ایمان آورد و عمل صالح انجام داد، پاداش میدهد و در مقابل، کسانی که از روی علم و آگاهی مرتکب شرک شدند، مورد عذاب قرار خواهند گرفت. «قُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ وَسَلَامٌ عَلَیٰ عِبَادِهِ الَّذِینَ اصْطَفَیٰ» آیه ۸۹ - که نزدیک به انتهای سوره است نیز نشان میدهد که شکرگزاری مخصوص خداوند است و سلام و درود بر بندگان برگزیدهاش.
نظم شگفتانگیز جهان و نشانههای قدرت خدا
در نهایت، آیات ۸۶ تا ۸۸، عظمت خداوند را در خلقت شب و روز، فرود آمدن باران، و زنده شدن زمین پس از مرگش ذکر میکند و اینها را دلایلی بر قدرت او بر برانگیختن مردگان میداند. این آیات با تأکید بر وحشت بزرگ قیامت و ناتوانی مشرکان در انجام هرگونه معجزهای مانند اینها، سوره را به پایان میبرد و میفرماید که «وَیَوْمَ یُنفَخُ فِی الصُّورِ فَفَزِعَ مَن فِی السَّمَاوَاتِ وَمَن فِی الْأَرْضِ إِلَّا مَن شَاءَ اللَّهُ ۚ وَکُلٌّ أَتَوْهُ خَاسِئِینَ» (آیه ۸۷).
این آیه تصویر نهایی از قدرت الهی را ترسیم میکند که در برابر آن، همه هستی به جز آنچه خدا خواهد، به وحشت میافتد و خوار و ذلیل در پیشگاه او حاضر میشوند. این بخش، تفسیری است بر اینکه تنها کسی که حق را نپذیرفته، از این عظمت و حسابرسی هراسان خواهد بود.
این مجموعه آیات، سوره نمل را با یک جمعبندی جامع به پایان میرساند؛ وحی، هدایتکننده مؤمنان است، قدرت مطلق با خالق است، و کسانی که انکار را برگزیدند، در نهایت با حقیقت انکارناپذیری مواجه خواهند شد که همانا قدرت خداوند در حسابرسی و زنده کردن است.
تلاوت این آیات را که در صفحه ۳۸۴ قرآن کریم واقع است، ببینید و بشنوید.
نظر شما