عواقب سفر «ونس» به قفقاز

نشست سران ارمنستان و آذربایجان با رئیس جمهور آمریکا در کاخ سفید در اوت ۲۰۲۵ که بیشتر به یک نمایش سیاسی برای ترمیم چهره جنگ طلبانه ترامپ شبیه بود،تحول قابل اعتنایی تلقی نشد.در این نشست،الهام علی اف و نیکول پاشینیان،ترامپ را نامزد دریافت جایزه نوبل کردند که این اتفاق هرگز رخ نداد و سران باکو و ایروان در ناکامی ترامپ شریک شدند. ترامپ هم برای تشکر از مهمانان خود،قول داد که شرکت های آمریکایی را برای احداث گذرگاه مورد نظر اعزام نماید.

گذرگاه واقع در استان سیونیک ارمنستان که در تمامیت ارضی این کشور و در مرز ایران قرار دارد،در صورت احداث می تواند بخش شرقی جمهوری آذربایجان را به بخش غربی آن یعنی نخجوان متصل کند. اینکه این گذرگاه با چه شرایطی و چگونه احداث شود به مذاکرات صلح ارمنستان و آذربایجان بستگی دارد که فعلا به دلیل اختلافات موجود از سرعت کافی برخوردار نیست.در این میان،آمریکا می‌خواهد صلح بین آذربایجان و ارمنستان که در سال 2020 در مسکو رقم خورد را به نفع خود مصادره کرده و برای احداث گذرگاه موسوم به زنگزور،شرکت های آمریکایی را روانه ارمنستان نماید.البته موضوع ساخت این گذرگاه، آن طور که آمریکا تصور می کند،سهل الوصول نیست،چون هنوز مطالبات ارمنستان برای موافقت با احداث این گذرگاه به نتیجه نرسیده و مذاکرات این کشور با آذربایجان کماکان ادامه دارد.

حضور آمریکا در قفقاز به عنوان یک کشور جنگ افروز،در نقاط مرزی ایران، قابل توجیه نیست و قبلا هم با واکنش جدی ایران و حتی روسیه مواجه شده و به مصلحت ارمنستان و آذربایجان است که اگر می‌خواهند این گذرگاه با امنیت کامل بازشود، آمریکا را از آن مستثنی کنند.

زنگزور در استان سیونیک و در تمامیت ارضی ارمنستان است،اما در مرز ایران هم قرار دارد و تهران حضور آمریکا حتی در پوشش شرکت های تجاری را در کنار مرزهای خود نخواهد پذیرفت و این مساله را به دولت ارمنستان هم اطلاع داده است. ایران با هر دو کشور ارمنستان و آذربایجان در چارچوب تقویت روابط با همسایگان،روابط خوبی دارد و می توان این گذرگاه را با مشارکت شرکت‌های فنی مهندسی ایرانی،آذربایجانی و ارمنستانی،با کیفیت و هزینه مناسب احداث کرد.

اهداف آمریکا از ورود به قفقاز جنوبی به عنوان یکی از نقاط راهبردی اُوراسیا،مشکوک است، آمریکا می خواهد با ورود به این حوزه، پیام تهدید آمیزی به روسیه ارسال و جایگاه خود را در این منطقه تقویت کند. کشورهای روسیه و چین نیز از دخالت آمریکا در این منطقه ابراز نگرانی کرده اند و دو کشور ارمنستان و آذربایجان هم بر ضرورت امن بودن این گذرگاه تاکید دارند. ارمنستان صریحا اعلام کرده است که تمامیت ارضی خود را در اختیار کشور دیگری قرار نمی‌دهد. با این وصف،ضروری است مقامات باکو و ایروان با دقت، تهدیدات احتمالی و پیامدهای ژئوپلیتیکی حضور آمریکا در این منطقه را مورد مطالعه و تحلیل قرار داده و با شناحت اهداف آمریکا،از صلح و ثبات و امنیت قفقاز جنوبی که پس از پایان جنگ آذربایجان و ارمنستان،حاصل شده،مراقبت نمایند.