از زراعت چوب تا بذر امید؛ مسیر تازه منابع طبیعی سمنان برای حفاظت، مشارکت و معیشت پایدار

به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین استان سمنان ،در استانی که در کمربند خشک و نیمه‌خشک کشور قرار دارد، حفاظت از منابع طبیعی تنها با ابزارهای نظارتی ممکن نیست. فشار بر جنگل‌های هیرکانی، وابستگی صنایع به واردات چوب، تخریب تدریجی مراتع و تهدید معیشت جوامع محلی، ضرورت تغییر نگاه به مدیریت منابع طبیعی را دوچندان کرده است. استان سمنان طی سال‌های اخیر با اجرای همزمان طرح‌هایی چون زراعت چوب، بذرکاری مشارکتی و بهره‌گیری از ظرفیت‌های قانونی مانند ماده ۳، تلاش کرده پیوندی عملی میان حفاظت محیط‌زیست، مشارکت اجتماعی و پایداری اقتصادی ایجاد کند.

علیرضا رهایی، مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان سمنان از اجرای طرح زراعت چوب در سطح ۷۸۰ هکتار از اراضی مستعد استان طی سال‌های اخیر خبر داد و گفت: این طرح در راستای سیاست‌های ملی صیانت از جنگل‌های طبیعی، با هدف کاهش فشار بر جنگل‌های هیرکانی، تأمین پایدار نیاز صنایع چوب و ایجاد فرصت‌های شغلی برای بهره‌برداران محلی اجرا شده است.
به گفته وی، استفاده از گونه‌های سریع‌الرشد و سازگار با اقلیم منطقه مانند صنوبر، تبریزی و اکالیپتوس، این امکان را فراهم می‌کند که بخش مهمی از نیاز بازار چوب بدون اتکا به جنگل‌های طبیعی تأمین شود. رهایی تأکید کرد: نهال این گونه‌ها به‌صورت رایگان در اختیار متقاضیان قرار می‌گیرد و علاقه‌مندان می‌توانند برای دریافت نهال و اطلاعات تکمیلی به ادارات منابع طبیعی شهرستان‌ها و نهالستان‌های چغولگیر شاهرود و شهید عموزاده سمنان مراجعه کنند.
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان سمنان، زراعت چوب را علاوه بر یک راهکار زیست‌محیطی، فرصتی برای اشتغال‌زایی و ایجاد درآمد مکمل برای روستاییان دانست و افزود: این طرح می‌تواند در کنار کشاورزی و دامداری، به رونق اقتصادی روستاها کمک کند و از مهاجرت بی‌رویه جلوگیری نماید.
در حوزه مراتع نیز، رویکرد مشارکت‌محور به‌طور جدی دنبال شده است. رهایی از اجرای دوازدهمین مرحله بذرکاری و بذرپاشی مردمی در مرتع عمومی ابرسج شهرستان شاهرود خبر داد و اظهار داشت: این عملیات با مشارکت فعال مردم محلی، مرتعداران و همیاران طبیعت در سطح حدود ۱۰۰ هکتار اجرا شد.
وی تصریح کرد: بذرهای استفاده‌شده از گونه‌های مرتعی بومی و سازگار با شرایط اقلیمی منطقه انتخاب شده و تمامی مراحل با نظارت کارشناسان منابع طبیعی انجام گرفته است. به گفته رهایی، هدف اصلی این طرح تقویت پوشش گیاهی، افزایش تنوع زیستی، کاهش فرسایش خاک و در نهایت پایداری اکوسیستم‌های مرتعی است؛ موضوعی که به‌طور مستقیم با معیشت پایدار بهره‌برداران محلی گره خورده است.
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان سمنان با اشاره به بارش‌های مناسب اخیر، خاطرنشان کرد: همزمانی بذرکاری با دوره‌های بارشی، شانس موفقیت طرح را افزایش داده و پیش‌بینی می‌شود نتایج این مرحله در ماه‌های آینده به‌صورت ملموس در عرصه‌ها قابل مشاهده باشد.
در بعد حقوقی و اقتصادی نیز، منابع طبیعی استان از ظرفیت‌های قانونی برای جلب مشارکت بخش خصوصی بهره گرفته است. در همین راستا، قرارداد واگذاری ماده ۳ قانون حفاظت و بهره‌برداری از منابع طبیعی در سطح ۷۴ هکتار با شرکت سیمان شاهرود، در قالب طرح مردمی کاشت یک میلیارد درخت به امضا رسید.
رهایی در آیین امضای این قرارداد با تأکید بر ضرورت تغییر رویکرد حفاظتی گفت: سازمان منابع طبیعی باید از صرف آگاه‌سازی مردم عبور کرده و به سمت مشارکت فعال و واگذاری مسئولیت حفاظت به آن‌ها حرکت کند. وی ماده ۳ قانون حفاظت را یکی از مهم‌ترین ابزارهای قانونی برای احاله مدیریت، اقتصادی‌سازی طرح‌های منابع طبیعی و دستیابی به حفاظت پایدار دانست.
وی همچنین نقش خیرین و مشارکت مردمی در اجرای طرح‌های آبخیزداری و آبخوانداری را کلیدی توصیف کرد و افزود: تجربه نشان داده هر جا مردم و سرمایه اجتماعی وارد میدان شده‌اند، ماندگاری طرح‌ها و اثربخشی آن‌ها به‌مراتب افزایش یافته است.
مجموعه این اقدامات زراعت چوب و احیای مراتع تا واگذاری مدیریت به مردم و بخش خصوصی—نشان‌دهنده تغییر یک رویکرد مهم در مدیریت منابع طبیعی استان سمنان است؛ رویکردی که حفاظت از طبیعت را نه در تقابل با توسعه، بلکه در هم‌افزایی با معیشت، مشارکت اجتماعی و آینده‌نگری تعریف می‌کند.