فروزان آصف نخعی: حسام سلامت جامعهشناس ایرانی و دارای مدرک دکترای جامعهشناسی اقتصادی و بهعنوان مدرس، مترجم و پژوهشگر مستقل فعالیت میکند. او در موسسه آگاهی در باره نظریه سیاسی کانت، که بخشی از فیلم آن در کانال جرعه منتشر شده سخنرانی کرده است.
او در این سخنرانی تلاش می کند که دیدگاه های کانت را در باره الویت امنیت یا آزادی مطرح کند. این بحث از آن جا اهمیت دارد که کانت پای در اندیشه جمهوری و آزادی دارد، با این همه زمانی که پای بحث امنیت کشور به میان می آید، دارای عقایدی است، که برای هواداران خشونت خوش آیند نیست.
سلامت در ادامه در باره نظر کانت در باره هرشکلی از شورش می گوید: «کانت به صراحت از این موضوع سخن می گوید که هر شکلی از شورش و مقاومت، برخلاف سنت لیبرالیستی لاکی، به طور کامل حتی در برابر حکومت جائر ظالم و ستمگر ممنوع است و این ممنوعیت، منع مطلق است. چرا؟ به این دلیل ساده که کانت به رغم اینکه پا در سنت جمهوری خواهی دارد، بیش از هر چیز نگران این مسئله است که اگر دولتی در کار نباشد و اگر شهروندان حتی از حکومت ستمگر تبعیت نکنند، در نهایت سنگ روی سنگ بند نخواهد شد. »
اشتراک کانت با هابز؛ از میان رفتن امکان خودآیینی
او می افزاید: «از این منظر کانت با این نگرانی هابز همراه است که بدون حکومت ما بار دیگر به وضع طبیعی باز خواهیم گشت و در آن وضع طبیعی، در عمل هیچ کار نمی شود انجام داد. یا به تعبیر دقیق کانتی امکان آزادی بیرونی ما ملغی می شود. یا امکان خود آیینی ما در وضع طبیعی از دست می رود.»
سلامت دلیل این امر را نیروهایی می داند که در شرایط هرج و مرج، حاکم می شوند. او می گوید: «چون دیگرانی در کار خواهند بود که به راحتی میتوانند ما را تابع اراده، زور یا خشونت خودشان قرار بدهند. به این معنا کانت از این حرف میزد که وجود یک دولت حتی جائر، به وضعیت آنارشیک، به یک وضعیت بیدولتی که همون وضعیت گذار یا بازگشت به وضع طبیعی است و منتهی به ناامنی می شود ارجح است.»
وضعیت ایران در میانه تنش میان امنیت و آزادی
این پژوهشگر حوزه جامعه شناسی سیاسی، تاکید می کند که « این تنش کانتی همچنان با ما هم هست، ما در حال حاضر دقیقا داریم در همین تنش زیست می کنیم. به این معنا همه آن چیزی که دارم مطرح می کنم و این مومنت هایی که در فلسفه سیاسی دارم دنبال میکنم، به زبان امروز اگه بخواهیم ترجمه کنیم، همین تنش امروزین ما بین آزادی و امنیت است. یعنی کسانی که به امنیت اعتقاد دارند و معتقدند امنیت نباشد، دولت و نظمی وجود نخواهد داشت. امنیت نباشد، سنگ روی سنگ بند نمی شود، جامعه ای در کار نخواهد بود، تجزیه می شویم و ...با این دیسکورس آشنا هستیم.»
او در ادامه گفت: «تقریباً بخش وسیعی از نیروی اپوزیسیون ایران هم امروز در این پارادایم امنیت افتاده اند. حالا به یک زبانی به کار بردن هابز و کانت، در حق نیای تئوریک این بخش از اپوزیسیون مقداری، کم لطفی به هابز و کانت است. ولی به هر حال ایران نیز با مسئله و یا پرابلم هابزی کانتی درگیر است. چیزی که در یک کلام می توانیم نام آن را ناامنی وضع طبیعی بگذاریم.»
طرد هر شکلی از اعتراض
سلامت در ادامه با اشاره بر این که نگاه کانتی، به مسئله امنیت چه پیامدی در باره هرگونه اعتراض دارد گفت: «نگاه کانتی هیچ فاصله ای ندارد با نفی هر شکلی از اعتراض در کسوت های نافرمانی ، شورش ، و انقلاب در برابر دیسکورسی که می خواهد در عمل همچنان از آزادی به مثابه همان قوه موسس شهروندان در تاسیس یک نظم جدید از مجرای به پرسش گرفتن، و نفی کردن نظم مستقر پیشین دفاع کند.»
از نظر این مترجم کتاب «دموکراسی شورایی»، این تنش زنده است و در عمل آینده سیاسی ما هم تا حد زیادی در گرو همین ماجرا و یعنی تنش بین آزادی و امنیت است. به گونه ای سنت هابزی کانتی در برابر سنت به یک معنایی ماکیاولیستی لاکی است.»
دیدگاه مشخص کانت در کتاب بنیادهای متافیزیک اخلاق
سلامت در ادامه به دیدگاه های کانت در باره حاکمیت های ناقض حقوق مردم با توجه به کتاب «بنیادهای متافیزیک اخلاق» و به نقل از آن می گوید:«این وظیفه مردم است که حتی غیر قابل تحملترین سوءاستفادههای حاکم اعلا را تاب آورند.» این موضوع را کانت در بنیادهای متافیزیک اخلاق مطرح کرده است. چون چنان که گفتم در نهایت وجود حکومت بد حتی ستمگر، به دلیل تامین قسمی امنیت یا امکان تحقق آن چیزی که کانت نام اش را خود آیینی می گذارد، به هر شکلی از آنارشی میچربد.»
از نظر سلامت: «کانت در همان کتاب بنیادهای متافیزیک اخلاق نتیجه می گیرد که "همه مقاومت ها در برابر قوه اعلای قانون گذاری، همه تحریکات اتباع حکومت" (به طنین یکایک این کلمات باید دقت کنیم) "همه تحریکات اتباع حکومت به بیان خشونت آمیز نارضایتی خود"، (یعنی آن چیزی که در هر شکل از شورش و انقلاب باهاش عجین خواهد بود)، «بیان خشونت آمیز نارضایتی خود همه کارشکنی هایی که به شورش منجر میشود بزرگترین و پر مجازات ترین جرایم در یک جامعه مشترک المنافع است. زیرا این جرم اصل بنیان جامعه را نابود می سازد. این امز مطلق است.»
بنیان نظریه کانت بر اساس جامعه محوری
سلامت این پژوهشگر حوزه جامعه شناسی سیاسی، تاکید می کند که «کانت نظریه ای راجع به بنیان جامعه دارد. بنیان جامعه چیست؟ قدرت. قدرتی که در دولت متجلی می شود. یعنی همان قدرت برساخته، که ابتدا اسم اش را مطرح کردم. یعنی جامعه چیزی جز قدرت برساخته نیست. constituted power که بر مبنای اصل نظم و وفاق مستقر شده است.»
او در ادامه می افزاید: «چون نظم و وفاق دولت با اتکای جامعه ممکن است، درغیر این صورت، انسان گرگ انسان شده و اصلا جامعه ای وجود نمیداشت. جامعه نیز چیزی بود چون جنگل و غیره و غیره. بنابراین می بینید که این نگرانی در واقع هابزی کانتی از وضع طبیعی که از آن سخن گفتیم یعنی وضعیت هراس و در واقع خشونت آغازین انسان گرگ انسان و غیره و غیره تا چه پایه ای پیش می رود.»
بیشتر بخوانید:
سقوط ابتذال شبکه افق و قدرت «وجدان جمعی»
چین و روسیه اجازه می دهند ایران لقمه راحتی برای آمریکا باشد؟/ تقویت توسعه چین با تجهیز به کتابخوانی/آموزش هوش مصنوعی عامل توزیع قدرت شایسته سالار
جوان ۳۴ ساله، معمار توسعه ایران / چگونه خالص سازی، توسعه و سلسله شاهنشاهی را منقرض کرد
رهایی از چرخه معیوب رانت و گذار به دانشگاه توسعه محور / نظام علمی در باتلاق پارادایم کمیت /سلطه ایدئولوژیک برعلم سکوی پرتاب نخبگان به خارج
چرا ایرانیان عدد ۳ را نمی شناسند؟ / شناخت سندرم های سازمانی برای پایداری حرکت های جمعی
۲۱۶۲۱۶
نظر شما