فلسفه جدید

مجله سیاست نامه، با همکاری سرای علوم انسانی برگزار می کنند

نشست «شهروندی و صلح پایدار، دیدگاهی در فلسفه کانت»

اخبار اندیشهمجله سیاست نامه، با همکاری سرای علوم انسانی، از سلسله دیدارهای نویسندگان و خوانندگان، در نشست پانزدهم خود به استقبال سخنان امیر مازیار می رود.

کامران شهبازی و تحلیل چیستی شالوده اخلاق و فرااخلاق

ایستادن بر پشت‌بام فلسفه؛«فرااخلاق» ماهیت درست و غلط را افشا کرد/ یک گام عقب ایستادن و اندیشیدن/ دگرگونی تفکر اخلاقی در اندیشه فیشر

اخبار اندیشه به گفته شهبازی: «آن‌چه امروزه تحت عنوان «فرااخلاق» می‌شناسیم، با انتشار کتاب اصول اخلاق اثر جرج ادوارد مور در سال ۱۹۰۳، هویت مستقل خود را کسب کرد. از این زمان، فرااخلاق به شاخه‌ای مستقل از فلسفه اخلاق تبدیل شد و بیشتر مباحث معاصر آن از همین نقطه آغاز می‌شود. ازاین‌رو، فرااخلاق عملاً فرزند قرن بیستم است.»

روایت اسماعیل بنی‌اردلان از ۴۰ سال زیست فکری محمدرضا ریخته گران

چرا ریخته گران پیشنهاد فردید را قبول نکرد؟/ انتخاب خلوت گزینی: چرا پیش از موعد بازنشسته شد؟ / در پی کشف افق‌های مشترک میان سنت ها

اخبار اندیشهشیوه تدریس او جالب بود، ریخته‌گران اینگونه نبود که به دانشجو صرفاً اطلاعات عمومی بدهد و فضل فروشی کند بلکه در کلاس‌های درس به عنوان متفکر صحبت می‌کرد تا دانشجویان هم با نگاه متفکرانه و نقادانه به مباحث نگاه کنند. البته یک مشکلی هم از ناحیه دانشجو وجود داشت که ممکن بود آنها برخی از متون درسی را متوجه نشوند. بنابراین تدریس او یک تدریس عادی نبود، بلکه همیشه به عنوان یک متفکر وارد کلاس می‌شد...دغدغه بنیادین او در ساحت فلسفه و هرمنوتیک، پیوندِ ناگسستنی میان زیستن و عشق بود.

«کاوشی در گنجینه کتابخانه ملی ایران» با هدف معرفی آثار شاخص

«کیمیای فیلسوفان»؛ از دست‌نوشته‌های کیمیاگری تا آثار سالوادور دالی

اخبار اندیشهشماره شصت‌وهشتم مجموعه «کاوشی در گنجینه کتابخانه ملی ایران» به معرفی کتاب «کیمیای فیلسوفان» اختصاص دارد؛ اثری نفیس که از برجسته‌ترین نمونه‌های کتاب‌آرایی هنری و پژوهشی قرن بیستم و از ارزشمندترین مجموعه‌های منتشرشده در زمینه تاریخ کیمیاگری و سنت هرمتیک به شمار می‌رود.

پیام تسلیت رضا داوری اردکانی : محمدرضا ریخته‌گران؛ از خوبان زمانه بود

اخبار اندیشهاستاد بازنشسته فلسفه دانشگاه تهران نوشت: مصیبت درگذشت زودهنگام همکار عزیز استاد دکتر محمدرضا ریخته گران را به خانواده محترم ایشان، همه استادان و دانشجویان فلسفه در سراسر کشور و آشنایان حکمت و معرفت تسلیت می گویم.

در موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران برگزار می‌شود

 بزرگداشت پرویز ضیاء‌شهابی به همراه رونمایی از کتاب «تحول تاریخی مفهوم فلسفه»

اخبار اندیشهدر مراسم بزرگداشت ضیاء شهابی، از جدیدترین اثر این نویسنده حوزه فلسفه، با عنوان «تحول تاریخی مفهوم فلسفه» رونمایی خواهد شد.

محمدرضا ریخته‌گران، استاد فلسفه درگذشت

اخبار اندیشهمحمدرضا ریخته‌گران، دانشیار گروه فلسفه دانشگاه تهران و پژوهشگر نام‌آشنای حوزه‌های فلسفه هنر، هرمونوتیک و پدیدارشناسی، پس از سال‌ها مجاهدت علمی و تدریس در کرسی‌های دانشگاهی، دار فانی را وداع گفت.

بهزاد سالکی پژوهشگر مطالعات ادیان درگذشت

اخبار اندیشهبهزاد سالکی  نویسنده و مترجم آثار متعددی در حوزه فلسفه دین، مطالعات دین،‌ تاریخ ادیان و اسطوره‌شناسی و دین در هشتاد سالگی درگذشت.

مرز اخلاق و قانون؛ راز رفتار عادلانه در اندیشه سیمون وی و آیریس مارداک

روایت ملکیان از چگونگی رهایی از زندان سنت های منفی/ امکان گشودگی عاشقانه به رنج دیگری/اخلاق، شفقت و «توجه»؛ چطور فراتر از قانون عادلانه زیست کنیم؟

اخبار اندیشهملکیان گفت:«ما شبانه‌روز همان‌طور که داریم اکسیژن مصرف می‌کنیم، داریم قانون و اخلاق را هم مصرف می‌کنیم، و بنابراین هر بحثی درباره اخلاق، و درباره قانون و حقوق، بحثی نیست که بعضی از ما با نتایجِ آن سروکار داشته باشیم و بعضی از ما با نتایجِ آن سروکار نداشته باشیم. همه ما در قانون و در اخلاق غوطه‌ور هستیم، بسته به اینکه قانونِ ما چه قانونی باشد و اخلاقِ ما چه اخلاقی باشد، در حالِ زندگیِ بهروزانه و خوش، و یا زندگیِ نابهروزانه و ناخوش هستیم.»

پروژه فکری داریوش شایگان در مواجهه با گسست‌های فرهنگی در سومین نشست «ایران‌شناخت»

فراستخواه و اندیشه شایگان؛ سنت، مدرنیته وحیرانی ایرانیان/ نگاهی به نسخه شایگان برای خروج از بحران هویت/ ایران در برابر افسون‌زدگی جدید؟

اخبار اندیشهفراستخواه در بخش دیگری از سخنانش، به زمینه خانوادگی و زیست‌جهان چندفرهنگی داریوش شایگان پرداخت و آن را در شکل‌گیری نگاه کثرت‌گرای او مؤثر دانست و گفت: شایگان از کودکی و در محیط خانوادگی و آموزشی خود با تنوعی از زبان‌ها، مذاهب و فرهنگ‌ها مواجه بود و سفر زودهنگام او به اروپا نیز به شکل‌گیری شخصیتی انجامید که می‌توان آن را «ایرانِ جهانی و جهانِ ایرانی» توصیف کرد.

گفتاری از قاسم پورحسن در نشست «نسبت علم و اخلاق در اندیشه ابن‌سینا»

عبور از هوسرل و هایدگر؛ ابن‌سینا نسخه‌ای متفاوت برای بحران علم مدرن می پیچد/ نسخه حکمت ایرانی برای بحران‌: علم بدون اخلاق «مخرب» می‌شود

اخبار اندیشهاستاد فلسفه دانشگاه علامه طباطبایی گفت:‌ اندیشه ابن‌سینا پاسخی مهم به مسئله بحران غایت، بحران علم و غفلت از انسان در اختیار ما می‌گذارد؛ پاسخی که بر پیوند میان علم و فلسفه، علم و اخلاق، حقیقت و خیر و در نهایت بر محوریت انسان استوار است. این پاسخ می‌تواند، دست‌کم به‌عنوان یکی از پاسخ‌های ممکن، در گفت‌وگو با مسئله بحران علم در جهان معاصر مورد بازخوانی قرار گیرد.

تحلیلی بر ریشه‌های تاریخی و جامعه‌شناختیِ مناقشاتِ توسعه، دموکراسی و قدرت

ایران؛ اولویت نظم و امنیت یا دموکراسی و آزادی/ نزاع بر سر توسعه در ساختار «دولت مدرن»/نوسان دولت‌های مدرن میان اقتدارگرایی و دموکراسی

اخبار اندیشههمان اندازه که دولت مطلقه و اقتدارگرایی جزیی از تاریخ دولت مدرن است، دموکراسی هم جزیی از آن است. سیاستمداران مدرن از ابزار تهدید و ارعاب برای تحکیم قدرت خود و متمرکز ساختن قدرت بهره گرفته‌اند، اما در کنار آن به رای و نظر مردم نیز توجه کرده‌اند. این دو وجه دولت مدرن حضوری دایمی داشته و بنا به موقعیت، یکی از آن ها بروز بیشتری دارد. گاهی به نام نظم و امنیت، از آزادی‌ها کاسته و گاهی مطالبه دموکراسی با جدیت بیشتری تعقیب می‌شود.

گزارشی از همایش بزرگداشت حکیم محمد بن زکریای رازی در انجمن آثار و مفاخر فرهنگی

 دانشمندی که هنوز رازهایش کشف نشده است / رازی یک «امکان» برای تاریخ تفکر ماست

اخبار اندیشهمحمد ابراهیم ذاکر گفت: رازی در دانش کیمیاگری دانشمندی نوگرا بود و برخی خاورشناسان او را پدر دانش شیمی نوین دانسته‌اند. او کیمیا را از وابستگی به رمل و اسطرلاب و برخی باورهای متافیزیکی ناشناخته خارج کرد و آن را بر اصول علمی و چارچوبی بنیادین استوار ساخت. 

بازخوانی نظریهٔ «حکومت و دین» اسپینوزا فیلسوف سنت‌شکن در اثر جدید پی‌یر فرانسوا مورو

از نقد حکومت دینی تا تاسیس دولت دموکراتیک/ فلسفه سیاسی فیلسوف مطرود؛الهیات سیاسی اسپینوزا

اخبار اندیشهاین کتاب نه تنها به فهم دقیق‌تر نسبت میان دین و حکومت در اندیشه اسپینوزا کمک می‌کند. بلکه جایگاه او را در شکل‌گیری اندیشه سیاسی مدرن نیز روشن می‌سازد.

دفترهای سیاه؛ هیدگر و مساله یهود

اخبار اندیشهشهر فلسفۀ ایران نشستی در باب «دفترهای سیاه؛ هیدگر و مساله یهود» را برگزار می کند.

بازخوانی زمینه گرایانه اندیشه سیاسی جان لاک پدر لیبرالیسم در تبیین کاوه حسین‌زاده راد

رمزگشایی از نزاع طباطبایی و فیرحی؛ ناممکنی فهم «جان لاک» بدون الهیات مسیحی/ لاک دینی یا لیبرالیسم سکولار؟/ دغدغه لاک مشروعیت انقلاب و نه دموکراسی

اخبار اندیشهکاوه حسین‌زاده راد گفت:‌ مروجین لیبرالیسم عمدتاً در فضای فکری ما به‌گونه‌ای رفتار می‌کنند که گویی لیبرالیسم درختی است که هیچ ریشه‌ و تنه‌ای نداشته است. یعنی فقط می‌خواهند میوه آن را بچینند و تنها با محصول نهایی برخورد کنند و به ریشه‌های آن، که می‌توانیم بگوییم اندیشمندان کلاسیک و پدران بنیادگذار لیبرالیسم هستند، بی‌توجهی می‌شود. از این لحاظ فکر می‌کنم که نفس پرداختن به کسانی مثل جان لاک برای ما ضرورت دارد...نزاع کلامی ناخوشایندی میان مرحوم داود فیرحی و مرحوم استاد سید جواد طباطبایی درگرفته بود، و البته ناگفته نماند که تلخی‌اش بیشتر از جانب استاد طباطبایی بود. طباطبایی در این نزاع گفته بود که برای پروژه فکری فیرحی، نه شرح والدرون بر لاک، بلکه شرح جان دان، مناسب است.

شجاعت دوباره پرسیدن دردیدگاه محمدمهدی نورالهی مترجم «ایدئالیسم تحلیلی» اثر برناردو کاستروپ

شالوده‌شکنی فیزیکالیسم در آینه آگاهی؛ بازخوانی ماهیت واقعیت/ ماده بنیادی است یا آگاهی؟/ پرونده واقعیت همچنان باز است

اخبار اندیشهبه‌گفته مترجم: «شاید مهم‌ترین اهمیت این کتاب، نه اثبات قطعی ایدئالیسم تحلیلی، بلکه شکستن انحصار ماده‌گرایی باشد. کاستروپ بارها تأکید می‌کند که مدعی در اختیار داشتن حقیقت نهایی نیست. او تنها می‌گوید اگر قرار باشد میان تصویرهای رقیب از واقعیت انتخاب کنیم، بهتر است تصویری را برگزینیم که با شواهد، تجربه و استدلال سازگارتر و «کمتر نادرست» باشد.»

شهر فلسفۀ ایران برگزار می‌کند

مناظره در باب «واقع‌گرایی و ضدّواقع‌گرایی: آیا علم به ما شناخت می‌دهد؟»

اخبار اندیشهنشست مناظره در باب «واقع‌گرایی و ضدّواقع‌گرایی: آیا علم به ما شناخت می‌دهد؟» از سوی شهر فلسفه ایران برگزار می‌شود.

نقدی بر عدم امکان بومی سازی «سیاست محافظه‌کاری» به روایت احمد بستانی، استاد دانشگاه خوارزمی

به‌نام محافظه‌کاری، به‌کام رادیکالیسم؛ چگونه سنت‌گرایی در ایران به «ضدِ خود» بدل می‌شود؟/ چرا در ایران محافظه‌کاری سیاسی شکل نگرفت؟

اخبار اندیشهبستانی به صراحت بیان می‌کند که محافظه‌کاری بدون «سنت» و «تداوم» نمی‌تواند به یک سنت سیاسی تبدیل شود. به زعم او، مشکل اصلی محافظه‌کاری ایرانی این است که «سنتی نیست»؛ یعنی هنوز نتوانسته رابطه‌ای پایدار با سنت خود برقرار کند.

جایگاه فلسفه در آموزش کودکان؛ «کودکان می‌توانند بیندیشند»

قتل‌عام پرسش‌گری در پشت نیمکت‌های مدرسه/ نظام آموزشی از کودکان «مقلد» می‌سازد/فلسفه و تقویت کودک در برابر پذیرش کورکورانه هوش مصنوعی

اخبار اندیشهکتاب «کودکان می‌توانند بیندیشند» نوشته ران گیلمور، با ترجمه روح‌الله کریمی و زهرا حیدری، فلسفه را به جایی می‌برد که شاید بیش از هر جای دیگری به آن نیاز داریم: کلاس درس؛ جایی که کودک می‌تواند به‌جای حفظ کردن پاسخ‌ها، درباره پرسش‌هایی فکر کند که خیلی وقت‌ها بزرگسالان نیز از کنارشان عبور می‌کنند. فلسفه و تقویت کودک در برابر پذیرش کورکورانه هوش مصنوعی

حسام‌الدین شریفی و تبیین حکمت عملی ابن‌سینا به مناسبت اول شهریور، روز بزرگداشت ابوعلی سینا

گذر از دانستن به چگونه زیستن / فلسفه ابن‌سینا بدون «حکمت عملی» ناقص می‌ماند/چگونه عقل برهانی و شریعت، «زندگی مطلوب» را می‌سازند؟

اخبار اندیشه شریفی گفت:‌ حکمت عملی ابن‌سینا می‌تواند ما را متوجه این مسئله کند که میان «دانستن» و «چگونه زیستن» فاصله‌ای وجود دارد و فلسفه باید بتواند این فاصله را پر کند. در حوزه فردی، این مسئله به اخلاق و تزکیه نفس مربوط می‌شود؛ در خانواده، به تدبیر منزل؛ و در جامعه، به سیاست مدن. اگر این سه حوزه از یکدیگر جدا شوند، نظام حکمت عملی ناقص می‌شود.

خوانشی رادیکال از اندیشه سیاسی محمدجواد غلامرضاکاشی برای گذر از آرمان‌شهرسازی

نه سرپناه در باستانگرایی، نه پناهگاهی در آرمانگرایی/ تبدیل سیاست به رنج زدایی از زندگی توسط مردم/ پایان عصر فیلسوف‌شاهان و ایدئولوژی‌های فلج‌کننده

اخبار اندیشهکاشی دعوت می‌کند تا حکومت را نه به مثابه «فرشته‌یِ نجات» یا «حقیقتِ متجسد»، بلکه به مثابه «ماشینی کارآمد» برایِ تنظیمِ امورِ حقوقی ببینیم. او با «قانون‌گرا کردنِ سیاست»، می‌خواهد دستِ اربابانِ قدرت و سخن را از «اغواگریِ ایدئولوژیک» کوتاه کند. «سیاست به مثابه احداث خانه»، ایستادن در میانِ دو جبهه است؛ جایی که زبان، در کنارِ مقدوراتِ واقعیِ زندگی می‌نشیند تا نشانِ خود را بر متنِ منازعه مهر کند. سیاستِ آینده، «سیاستِ حضور در کثرت» است؛ جایی که دیگر نه ایدئولوژی، بلکه «رانهِ حیات» و «اعتمادِ سکولار به آینده»، بنیادِ همبستگیِ ایرانیان را می‌سازد.

بازخوانی راز تداوم هویت و اندیشه سیاسی در تاریخ ایران

ایران چگونه ایران ماند؟ / گسست از گذشته باستانی یا پیوستگی تاریخی / اندیشه ایرانشهری بدون عنصر اسلامی قابل فهم است؟

اخبار اندیشهاینکه چگونه این اندیشه تداوم پیدا کرده، بدون فهم نحوه امتزاج اندیشه ایرانشهری با اندیشه اسلامی، ممکن نیست، و تنها با اتکا بر مواردی چون توأمان بودن دین و ملک قابل‌توضیح نیست. آن دسته از اندیشمندان ایرانشهری که هم عمیقاً مسلمان بودند و هم درک درستی از اسلام و مبانی کلامی و فقهی آن داشتند و هم دل در گرو ایران داشتند، توانستند تداوم را ممکن کنند.

بحرانِ فلسفه در مواجهه با سیاست و علم در قرن بیستم

 ژیژک: نگرانِ بی‌فایده شدنِ ما فیلسوفان نیستم/ از «شبِ جهان» تا سقوط سرمایه‌داری لیبرال/ نیازمندی به بدبینی هگلی و ضرورت جدید فلسفه

اخبار اندیشهمن از فیلسوفان انتظارِ «راه‌حل» ندارم. مشکل بزرگ امروز بیشتر این است که وقتی با پدیده‌های جدید مواجه می‌شویم، رویکردِ ما به مساله با همان اصطلاحات و مفاهیمِ قدیمی است. فکر می‌کنم بزرگ‌ترین نقشی که فلسفه امروز می‌تواند ایفا کند، این است که ما را اصلاح کند یا دست‌کم ما را وادار کند به این فکر کنیم که اساسا چگونه با مشکلات مواجه می‌شویم. این نقشِ بزرگ فلسفه در امروز است. نه اینکه راه‌حلی ارایه دهد، بلکه ما را قادر سازد تا سوالاتِ درست را بپرسیم. رازآلودسازی‌ها (Mystifications) دقیقا از همین سطح آغاز می‌شوند؛ زمانی که ما از وجود یک مشکل آگاهیم، اما آن را به شکلی کاملا اشتباه فرمول‌بندی می‌کنیم.

یحیی یثربی در آیین بزرگداشت بوعلی سینا:

نباید از ابن‌سینا انتظار پاسخ به مسائل قرن بیست‌ویکم را داشت

اخبار اندیشهیحیی یثریی گفت: در دقت علمی و قدرت فکری ابن‌سینا تردیدی نیست، اما نباید از اندیشمندانی که در قرن سوم و چهارم می‌زیسته‌اند انتظار داشته باشیم پاسخ مسائل قرن بیست‌ویکم را نیز در اختیار ما قرار داده باشند؛ هر انسان و اندیشه‌ای باید در زمان و زمینه خودش ارزیابی شود.

مقاله سیروس پرویزی که سروش دباغ از هویت او به عنوان جواد طباطبایی سوال کرد/ کشف فیلسوف زیرزمینی

اخبار اندیشهبه نظر می‌رسد که دور جدیدی در بحث‌های نظری در ایران آغاز شده باشد و تردیدی نیست که از بسیاری جهات طباطبایی پیشگام این بحث‌های جدید است. من در نخستین بخش این نوشته از حضور غایب او سخن گفتم که تصور می‌کنم توصیف ناروایی نیست، اما به نوبه‌ی خودم تأسف می‌خورم که طباطبایی بیش از آن چه حضور دارد، حضور ندارد!