فلسفه جدید

«لویی آلتوسر؛ خوانش نشانه‌ای فلسفه‌ برای درک هنر»

اخبار اندیشهکتاب «لویی آلتوسر» با نگاهی انتقادی، خوانش این فیلسوف از ایدئولوژی و سیاست را بررسی می‌کند و نشان می‌دهد چگونه فلسفه برای او ابزاری در میدان مبارزه اجتماعی و درک ادبی و هنری بود.

به سوی رهایی تفکر با «استادان نادان»؟ / هوش چگونه آزادانه عمل می کند؟/ از نظر رانسیر برابری یک عمل دائمی است، نه یک آرمان دور

اخبار اندیشه ژاک رانسیر در استاد نادان نشان می‌دهد که آموزش مبتنی بر «توضیح دادن» نه‌تنها یادگیری را تقویت نمی‌کند، بلکه ناتوانی و وابستگی ذهنی تولید می‌کند. او با نقد «نظام تبیین‌گر»، نظم مسلط آموزشی را بازخوانی می‌کند و آن را مسئول بازتولید نابرابری فکری می‌داند.

فلسفه راهی برای ارضای نارسیسیسم فرهنگی نیست/ حافظ و مولوی را به روز بخوانیم

اخبار اندیشهمحمد اصغری:‌ امروز برخی برای کسب پرستیژ و به‌ظاهر روشنفکری سراغ فلسفه می‌روند، بی‌آنکه با جدیت به عمق آن وارد شوند.

بازار داغ کتاب‌های فلسفی در خوانش البرز حیدرپور

میانگین فهم مردم از فهم حاکمان و روشنفکران بیشتر است / از مارکس‌زدگی تا مولوی‌زدگی

اخبار اندیشهطیف غالب روشنفکران ما، با مداحی درباره آرمان‌های خودساخته و دگرساخته، کسب و کاری راه انداخته‌اند و بسیاری از این سلبریتی‌هایی که آن‌ها ساخته‌اند، از نیچه گرفته تا فوکو و دریدا و آدورنو و هایدگر و مابقی، حکم امامزاده‌هایی را دارند که اگر دردی را شفا نکنند، نان و عنوانی را عطا می‌کنند.

«زمین و خدایان»؛ درآمدی تازه به جهان فلسفی هایدگر

اخبار اندیشه«زمین و خدایان؛ درآمدی بر فلسفه مارتین هایدگر» نوشته وینسنت وایسیناس، مدخلی روان به اندیشه این فیلسوف اگزیستانسیال است.

سعید ناجی و بررسی بازار داغ کتاب‌های فلسفی

فلسفه ورزی استفاده از کلمات قلمبه سلمبه نیست / جایگاه مغفول فلسفه آماتور در ایران

اخبار اندیشهسعید ناجی با اشاره به تفکیک فلسفه به دو شاخه آکادمیک و آماتور، معتقد است فلسفه به معنای دوم، یعنی روی آوردن فردِ سوالمند به فلسفه برای پاسخ به پرسش‌های بنیادین خود، در ایران جایگاه درخوری ندارد. به گفته او، این شاخه اصیل و دانش‌محور که سقراط با محوریت گفتگو آن را ترویج می‌کرد، برخلاف رویکرد آکادمیکِ حافظه‌محور، عمدتاً به فراموشی سپرده شده است.

علی معظمی از بازار داغ کتاب‌های فلسفی گفت

نسل جدید در فلسفه ورزی بسیار جدی تر و قوی تر از نسل های گذشته / جامعه ما زاینده پرسش‌های فلسفی است

اخبار اندیشهتوجه به فیلسوفان در محافل روشنفکری ایران، بیشتر به دلیل تأثیرات سیاسی و اجتماعی آن‌هاست و نه به خاطر آراء فلسفی متمایزشان.

خوانش احمد کاظمی موسوی از فلسفه و کلام اسلامی

نقدی جدی بر آیت الله مطهری و علامه طباطبایی / به بی‌فلسفه‌گی رسیدیم و اسمش را گذاشتیم حکمت / از فلسفه تا حکمت

اخبار اندیشهکار برجسته‌ای که فارابی انجام می‌دهد این است که «سیاست مدنی» ارسطو را ترجمه کرد. در واقع، فارابی در سیاست موسس است و آنجاست که عنوان مدینه فاضله را به کار می‌برد. سیدجواد طباطبایی می‌گوید که بعد از فارابی دیگر فلسفه سیاسی وجود ندارد.

کتاب «سایه خدا» در گفت‌وگو با حسین نیکبخت

انسان در پیشگاه تاریخ حساب پس می‌دهد

اخبار اندیشهحسین نیکبخت گفت: تحقق عدالت طبق تعریفی که کانت از آن دارد ورای توانایی‌های انسانی نیست و انسان‌ها مجاز نیستند این وظیفه را یکسره به خدا واگذارند، بلکه باید با راهنمایی مشیت الهی با یکدیگر همکاری کنند تا عدالت، بدون نیاز به مداخلۀ معجزه‌آسای الهی، در همین جهان و در جریان تاریخ محقق شود.

دعوت به پرسش از وضعیت خودمان / کامو: هیچ انتخابی بدون هزینه نیست / برهوت و ملکوت روایت انسان معاصر 

اخبار اندیشهکامو در این شش داستان، نشان می‌دهد که انسان هر چقدر که در دل پوچی و برهوت گرفتار باشد، باز هم از جست‌وجوی ملکوت دست نمی‌کشد؛ با اینکه می‌داند بازگشت به برهوت اجباری انکارناپذیر است. شاید ارزش این کتاب در همین صداقت تلخ نهفته باشد؛ صداقتی که خواننده را نه آرام، بلکه بیدار می‌کند.

درباره کتاب «از فیلسوف بپرس» نوشته یان اولاسف؛

فلسفه در میدان زندگی روزمره

اخبار اندیشهکتاب «از فیلسوف بپرس؛ پاسخ‌هایی برای مهم‌ترین و غیرمنتظره‌ترین سوال‌های شما» بر این نکته پای می‌فشارد که فلسفه دشوار است، پر از بن‌بست و تردید، اما ناممکن نیست. اگر فلسفه گاه بر لبه پوچی حرکت می‌کند، دلیلش این است که با بنیادی‌ترین پرسش‌های انسانی سروکار دارد. و درست به همین دلیل، هنوز هم می‌تواند برای هر یک از ما معنادار و ضروری باشد.

نگاهی به «فلسفه دکارت» از مجموعه«کتاب‌های فلسفه برای همه»

«فکر می‌کنم، پس هستم»؛ چگونه یک شکِ ساده، جهانِ قرون‌وسطی را درهم شکست؟ / پدر فلسفه مدرن

اخبار اندیشهعلت اینکه دکارت را پدر فلسفه جدید نامیده‌اند، این است که او با کنار گذاردن فلسفه قدیم و با شروع از شک و تکیه صرف بر عقل شخصی و روش ریاضی، بابی نو در فلسفه گشود و ستون های بنای فلسفی قرون وسطی را درهم ریخت.

برگزاری همایش ملی «فلسفه پزشکی و علوم انسانی سلامت» ۸ و ۹ بهمن‌ماه

اخبار اندیشههمایش ملی «فلسفه پزشکی و علوم انسانی سلامت» ۸ و ۹ بهمن‌ماه ا هدف ایجاد بستری برای گفت‌وگو میان حوزه‌های مختلف علوم انسانی و علوم سلامت برگزار می‌شود.

مقدمه ای بر شناخت «دیالکتیک خود» برای رهایی از فرعونیت نوین

کیمیایِ رهایی؛ نقشه راهِ اقبال لاهوری برای شکستِ جنون استعمار / مانیفستِ «بی‌خودی» رمزِ عبورِ شرق از ویرانه‌ی قدرت و ثروت شمال

اخبار اندیشهاو در «جاویدنامه» می نویسد: فنا در او، عین دوام است بدین سان، رابطه ی خود و دیگری در اندیشه اقبال، از سطح روان‌شناختی یا اجتماعی، فراتر رفته و به سطح متافیزیکی ارتقا می یابد: انسان در مواجهه با خدا و جهان «خود» را نه در نفی دیگری، بلکه در تعامل و عشق با او تحقق می بخشد و می توان دید که نسبت خود و دیگری در اندیشه اقبال لاهوری نسبتی دیالکتیکی و تکاملی است. خودی در مواجهه و تعامل با دیگری اعم از خدا، انسان یا جامعه به فعلیت می رسد. عشق، نیروی پیوند دهنده و واسطه این نسبت است. از این رو فلسفه اقبال را می توان نوعی «اگزیستانسیالیسم الهی» دانست که در آن خود و دیگری، در پیوندی عاشقانه و خلاق به سوی کمال الهی حرکت می کنند.

تأملی درباره مفهوم «خود» در تاریخ فلسفه؛

صعود و سقوط «خود» در فلسفه غربی / روایتِ سقوطِ انسانی که می‌خواست خدای جهان باشد

اخبار اندیشه علی اصغر اسلامی تنها نوشت: مفهوم «خود»، اگرچه در بستر غربی دستاورد بزرگی برای فلسفه این تمدن محسوب می‌شود، اما هنگامی که به عنوان چهارچوبی جهان‌شمول برای تحلیل همه فرهنگ‌ها به کار می‌رود، به ابزاری برای قوم‌مداری علمی تبدیل می‌شود. انسان‌شناسی معاصر باید این پرسش اساسی را طرح کند: آیا می‌توان مفاهیمی که ریشه در تاریخ فکری غرب دارند را بدون بازبینی انتقادی و ترجمه تاثیلی، به عنوان ابزار تحلیل فرهنگ‌های دیگر به کار برد؟

بازخوانی میراثِ احیاگرِ تفکرِ انتقادی در حکمتِ شرق؛ به مناسبت سالروز درگذشت عبدالجواد فلاطوری

انقلابِ فلاطوری در قلبِ حکمت؛ چگونه اندیشۀ قرآنی، استخوان‌بندی فلسفۀ یونان را درهم شکست؟ / روایتِ فلاطوری از احیای تفکر انتقادی شرق

اخبار اندیشهمیلاد نوری گفت: این کتاب با دقت و ظرافت نشان می‌دهد که متفکران مسلمان نه فلسفه یونانی را به‌طور مطلق پذیرفتند و نه به‌طور کامل رد کردند، بلکه آن را در افق اندیشۀ قرآنی بازخوانی کردند. نکته‌ای که برای من جالب بوده است، تحلیل فلاطوری از مفاهیمی مانند فیض و علت فاعلی است؛ او نشان می‌دهد که فیض در فلسفه اسلامی دیگر جریان درون‌بود مبدأ در معلول نیست، بلکه به شکل جود و اراده الهی فهم می‌شود...از منظر فلاطوری... در قرآن، موجودات و جهانِ مشهود نه در ارتباط با زمان سامان‌بخش و فرآیند تدریجی، بلکه به صورت مکان‌گونه و مستقیم از فعل خداوند پدید می‌آیند؛ «کون» نشان‌دهنده موجودیت مکانی هر شیء است و «هلک» نقطه پایان آن. علم نیز محصول تعلیم و فعل الهی است و انسان یا فرشته به طور مستقل قادر به تولید آن نیستند.

مقدمه ای بر کتاب "دیالکتیک و امید"، نوشته ارنست بلوخ

شکست رویای لیبرال دموکراسی / آیا از بیداری مطلقِ بشر خبری هست؟ / کابوسِ پوزیتیویسم و شبحِ ارنست بلوخ؛ چرا مارکسیسم به «امید» مجبور است؟

اخبار اندیشههستی شناسی مارکسی نمی تواند عنق و بدبین باشد. چرا؟ زیرا بنا به منطق درون ماندگار خود، هیچ لحظه ای خارج از تاریخ وجود ندارد و مسیر تاریخ نیز به تداوم امکان های تحقق نیافته در درون خود وابسته است ،بنابراین هستی پویا همیشه به آینده ای نه هنوز محقق شده وابسته است. نیرویی که میراث خود را در نوعی نه هنوز آگاهی منقوش می کند.

برگزاری نشست «سیری در جهان یون فوسه؛ گفت‌وگوهایی درباب ادبیات، فلسفه، و الهیات»

اخبار اندیشه«جمهوری فلسفه و ادبیات» با همکاری نشر برج نشست «سیری در جهان یون فوسه؛ گفت‌وگوهایی درباب ادبیات، فلسفه، و الهیات» را با تاکید بر هفت‌کتاب و نقد و بررسی رمان آن نام دیگر برگزار می کند.

نگاهی به «هوسرل در جست‌وجوی قطعیت» اثر فیلسوف لهستانی

هوسرل به روایت کولاکوفسکی

اخبار اندیشهکتاب «هوسرل در جست‌وجوی قطعیت» نوشته فیلسوف لهستانی، لشک کولاکوفسکی به عنوان اولین کتاب از مجموعه سخنرانی‌های کاسیرر به زبان فارسی ترجمه می‌شود.

فقه در محاصره هرمنوتیک مدرن

اخبار اندیشهفقه که هدفش صرفاً بریء‌الذمه کردن مکلّف است، اکنون در محاصره هرمنوتیک مدرن قرار گرفته: یا باید ابزارهای نو را به کار گیرد و اجتهاد به‌غایت دشوار و پرمخاطره صورت دهد، یا در چارچوب کهن بماند و طریقیت خود را از دست بدهد. در هر صورت، زیست مؤمنانه فقهی در زمانه ما با چالش‌های جدی معرفتی مواجه شده است.

منوچهر صانعی دره‌بیدی در نشست دانشگاه بین‌المللی مذاهب اسلامی «فهم در علوم‌انسانی» را بررسی کرد

دیلتای: بنیان فرهنگ بر همدلی است / برای انسان، «دانستن» کافی نیست؛ «فهمیدن» ضرورت است/ تفاوت دانایی و فهم در علوم تجربی و علوم انسانی

اخبار اندیشهدیلتای بنیان فرهنگ را در «همدلی» جست‌وجو می‌کند؛ همان نیرویی که لاک و هیوم نیز به شکلی دیگر بر آن تأکید کرده بودند. همدلی، انسان‌ها را در تجربه یکدیگر شریک می‌کند و شبکه‌ای از معنا و همکاری می‌سازد که در حیوانات وجود ندارد. از نگاه دیلتای، توان همدلی است که انسان را قادر می‌سازد ساختارهای پیچیده فرهنگی، هنری و اخلاقی بسازد. «فهم متقابل» شرط بنیادین هر فرهنگی است و علوم انسانی کاری جز فهم این شبکه همدلی و تجربه‌های مشترک نیست.

داستان کالایی شدن روابط انسانی و خودشیفتگی در عصر مدرن

آیا می توانیم بدون عشق زمینی از عشق خدایی سخن بگوییم؟ / آدم‌ بدون «عشق»، تهی از حیات / کالایی شدن عشق در عصر سرمایه داری

اخبار اندیشهرسولی‌پور معتقد است، با وجود همه آسیب‌ها، عشق همچنان «تنها راه زیستنِ حقیقی» است. کسی که از عشق گریزان است، در واقع از زندگی می‌گریزد. به باور او، بحران عشق، بحران انسان امروز است؛ انسان‌هایی که از عاشقی استعفا داده‌اند:«جهان مصرف‌گرا و خودشیفته، انسان را در وضعیت بی‌پناهی وجودی رها کرده و عشقی که نیازمند رنج، راز، فاصله و دیگریت است، در چنین جهان ‌مسطحی نمی‌روید. در فرهنگ دیجیتال امروز، عشق از «امر اصیل» به «امر مصرفی» بدل شده است. کالایی‌ شدن فرهنگ، عشق را از عمق به سطح رانده و از تجربه‌ای قدسی به تجربه‌ای نمایشی فروکاسته است، در حالی که عشق تنها امکان واقعی انسان برای زیستن حقیقی است.»

بررسی دیدگاه های هربرت اسپنسر توسط عطا کالیراد پژوهشگر حوزه زیست‌شناسی تکاملی و اکولوژی در موسسه زیست‌شناسی ماکس‌پلانک آلمان

داروین: کتاب اسپنسر سراسر «وِرّاجی» و اصول کلی است/ اسپنسر علامه‌ای خودآموخته و فیلسوف سلبریتی قرن نوزدهمی

اخبار اندیشهاسپنسر علامه‌ای خودآموخته بود که در طی حیات خود در باب موضوعاتی چون جامعه‌شناسی، انسان‌شناسی، روان‌شناسی، و تکامل زیستی قلم زد. فلسفه او در ابتدای قرن بیستم دیگر خریداری نداشت، اما به سبب فروش بالای آثارش در طی حیات او، انعکاس برخی از افکار او را می‌توان در آثار ادبی مشهور ابتدای قرن بیستم یافت... داروین در نامه‌ای به دکتر هوکر به تاریخ ۲۳ ژوئن ۱۸۶۳ در خصوص اسپنسر چنین می‌نویسد: «از من پرسیدید که نظرم در باب کتاب سترگ اسپنسر چیست [جلد اول سیستم فلسفه]. غیر از بخش آخر آن، هرگز نخواستم باقی آن را بخوانم و همان بخش آخر نیز مرا عمیقاً مأیوس کرد: سراسر وراجی و اصول کلی.

نشست رونمایی از کتاب «جامعه شناسی حقوق و گفت و گو در باره دیالکتیک ارزش و واقعیت»

اخبار اندیشهخانه اندیشمندان علوم انسانی با همکاری انجمن حقوق شناسی و پژوهشکده فرهنگ و ارتباطات دانشگاه علامه طباطبایی نشست رونمایی از کتاب «جامعه شناسی حقوق و گفت و گو در باره دیالکتیک ارزش و واقعیت» را برگزار می کنند.

مقدمه‌ای بر نظریه سیستم جهانی امانوئل والرشتاین

چطور کاپیتالیسم عالم‌گیر شد؟

اخبار اندیشه نظریه سیستم جهان در کجای جهان فکری قرار دارد؟ همزمان هم در حوزه‌های جامعه‌شناسی تاریخی و هم در حوزه تاریخ اقتصادی قرار دارد. علاوه بر این، به‌دلیل تأکید بر توسعه و فرصت‌های نابرابر در بین کشورها، مورد استقبال نظریه‌پردازان و دست‌اندرکاران توسعه نیز قرار گرفته است. این ترکیب، پروژه نظام جهانی را به یک تلاش سیاسی و فکری تبدیل می‌کند.

در نشست «بایستگی فلسفه در جهان امروز» بررسی شد

محمدرضا بهشتی : فلسفه از دل حیرت ‌زاده می‌شود و زندگی ما آکنده از حیرت‌های نو است/ آنچه وعده سعادت می داد به رفاه ذهنی و مادی کاسته شده

اخبار اندیشهسید محمدرضا بهشتی، استاد فلسفه غرب دانشگاه تهران، معتقد است:«امروزه فلسفه نه‌تنها به نقطه پایان نرسیده، بلکه هر روز اهمیت خود را بیشتر جلوه‌گر می‌کند.» ... جهان معاصر با سرعتی سرسام‌آور دگرگون می‌شود و امور بدیهی دائماً از جای خود کنده می‌شوند؛ همین تغییرات پیوسته، انسان را بار دیگر با پرسش آغازین فلسفه روبه‌رو می‌کند:«این چیست؟»

لیبرالیسم چگونه فاشیسم را توجیه می کند؟

اخبار اندیشهفون میزس در این کتاب درباره مقطع زمانیِ بعد از قدرت گرفتن بولشویک‌ها برای توجیه و دفاع از فاشیسم می‌نویسد: «نمی‌توان انکار کرد که فاشیسم و تمام تکاپوهای دیکتاتوری‌جویانه‌ی مشابه، پر از نیت‌های خوبند و مداخله آن‌ها در این مقطع زمانی تمدن اروپا را نجات داده است. خدمتی که فاشیسم با این کار خود انجام داده است در تاریخ جاودان خواهد ماند.» ... فون میزس در این کتاب می‌نویسد: «نمی‌توان انکار کرد که فاشیسم و تمام تکاپوهای دیکتاتوری‌جویانه‌ی مشابه، پر از نیت‌های خوبند و مداخله آن‌ها در این مقطع زمانی تمدن اروپا را نجات داده است. خدمتی که فاشیسم با این کار خود انجام داده است در تاریخ جاودان خواهد ماند.» احتمالاً اگر مارکوزه آن «نیت‌های خوب» فاشیسم را که فون میزس به کار برده، در نوشته‌اش می‌آورد بیشتر می‌توانست توجیه فاشیسم توسطه لیبرالیسم را به تصویر بکشد.