فلسفه جدید

در مراسم رونمایی از «نقدنامه» و یادمان اندیشمند حقیقت گرا مطرح شد

عماد افروغ شجاعت اندیشیدن را فدای سیاست نکرد/ چرا کسی تاب‌آوری اندیشه های افروغ را نداشت؟ / دل‌باخته آرمان‌گرای انقلاب در بستر واقعیت

اخبار اندیشهحسین میرزایی در مراسم یادبود عماد افروغ گفت: «افروغ دل‌باخته انقلاب و شخصیتی آرمان‌گرا بود. در دو دهه آخر عمر، احساس می‌کرد لازم است این آرمان‌گرایی را در کنار رئالیسم انتقادی قرار دهد.»

تأملی بر بهشت نهان‌بینان خیال‌باف

اخبار اندیشهکانت این پرسش را مطرح می‌کند که چرا داستان‌های عامه‌پسندی که این‌گونه مقبولیت عام می‌یابند یا دست‌کم، چندان در آن‌ها چون‌وچرا نمی‌شود، با چنان پوچی و مصونیتی رواج می‌یابند که حتی به نظریه‌های دانشورانه نیز نفوذ می‌کنند، آن‌هم به‌رغم این‌که حتی از حمایت قانع‌کننده‌ترین برهان‌ها، یعنی برهان سودمندی نیز برخوردار نیستند؟

نمایشگاه اندیشه ۱۴۰۵- درباره «جهان همچون اراده و تصور» اثر آرتور شوپنهاور

از نقدِ عقل تا قلمرو اراده؛ تداوم یا عصیانِ شوپنهاور بر میراثِ کانت؟ / شاهکار فیلسوف بدبین / شوپنهاور نقاب از چهره‌ی «شیء فی‌نفسه» کانت برداشت

اخبار اندیشهشوپنهاور خود اعتقاد داشت فلسفه‌اش تداوم و مکمل طبیعی فلسفه کانت است، چرا که وی ایدئالیته مکان و زمان و شی فی‌النفسه کانتی را که در «نقد عقل محض» توضیح داده شده، به‌عنوان بنیان نظام فکری خود اتخاذ می‌کند.

برج بابل شما نیز فروخواهد ریخت

چرا ایرانِ امروز سیزیفِ پیروزِ تاریخ است؟ عصیان در سایه سنگ / وقتی آگاهیِ عاصی، خدایانِ قدرت را به زانو درمی‌آورد / ایران قوی تر از مجازات هایش

اخبار اندیشهسیزیف‌های سرکش و عاصی، مردمانی شاد هستند، حتی آن‌زمان که از منجنیق آسمان بر سر آنان غم می‌بارد. شادی، بدن‌های عاصی از انقیاد و بندگی آنان را به وجد (شورش) آورده، و امکانی دیگر برای شکل‌گیری بدنی دیگر – که درباره‌ی آن خدایان نمی‌دانند که چه می‌تواند بکند - را در اختیار آنان قرار داده است. ایران امروز، همان سیزیف زمانه‌ی ماست، همان بدن عاصی و سرکشی که خدایان قدرت هرگز نمی‌دانند که چه می‌تواند بکند و نمی‌دانند که خدای‌شان برج بابل‌ آنان را چگونه و چطور فروخواهد ریخت.

در مذاکرات «صورت مسئله» اصلی چیست؟

اخبار اندیشهدر رویکردی دیگر ترکیه است که در آن اردوغان و مشاورانش نگاه حاکمان عرب را ندارند (صورت مسئله را پاک نکرده) ولی درباره اسرائیل حرف نمی‌زنند! رویکرد آخر مربوط به دو رهبر قبلی جمهوری اسلامی است که با علم به چالش‌های پرداختن به «مسئله اسرائیل» از کنار آن عبور نکردند. هر گونه تحلیلی درباره شرایط ایران امروز، مذاکرات فعلی، و اتفاقات آینده، بدون مطالعه تاریخی/فلسفی از «مفهوم اسرائیل» تحلیلی سطحی خواهد بود.

نمایشگاه اندیشه ۱۴۰۵- بر اساس کتاب جستارهایی در ایده‌های جهان‌وطنی کانت

جمهوری‌خواهی یا نژادپرستی؟ / رمزگشایی از چرخشِ تاریخی کانت از استعمار به صلحِ پایدار / وطن‌دوستی کانتی

اخبار اندیشه«وطن‌دوستی» و «جهان‌وطنی» اغلب به عنوان دو مفهوم متقابلاً ناسازگار تلقی می‌شوند. مدافعان «وطن‌دوستی»، «جهان‌وطنی» را به ترویج بی‌ریشگی و نفی تعلقات اساسی مانند خانواده، جامعه و کشور متهم می‌کنند. مدافعان «جهان‌وطنی»، «وطن‌دوستی» را شکلی خطرناک از محدودنگری و شوینیسم می‌دانند که می‌تواند به بی‌عدالتی در قبال دیگران منجر شود.

حمید پارسانیا و واکاوی تقابل عقل‌گرایی اسلامی و شکاکیت مدرن در هندسه معرفت

علی لاریجانی و کالبدشکافی «مرگِ متافیزیک» در اتاق جراحی کانت/ بازگشتِ حیات در حکمت متعالیه / ریاضیات؛ از «همان‌گوییِ» هیوم تا «شهودِ وحیانیِ» صدرایی

اخبار اندیشه حمید پارسانیا نوشت: رساله دکتر لاریجانی با نظر به بنیادهای فلسفی علم ریاضی رویکردی راهبردی برای افق‌گشایی نسبت به این حوزه مهم معرفتی دارد و بدون شک نام ایشان در آینده این رشته در ایران خواهد درخشید.

نمایشگاه اندیشه ۱۴۰۵ - به مناسبت سالمرگ فیلسوف انگلیسی

بیکن خبر داده بود؛ دانشمندان فرمانروایند

اخبار اندیشهآنچه بیکن در افق می‌دید جامه عمل به تن کرد و امروز شاهد تحقق تام‌وتمام این آرزوهای مدرن هستیم. دانشمندان بر صدر نشسته و قدر می‌بینند؛ تکنولوژی و علم طبیعت را در مشت دارند و حتی در مقامی هستند که می‌توانند طبیعت آدمی را نیز تغییر دهند.

حسین شیخ‌رضایی پژوهشگر و استاد فلسفه اعتدال و میانه روی در میدان جنگ را تبیین کرد

کالبدشکافیِ یک ترورِ شناختی در قبل و حین جنگ / فراتر از چپ و راست؛ «سیاست‌ورزیِ معتدل» تنها مکملِ پیروزی در میدانِ نظامی

اخبار اندیشهاز اصلاح‌طلبی در مقام گرایشی سیاسی در ایران راضی باشیم یا ناراضی، و آن را شکست‌خورده بدانیم یا نه، یکی دانستن اعتدال‌گرایی با اصلاح‌طلبی خلطی مهم است. می‌توان چپ معتدل، راست معتدل، اصلاح‌طلب معتدل یا محافظه‌کار معتدل بود. تقویت رویکرد اعتدالی در فضای سیاسی جامعه نه تنها تعارضی با دفاع نظامی ندارد، بلکه می‌تواند مکمل آن باشد و به کشور اجازه دهد در لحظه درست از داشته‌هایش در عرصه نظامی بیشترین بهره‌برداری سیاسی را انجام دهد.

بن‌بستِ «باهوش‌هایِ بی‌انصاف»؛ چرا منطقِ ریاضی برای نجاتِ جامعه کافی نیست؟

برای زیست مسالمت آمیز به جای افراد منطقی به افراد معقول نیاز داریم / معقولیت؛ فضیلتی که در عصرِ تحقیر و قطبی‌سازی گم شده است

اخبار اندیشهما در عصر «عقلانیت بدونِ معقولیت» زندگی می‌کنیم. گروه‌های سیاسی بسیار «منسجم» (عقلانی) فکر می‌کنند؛ آن‌ها منطقِ درونیِ خود را دارند و برای پیروزی استراتژی می‌چینند، اما با طرف مقابل «معقول» برخورد نمی‌کنند (یعنی آن‌ها را به‌عنوان طرفِ گفت وگو به رسمیت نمی‌شناسند). راهِ خروج از بن‌بست‌های سیاسی و فرهنگی، بمبارانِ طرف مقابل با «فکت» (که مربوط به عقلانیت است) نیست؛ بلکه بازسازیِ فضای «معقولیت» است؛ جایی که طرفین احساس کنند شنیده می‌شوند.

نمایشگاه اندیشه ۱۴۰۵- «تمامیت و نامتناهی لویناس» اثر ویلیام لارج

اخلاق به‌مثابه مواجهه‌ زنده با دیگری

اخبار اندیشهمولف در این کتاب، ضمن ارائه‌ زمینه‌ تاریخی و فلسفی اثر لویناس، به روش پدیدارشناسانه‌ی او و تفاوت‌هایش با هوسرل و هایدگر می‌پردازد. ساختار کتاب به‌گونه‌ای است که ابتدا مفاهیم کلیدی و روش‌شناسی لویناس را شرح می‌دهد و سپس به تحلیل بخش‌های مختلف کتاب اصلی می‌پردازد.

تقدیم به نیروهای شریف هلال احمر و کادر درمان که حضورشان مرهمی است بر زخم‌های این روزهای سخت

ویتگنشتاین رساله منطقی - فلسفی را با حضور در جنگ و دوره اسارت نوشت / ویتگنشتاین: نزدیک بودن به مرگ زندگی را روشن می کند

اخبار اندیشهحسین شقاقی نوشت: یادداشت‌های ویتگنشتاین در ایام جنگ، و همچنین فقراتی از رساله منطقی فلسفی حاکی از این است که مواجهه با مساله مرگ به زندگی معنا می‌دهد.در یادداشت‌های روزانه‌اش می‌نویسد «شاید نزدیک بودن به مرگ، زندگی را روشن کند.» و در جایی دیگر می‌گوید «ترس همیشه با من است، اما باید یاد بگیرم که با آن زندگی کنم» و در جای دیگر چیزی به این مضمون می‌گوید که «می‌خواهم انسان شایسته‌ای بشوم.»

حسین دباغ، پژوهشگر فلسفه و اخلاق درباره جنگ اخیر

روایت حسین دباغ از تکیه گاه اصلی جمهوری اسلامی / چیزی که از بیرون ویرانی دیده می شود در درون ایستادگی و حقانیت رنج تفسیر می شود

اخبار اندیشهحسین دباغ نوشت: اشتباه بزرگ این است که تصور شود بمباران و خشونت خارجی به‌طور خودکار به فروپاشی سیاسی منجر می‌شود. نظامی که از دل فداکاری، شهادت و مقاومت مقدس برای خود معنا می‌سازد می‌تواند حمله خارجی را هم درون همان روایت هضم کند. یعنی چیزی که از بیرون ویرانی دیده می‌شود از درون می‌تواند به ایستادگی، وفاداری و «حقانیت در رنج» تعبیر شود. در چنین وضعی خشونت و تجاوز خارجی ممکن است دقیقاً همان چیزی را تقویت کند که در پی نابودی آن است.

در پی درگذشت استاد اصغر دادبه

رضا داوری اردکانی: نظیر اصغر دادبه در این زمان اندک شمار است

اخبار اندیشهرضا داوری اردکانی در پیامی، درگذشت استاد دکتر اصغر دادبه را ضایعه‌ای تلخ برای فرهنگ و ادب ایران خواند و او را ادیبی بزرگ، محققی دقیق و استادی بی‌ادعا توصیف کرد.

نور نظریه هابرماس در غزه خاموش شد / احیا کننده نظریه انتقادی، پایانش را هم رقم زد / اما از هابرماس آموختم که به نقد وفادار باشم

اخبار اندیشهاین هابرماس بود که در ابتدا مسیر مرا به‌عنوان نظریه‌پرداز انتقادی روشن ساخت. من عمیقاً از این بابت سپاسگزارم. اما با گذشت سال‌ها، نوری که او می‌تاباند سوسو زد و کمرنگ شد– تا اینکه، با موضع‌گیری‌اش درباره‌ی غزه، گویی کاملاً خاموش شد. مورخان در نهایت تصمیم خواهند گرفت که آیا این موضع‌گیری استثناء بود، یا نقطه‌ی اوج فرآیند طولانی‌ای که در آن نظریه‌ی انتقادی مکتب فرانکفورت به شکلی از لیبرالیسم تبدیل شد که اغلب با امپریالیسم آمریکا همدست بوده است.

با نگاهی انتقادی به رساله مشهور ایمانوئل کانت

جنگ در نگاه کانت، صلح پایدار و ظهور نظم چند قطبی جهانی / هگل و نظریه تعادل یابی جهانی با جنگ / فارابی و جنگ به عنوان ابزار دفاع از حقیقت

اخبار اندیشهمسئله جنگ و صلح نه صرفاً به‌عنوان تقابلی مطلق، بلکه به‌عنوان بخشی از پویایی‌های تاریخی و سیاسی نظام جهانی مبتنی بر اندیشه های مستقل قابل تحلیل است و می تواند راهی باشد برای ظهور قدرت های منطقه ای و چند قطبی.

نمایشگاه اندیشه ۱۴۰۵- «هوش‌مصنوعی و خلاقیت»

ماشین یا خلاقیت؟! / آیا ماشین می تواند شهود غیر عقلانی برای خلاقیت داشته باشد؟

اخبار اندیشهدر خلاقیت، عنصری غیرعقلانی و معماگونه وجود دارد که کنترل آن و نیز دست یافتن به درکی روشن از منشأ یا سازوکار لحظه‌هایِ جادویی موسوم به «اورِکا» را دشوار می‌سازد. اما هوش مصنوعی با آرزوی شبیه‌سازی ذهن انسان، در حال دگرگون کردن این چشم‌انداز است.

نمایشگاه اندیش۱۴۰۵- «هستی‌شناسی کاذب و راستین هگل» اثر لوکاچ

خروج از نیهیلیسم / هستی شناسی سخت لوکاچ

اخبار اندیشهبرنامه‌ای که لوکاچ در این کتاب قصد پیش‌برد آن را دارد، پروژه‌ای است که به‌باور مولف می‌تواند «به‌راستی راه خروج از بن‌بست نیهیلیسم معرفتی و اخلاقی زمانه ما را نشان دهد».

نمایشگاه اندیشه ۱۴۰۵- «صلح پایدار» اثر ایمانوئل کانت

سه اصل قطعی صلح پایدار از نگاه کانت فیلسوف جمهوریت

اخبار اندیشههمه نتایج پیمان بازل موافق میل کانت نبود. پروس با فراغت پیدا کردن از جنگ با فرانسه، به سومین و آخرین جنگ تقسیم لهستان پیوست، عملی که توهین آشکاری به اصول کانت بود و او در رساله‌اش تا آن حد که یک شهروند پروسی می‌توانست جرأت آن را داشته باشد، به محکوم کردن آن نزدیک شد. بدین‌سان، امکان اصلاحات سیاسی نوین و به همان اندازه، تهدید همیشگی بازگشت شرارت سیاسی، او را مجبور کرد که به شیوه‌ای کاملاً غیرعادی سخن بگوید.

 «اصغر دادبه» پژوهشگر و استاد فلسفه درگذشت

اخبار اندیشه«اصغر دادبه» نویسنده، پژوهشگر و استاد فلسفه اسلامی و ادبیات عرفانی امروز پنج‌شنبه ششم فروردین درگذشت.

نمایشگاه اندیشه ۱۴۰۵- بررسی کتاب «پدیدارشناسی روح هگل» اثر مارتین هایدگر

تجربه هستی هگل به‌قلم هایدگر

اخبار اندیشهدرس‌گفتارهای هگل در این کتاب از معدود مواجهه‌های مستقیم هایدگر با نظام اندیشه‌ هگل به‌شمار می‌آیند. در این کتاب، هایدگر از طرفی به شرح متن هگل می‌پردازد و از طرف دیگر و از خلال آن، حدود و امکانات تفکر متافیزیکی غرب را بررسی کرده و درعین‌حال، جایگاه خود را در برابر آن روشن می‌سازد.

نمایشگاه اندیشه ۱۴۰۵- بررسی کتاب «ویتگنشتاین و تشبیه نفس به چشم»؛

نگهبانی ویتگنشتاین در جنگ و استادی دانشگاه / بعد از ابتلا به سرطان: به آن ها بگو که زندگی فوق‌العاده‌ای داشتم

اخبار اندیشهویتگنشتاین در تابستان ۱۹۴۹ به ایالات متحده رفت و سه ماه آنجا ماند. وقتی به انگلستان بازگشت معلوم شد که سرطان دارد. اما از این خبر شگفت‌زده نشد چون دیگر میلی به زندگی نداشت. او در آوریل ۱۹۵۱ درگذشت. آخرین کلمات وی قبل از اینکه حواسش را از دست بدهد اینها بود: «به آنها بگو که زندگی فوق‌العاده‌ای داشتم».