فلسفه

درباره پی‌یر بوردیو ساختارگرای برساخت گرا

ثمربخش ترین نقدها چه نوع نقدهایی هستند؟ / جامعه‌شناسی که تقسیم‌بندی‌های علوم انسانی را به چالش کشید

اخبار اندیشه به‌گفته ناصری‌راد: «بسیاری از سردبیران و اعضای تحریریه مجلات علمی و پژوهشی گاه با زیر پا گذاشتن اخلاق علم و پژوهش و بدون ارزیابی‌های درست و صرفاً بر اساس سفارش‌ها و فرمایش‌ها، مجموعه‌ای از مقالات مرتبط با مفاهیم و نظریه‌های بوردیو را منتشر کرده‌اند که به فهم عجولانه و تا حدی نادرست از مفاهیم و نظریه‌های بوردیو دامن زده‌اند.»

 ایدئولوژی و سلطه / روشنفکران چگونه ایدئولوژی را در دنیای ایماژینر روایت می‌کنند؟

اخبار اندیشه باید بین ایده و ایدئولوژی تفکیک قائل شد. ایده جزئی از هستی بشر است زیرا اگر نیندیشد پس نیست. یعنی وارونه ی کوژیتو. این سیاست است که ایده ها را به ایدئولوژی تبدیل می کند. ایده های بزرگ  زائیده آزمون های بزرگ تاریخ است. تمام  نظام های ارزشی که ایماژینر سیاسی معاصر را رقم زده اند مانند لیبرالیسم، ناسیونالیسم، دموکراسی، جمهوریت، مساوات، سوسیالیسم، زیست بوم وغیره در لحظات بنیانی تاریخ معاصر شکل گرفته اند.

سوال هانری کربن: جایگاه فرزانگی، خرد و خردمندی ایرانیان و"اسلام ایرانی" کجاست؟ / آیا می دانیم در کجای تاریخ ایستاده ایم؟

اخبار اندیشهحکمت‌الله ملاصالحی نوشت: اگر می‌دانستیم و می‌فهمیدیم در کجای تاریخ، فرهنگ، جامعه و جهانی که درآن به سرمی‌بریم ایستاده‌ایم، همدلانه‌تر و صمیمانه‌تر زندگی می‌کردیم به گوش هوش سخن هم را می‌شنیدیم و اندیشه و ایمانی فروزان‌تر و دستی تواناتر در گشودن گره کارها داشتیم و با دلی دلیرتر و سینه‌ای ستبرتر در آوردگاه رویارویی با مخاطرات گام می‌نهادیم.

تحول رابطه تاریخی بازار و روحانیت

اخبار اندیشهتحلیل حاضر نشان می‌دهد که رابطه بازار و روحانیت در ایران، در گذار از یک پیوند سنتی به تعاملی جدید است. عواملی همچون دگرگونی‌های نسلی، تحول در ساختار اقتصادی، تغییر جایگاه اجتماعی نهادها و ظهور بازیگران جدید، این رابطه تاریخی را بازتعریف کرده‌اند. این روند ممکن است محدود به فاصله‌گیری صرفاً سیاسی یا اقتصادی نماند، بلکه تأثیری فرهنگی و اعتقادی نیز بر جای گذارد. هنگامی که نهاد دین در ذهنیت گروهی مانند بازاریان بیش از حد با کارکرد حکومتی و چالش‌های آن گره بخورد، ممکن است گرایش‌های دینی شخصی و اجتماعی این قشر نیز دست‌خوش سردی یا بازنگری شود.

توصیه استاد دینانی به جوانان جویای فلسفه؛ به دنبال باطن بروید

اخبار دیناستاد برجسته فلسفه و حکمت گفت: انسان باید فرصت داشته باشد در خلوت خود و در اعماق خود فکر کند و به مسائل مهم برسد. اما مدام دیدن و تراکم اطلاعات انسان را از تفکر عمیق باز می‌دارد.

یادداشتی در حاشیه انتشار کتاب «نظرم عوض شد»

حرف مرد یکی نیست!/ کلمات همان کلمات اند اما زمان معنی آن ها را تغییر می دهد

اخبار اندیشهپس از خواندن کتاب «نظرم عوض شد»، نه تنها با تغییر عقیده خود کنار خواهید آمد و تغییرات بعدی را که اکنون محال می‌دانید، پذیراتر خواهید شد، بلکه با سوالاتی نظیر اینکه چرا چیزهای زیادی را که در کتاب‌های مختلفی خوانده‌اید فراموش می‌کنید کنار خواهید آمد. جولین بارنز در جوابی صریح و کوبنده می‌گوید که خیلی طبیعی و بدیهی است که آنچه را قبلا با شور و یقین شدیدی باور داشتید به دست فراموشی بسپارید تا چیز جدیدی را که اکنون باور دارید و صادقانه‌تر و ژرف‌تر می‌پندارید، جایگزین آن کنید.

گفتاری از رضا ماحوزی درباره ایده دانشگاه علوم انسانی

چرا متخصصان، حوزه تخصصی و دانشگاهی شان را به درستی نمی شناسند؟ / از انزوا تا گفت‌وگوی نظام‌های دانشی

اخبار اندیشهرضا ماحوزی با نقد تخصص‌گرایی جزیره‌ای در آموزش عالی ایران، بر ضرورت بازتعریف نسبت علوم انسانی با دیگر حوزه‌های دانش تأکید می‌کند و گفت‌وگوی میان‌رشته‌ای را شرط احیای نقش تاریخی و اجتماعی دانشگاه علوم انسانی می‌داند. دانشگاه علوم انسانی، اگر بخواهد دارای ایده‌ای فلسفی باشد، نمی‌تواند به انزوا و خودبسندگی بسنده کند.

تصحیح آثار فلسفی بوعلی در نگاه سید محمود یوسف‌ثانی

انتشار ۵۰ جلد آثار فلسفی ابن سینا در آینده / بوعلی آمیزه‌ای از عقلانیت و روحانیت به یادگار گذاشته است

اخبار اندیشه یوسف‌ثانی گفت:‌ در فلسفه اسلامی، ابن‌سینا شاغول و شاخصه عقلانیت است و خیلی تلاش و سعی وافری دارد که مطلبی را که نمی‌توان از آن دفاع عقلانی کرد، مورد پذیرش قرار ندهد. این نکته‌ای است که مرحوم استاد ما مهدی حائری یزدی بسیار بر این نکته تاکید داشت و همیشه می‌گفت به نظر من در بین فلاسفه اسلامی بزرگترین فیلسوف ابن‌سیناست که به قاعده خردمندی و قاعده عقلانیت بسیار پایدار بود.

«لویی آلتوسر؛ خوانش نشانه‌ای فلسفه‌ برای درک هنر»

اخبار اندیشهکتاب «لویی آلتوسر» با نگاهی انتقادی، خوانش این فیلسوف از ایدئولوژی و سیاست را بررسی می‌کند و نشان می‌دهد چگونه فلسفه برای او ابزاری در میدان مبارزه اجتماعی و درک ادبی و هنری بود.

«درباره زنان» اثر شوپنهاور در گفت‌وگو با مهدی نوری‌مقدم 

زن‌ستیزی فیلسوف بدبین

اخبار اندیشهمترجم معتقد است ریشه‌ بدبینی شوپنهاور را باید نه‌فقط در دستگاه فلسفی او، بلکه در تجربه‌های زیسته و مناسبات خانوادگی‌اش نیز جست‌وجو کرد.

نگاهی به جذابترین کتاب فلسفی سال

خطر فکر نکردن در اندیشه سقراط / رها کردن سقراط از قفس / پرسش هایی که پرسیده نمی شوند؛ بیماریِ زندگیِ مدرن

اخبار اندیشهزهرا سلیمانی اقدم نوشت:‌ ما سقراط را در «قفس افسانه‌ها و کلیشه‌ها» زندانی کرده‌ایم. هدف کالارد این است که این قفس را باز کند؛ یعنی سقراط را دوباره انسانی، زنده و به‌عنوان «همراهی واقعی در زندگی» معرفی کند. به‌گفته‌ی او، فلسفه باید به زندگی بازگردد؛ همان‌جایی که سقراط آن را قرار داده بود.

فلسفه راهی برای ارضای نارسیسیسم فرهنگی نیست/ حافظ و مولوی را به روز بخوانیم

اخبار اندیشهمحمد اصغری:‌ امروز برخی برای کسب پرستیژ و به‌ظاهر روشنفکری سراغ فلسفه می‌روند، بی‌آنکه با جدیت به عمق آن وارد شوند.

نگاهی به کتاب «از فیلسوف بپرس»

پرسش های واقعی مردم را جدی بگیرید / ساده‌ترین پرسش‌ها ارزش اندیشیدن دارند

اخبار اندیشهاولاسف برخلاف بسیاری دیگر از نویسندگان فلسفه عمومی، به دنبال «ساده‌سازی» فلسفه نیست، بلکه می‌خواهد نشان دهد که فلسفه از اساس گفت‌وگو میان انسان‌ها و نه خطابه‌ای از سوی دانای کل است. وی با الهام از پروژه‌ای شهری در بروکلین، گفت‌وگوهایی را گرد آورده که در آنها شهروندان عادی از او پرسش‌هایی درباره عشق، خدا، اخلاق، مرگ، عدالت، و حتی سگ‌ها می‌پرسند.

بازار داغ کتاب‌های فلسفی در خوانش البرز حیدرپور

میانگین فهم مردم از فهم حاکمان و روشنفکران بیشتر است / از مارکس‌زدگی تا مولوی‌زدگی

اخبار اندیشهطیف غالب روشنفکران ما، با مداحی درباره آرمان‌های خودساخته و دگرساخته، کسب و کاری راه انداخته‌اند و بسیاری از این سلبریتی‌هایی که آن‌ها ساخته‌اند، از نیچه گرفته تا فوکو و دریدا و آدورنو و هایدگر و مابقی، حکم امامزاده‌هایی را دارند که اگر دردی را شفا نکنند، نان و عنوانی را عطا می‌کنند.

دیدگاه های دینانی، اعوانی و ...؛ مصاحبه با ۱۱ فیلسوف ایرانی / داوری اردکانی: فلسفه شغل نیست، درد است/ «فیلسوفان امید» کتابی که باید خوانده شود

اخبار اندیشهکتاب «فیلسوفان امید» که شامل گفت وگوهایی صمیمانه با اهالی سرزمین فلسفه، با مقدمه‌ای از رضا داوری اردکانی چهره ماندگار فلسفه ایران است.

«زمین و خدایان»؛ درآمدی تازه به جهان فلسفی هایدگر

اخبار اندیشه«زمین و خدایان؛ درآمدی بر فلسفه مارتین هایدگر» نوشته وینسنت وایسیناس، مدخلی روان به اندیشه این فیلسوف اگزیستانسیال است.

سعید ناجی و بررسی بازار داغ کتاب‌های فلسفی

فلسفه ورزی استفاده از کلمات قلمبه سلمبه نیست / جایگاه مغفول فلسفه آماتور در ایران

اخبار اندیشهسعید ناجی با اشاره به تفکیک فلسفه به دو شاخه آکادمیک و آماتور، معتقد است فلسفه به معنای دوم، یعنی روی آوردن فردِ سوالمند به فلسفه برای پاسخ به پرسش‌های بنیادین خود، در ایران جایگاه درخوری ندارد. به گفته او، این شاخه اصیل و دانش‌محور که سقراط با محوریت گفتگو آن را ترویج می‌کرد، برخلاف رویکرد آکادمیکِ حافظه‌محور، عمدتاً به فراموشی سپرده شده است.

پیام آیت الله جوادی آملی به همایش نهج البلاغه در هندوستان / حضرت علی(ع)؛ تربیت شده در مکتب وحی / امیرالمؤمنین(ع) بهترین سخنگوی قرآن‌کریم

اخبار اندیشهنهج‌البلاغه تالی تلو قرآن کریم است، زیرا وجود مبارک امیرالمؤمنین تالی تلو رسول اکرم است؛ یعنی اولین شاگرد پیغمبر، علی‌بن ابی‌طالب است. راز اینکه علی‌بن ابی‌طالب بهترین سخنگوی قرآن کریم است آن است که در مکتب وحی بار آمده است و غیر از انسان‌های کامل معصوم، کسی از کنه قرآن باخبر نیست و وجود مبارک امیرمؤمنان اینچنین است.

علی معظمی از بازار داغ کتاب‌های فلسفی گفت

نسل جدید در فلسفه ورزی بسیار جدی تر و قوی تر از نسل های گذشته / جامعه ما زاینده پرسش‌های فلسفی است

اخبار اندیشهتوجه به فیلسوفان در محافل روشنفکری ایران، بیشتر به دلیل تأثیرات سیاسی و اجتماعی آن‌هاست و نه به خاطر آراء فلسفی متمایزشان.

خوانش احمد کاظمی موسوی از فلسفه و کلام اسلامی

نقدی جدی بر آیت الله مطهری و علامه طباطبایی / به بی‌فلسفه‌گی رسیدیم و اسمش را گذاشتیم حکمت / از فلسفه تا حکمت

اخبار اندیشهکار برجسته‌ای که فارابی انجام می‌دهد این است که «سیاست مدنی» ارسطو را ترجمه کرد. در واقع، فارابی در سیاست موسس است و آنجاست که عنوان مدینه فاضله را به کار می‌برد. سیدجواد طباطبایی می‌گوید که بعد از فارابی دیگر فلسفه سیاسی وجود ندارد.

آیا تله‌پاتی می‌تواند هوش مصنوعی را زیر سؤال ببرد؟ 

اخبار دینآلن تورینگ، پدر هوش مصنوعی با بیان چالش تقلید از ذهن انسان، این سوال را مطرح کرد که اگر انسان‌ها قابلیت تله‌پاتی داشته باشند، آیا ماشین‌ها همچنان می‌توانند به اندازه هوش انسانی فکر کنند و عمل کنند؟ این پرسش نه تنها علم را به چالش کشید، بلکه دروازه‌ای به سوی بررسی رابطه بین پدیده‌های ماوراءالطبیعه و فناوری‌های آینده گشود.

بیست‌ویکمین روایت از مجموعه «کاوشی در گنجینه کتابخانه ملی ایران»

«سهروردی و مکتب اشراق»: روایتی از زندگی، آثار و اندیشه‌های سهروردی

اخبار اندیشهبیست‌ویکمین روایت از مجموعه «کاوشی در گنجینه کتابخانه ملی ایران» به معرفی کتاب «سهروردی و مکتب اشراق» اثر مهدی امین‌رضوی اختصاص دارد.

کتاب «سایه خدا» در گفت‌وگو با حسین نیکبخت

انسان در پیشگاه تاریخ حساب پس می‌دهد

اخبار اندیشهحسین نیکبخت گفت: تحقق عدالت طبق تعریفی که کانت از آن دارد ورای توانایی‌های انسانی نیست و انسان‌ها مجاز نیستند این وظیفه را یکسره به خدا واگذارند، بلکه باید با راهنمایی مشیت الهی با یکدیگر همکاری کنند تا عدالت، بدون نیاز به مداخلۀ معجزه‌آسای الهی، در همین جهان و در جریان تاریخ محقق شود.

دعوت به پرسش از وضعیت خودمان / کامو: هیچ انتخابی بدون هزینه نیست / برهوت و ملکوت روایت انسان معاصر 

اخبار اندیشهکامو در این شش داستان، نشان می‌دهد که انسان هر چقدر که در دل پوچی و برهوت گرفتار باشد، باز هم از جست‌وجوی ملکوت دست نمی‌کشد؛ با اینکه می‌داند بازگشت به برهوت اجباری انکارناپذیر است. شاید ارزش این کتاب در همین صداقت تلخ نهفته باشد؛ صداقتی که خواننده را نه آرام، بلکه بیدار می‌کند.

درباره کتاب «از فیلسوف بپرس» نوشته یان اولاسف؛

فلسفه در میدان زندگی روزمره

اخبار اندیشهکتاب «از فیلسوف بپرس؛ پاسخ‌هایی برای مهم‌ترین و غیرمنتظره‌ترین سوال‌های شما» بر این نکته پای می‌فشارد که فلسفه دشوار است، پر از بن‌بست و تردید، اما ناممکن نیست. اگر فلسفه گاه بر لبه پوچی حرکت می‌کند، دلیلش این است که با بنیادی‌ترین پرسش‌های انسانی سروکار دارد. و درست به همین دلیل، هنوز هم می‌تواند برای هر یک از ما معنادار و ضروری باشد.

از «تحقیقِ محققانه» تا «نقلِ مقلدانه»؛ تبیینِ مرزِ دانش و توهمِ دانش در مطالعاتِ اسلام‌شناسی

از محقق تا مقلد فرق‌‏هاست / سایه سنگینِ «شرق‌شناسیِ دست‌دوم» / چرا محققانِ ایرانی باید از تقلید به مساهمت بازگردند؟

اخبار اندیشهاز دور نمی توان دستی بر آتش برد و درباره آن اظهار نظر کرد. باری راهش مساهمت در این سنت است. ابزارها و شرایط مشارکت را به دست آوردید. در غنای معرفتی و علمی و پژوهشی خود بیافزایید و آنگاه سعی کنید در ادبیات اسلامشناسی در غرب مساهمتی کنید. تنها در مواجهه و گفتگوی علمی و پژوهشی در این نوع مساهمت هاست که با مراتب و نقاط ضعف و قوت سنت های اسلامشناسی در غرب محققانه و نه مقلدانه آشنایی حاصل می کنید…

درس گفتارهای مصطفی ملکیان در باره گفت و گو و پیش زمینه های آن

اخبار اندیشهموسسه راه بی‌پایان گفت‌وگو، موسسه فرهنگی فرزانه، و خانه پیام نشست های درس گفتار «زمزمه ای پیش از گفت و گو، تاملی در مبانی گفت و گو» را برگزار می کنند.