فلسفه

فراخوان تاریخی استاد دانشگاه علامه طباطبایی

خطاب جواد کاشی به سیاستمداران و روشنفکران: بیایید از نوستالژی گذشته، وعده‌های موهوم آینده و نیهیلیسم معاصر عبور کنیم

اخبار اندیشهاستاد دانشگاه علامه طباطبایی گفت: من در این کتاب به‌طور مشخص دو فراخوان اخلاقی مطرح می‌کنم: یکی خطاب به مردان سیاست و دیگری خطاب به روشنفکران. می‌خواهم آنان ما را از سه الگوی مألوف صد سال گذشته رها کنند: پناه‌بردن به گذشته، وعده خانه‌ای در آینده، و نیهیلیسمی که به نظر من در برخی صورت‌های ادبیات رادیکال لیبرالی نیز دیده می‌شود.

دشواری‌های بنیادین فلسفه در گفت‌وگو با بهنام جودی

اندیشیدن با استعاره‌ها / مفاهیم علمی و فلسفی مدرن از پس‌زمینه‌های استعاری مصون نیستند

اخبار اندیشهبه گفته بهنام جودی: «انسان نمی‌تواند نسبت خود با واقعیت را صرفاً از طریق زبان دقیق و بیان مفهومی برقرار کند. اگر زبان قادر بود واقعیت را به‌طور کامل و بی‌ابهام بازنمایی کند، نیازی به استعاره وجود نداشت؛ اما چنین نیست: انسان ناگزیر است با استفاده از امکانات زبان، از حدود آن‌چه به‌طور مستقیم می‌شناسد فراتر برود و درباره آن‌چه هنوز برایش روشن نیست، فرضیه‌پردازی و داوری کند.»

انتشار اسناد تازه میشل فوکو از روزهای انقلاب ۵۷ در صد سالگی تولد میشل فوکو

وقتی ایران زمین را لرزاند

اخبار اندیشهانتشار این کتاب پس از نزدیک به پنجاه سال، فرصتی برای بازخوانی یکی از مهم‌ترین مواجهه‌های اندیشه اروپایی با تاریخ معاصر ایران است؛ مواجهه‌ای که نه می‌توان آن را صرفاً ستایش فوکو از انقلاب دانست و نه با برچسب یک خطای سیاسی، تمام اهمیت آن را نادیده گرفت.

برگزاری دوره آموزشی «سنت آلمانی» توسط انجمن جامعه شناسی ایران

اخبار اندیشهگروه جامعه‌شناسی اقتصادی انجمن جامعه‌شناسی ایران دوره آموزشی «مدرسه جامعه‌شناسی اقتصادی دوره دوم: سنت آلمانی» را برگزار می کند.

مقاله های رسول جعفریان و محقق داماد در شماره تازه مجله بخارا

اخبار اندیشهیکصد و هفتاد و هفتمین شماره مجله بخارا با تصویری از عباس اقبال آشتیانی بر روی جلد در ۶۴۰ صفحه منتشر شد و در کتابفروشی‌ها در دسترس است.

عباس کاظمی و تبیین «سفر نظریه‌ها»

جامعه، روشنفکری و روشنفکران را پس زده است/ جامعه به تغییرات ریشه‌ای نیاز دارد

اخبار اندیشهجامعه، مستقل از اینکه چه حکومتی بر سر کار باشد، به تغییرات ریشه‌ای نیاز دارد. در این بحث، شکل حکومت به‌تنهایی موضوع تعیین‌کننده نیست؛ مهم آن است که امکان تغییرات عمیق در خود جامعه فراهم باشد. جامعه مسیرش را طی می‌کند، پیش می‌رود و البته خطا هم می‌کند. نگاه من در کوتاه‌مدت به وضعیت جامعه منفی است، اما در بلندمدت مثبت است.

سیر اندیشه، جایگاه علمی و آراء فلسفی بنیان‌گذار فیزیک کوانتوم

تبیین نسبت علیت، علم و ایمان در آرا و آثار ماکس پلانک

اخبار اندیشهماکس پلانک، فیزیکدان نامدار آلمانی و برنده جایزه نوبل، با ارائه نظریه کوانتوم و فرضیه بسته‌های گسسته انرژی، بنیاد فیزیک کلاسیک را دگرگون ساخت و مسیر علم را تغییر داد. او که کاشف آلبرت اینشتین در دنیای فیزیک نیز به شمار می‌رود، علاوه بر دستاوردهای نظری، با تألیف آثار مفاهیم بنیادی علم، به تبیین پیوند میان جهان حواس، قوانین عینی طبیعت و ابعاد فلسفی و دینی هستی پرداخت. این مطلب نوشته محمدرضا توکلی صابری مترجم کتاب‌های فلسفه فیزیک و عالم در پرتو فیزیک نوین که در روزنامه ایران منتشر شده، در ادامه می خوانید:

مؤلف «معمای فردید» در مواجهه با نقد

پاسخ میرسپاسی به میردامادی درباره فردید، روشنگری و معیارهای نقد/ مرز میان داوری اخلاقی و تبیین تاریخی در مواجهه با میراث فکری ضدتجدد در ایران

اخبار اندیشهعلی میرسپاسی در پاسخی روش‌شناختی به نقد یاسر میردامادی بر کتاب «معمای فردید»، بر ضرورت تمایز میان ارزیابی پروژه موجود و پیشنهاد پروژه‌های جایگزین تأکید می‌کند. او با دفاع از عینیّت پژوهش و تعهد به اصول روشنگری، تشریح می‌کند که چگونه مفاهیم ضدمدرنیته در گردش فراملی خود، از زبان رهایی از سلطه خارجی به ابزاری برای مشروعیت‌بخشی به استبداد داخلی تبدیل شده‌اند.

نگاهی به کتاب «اربابان بشر» اثر نوام چامسکی

کالبدشکافیِ قدرتِ نخبگان

اخبار اندیشهمضمون واحد این اثر کاملاً شفاف است: اربابان بشر چه کسانی هستند و چگونه حکومت خود را برپا کرده و حفظ می‌کنند؟

چرا هگل در آثار اصلی‌اش روایاتی بسط‌یابنده یا تکاملی ارائه می‌دهد؟

معنای «پایان تاریخ» در فلسفه هگل / مترجم کتاب سجویک توضیح داد

اخبار اندیشهبه گفته حسین نیکبخت، «پایان نزد هگل به معنای به سرانجام رسیدن و کامل‌شدن است. بنابراین، ارجاعات هگل به پایان تاریخ در واقع ارجاع به پایان یک عصر تاریخی است و نافی امکان مسیری متفاوت در آینده نیست.»

 نگاهی به کتاب «پدرم برتراند راسل» نوشته‌ کاترین تیت، دختر راسل

شکست خردورزی انتزاعی راسل در مواجهه با تراژدی زیستهٔ فرزندش/ آزمایشگاه تربیتی که در برخورد با واقعیت روان انسان دچار لکنت می‌شود

اخبار اندیشهمهدی ‌آزموده نوشت:‌ «راسل مردی بزرگ و نابغه‌ای با بهره‌ی هوشی بالا بود که در نزدیک به یک قرن زیستن به انسان، جامعه، منطق و اخلاق اندیشید و به دنبال قطعیت و شفافیت گشت. با اینحال شفافیت نظریه هیچگاه نتوانسته در مقابل خشونت واقعیت دوام آورد.»، ضمن این در کتاب کاترین تیت در مورد پدرش برتراند راسل دو محور مهم به چشم می خورد: ابتدا وقتی است که خردورزی انتزاعی فیلسوف انگلیسی در مواجهه با تراژدی زیستهٔ فرزندش شکست می‌خورد و دیگری فقدان قوام نظام تربیتی راسل است که در برخورد با واقعیت روان انسان دچار لکنت می شود.

رهام برکچی‌زاده درباره کتاب «فراکرانگی» می گوید

علیه کانت و دیگران / میاسو «جهانِ درخود» را از چنگ کانت و پدیدارشناسی ربود

اخبار اندیشهمترجم کتاب «فراکرانگی» گفت:‌ هارمن به میاسو ایراد می‌گیرد که او تنها نیمی از راه را رفته است: میاسو موفق شده انسان را از مرکز هستی‌شناسی خلع‌ید کند، اما به جای آن «عقل ریاضیاتی» را بر تخت پادشاهی نشانده است، در حالی که یک رئالیسمِ واقعی باید خودمختاری مطلقِ خودِ «اشیا» را به رسمیت بشناسد؛ فراتر از هر گونه دسترسیِ علمی یا ریاضیاتی.

انجمن جامعه شناسی ایران برگزار می کند

نشست «تحلیل روان شناختی پیام در سینمای ایران»

اخبار اندیشهگروه روان شناسی اجتماعی انجمن جامعه شناسی ایران نشست «تحلیل روان شناختی پیام در سینمای ایران» را برگزار می کند.

بزرگداشت روز جهانی فلسفه در مؤسسۀ پژوهشی حکمت و فلسفۀ ایران برگزار می‌شود

اخبار اندیشههم‌زمان با روز جهانی فلسفه، مراسم بزرگداشت این روز با عنوان «تأملات نظری دربارهٔ میهن‌دوستی» در مؤسسۀ پژوهشی حکمت و فلسفۀ ایران برگزار می‌شود.

مروری بر «درآمدی بر ماتریالیسم تاریخی» آلن وودز

علت نهایی تغییرات اجتماعی در تحولات شیوه تولید/ مارکس تاریخ را چگونه می‌دید؟

اخبار اندیشهکتاب «درآمدی بر ماتریالیسم تاریخی» با ارجاع مکرر به نوشته‌های مارکس و انگلس، از ایدئولوژی آلمانی و نقد اقتصاد سیاسی تا مانیفست کمونیست تلاش کرده نشان دهد که چگونه می‌توان تاریخ را نه مجموعه‌ای از وقایع پراکنده بلکه فرایندی قانون‌مند فهم کرد... علت نهایی تغییرات اجتماعی باید در تحولات شیوۀ تولید جست‌وجو شود نه در ایده‌ها و نیت‌های فردی. این کتاب بر پایۀ متنی مقدماتی با عنوان «مارکسیسم چیست؟» تنظیم شده که در نسخۀ اصلی در کنار مباحث ماتریالیسم دیالکتیکی و اقتصاد مارکسیستی قرار دارد.

کارآمدی دموکراسی در گفت‌وگو با رحمن قهرمان‌پور

بحث از بحران دموکراسی خیلی جدی‌تر شده است/ دموکراسی روی کاغذ بی‌معناست

اخبار اندیشهبه گفته قهرمان‌پور: «پراگماتیسم در ایران، به آن صورت وارد گفت‌وگوهای عمومی و گفت‌وگوهای روشنفکری نمی‌شود. اگر هم بخواهیم قدری فرهنگی نگاه کنیم شاید با آن روحیات فرهنگی ایرانی‌ها مثلاً در مقایسه با فلسفه ایدئالیسم آلمانی شاید سازگاری نداشته باشد، چون خیلی روی این موضوع تأکید می‌کند که حقیقت غایی در جمع پیدا می‌شود و حقیقت غایی وجود ندارد.» «این اثر در مجموع کتابی است که خود نویسنده‌ها می‌گویند افزون بر پانزده سال برای نوشتن آن زحمت کشیدند. لذا کتاب بسیار ارزشمند و جزو کتاب‌های مرجع در حوزه پراگماتیسم سیاسی است. ادبیات پراگماتیسم در عرصه عمومی در ایران خیلی جا نیفتاده ولی امیدوارم که این کتاب فتح‌بابی باشد برای توجه به آثار پراگماتیسم»

به‌مناسب انتشار کتاب «درس‌گفتارهایی در دینداری عقلی و اقلی برای اولیا و مربیان»

کتاب جدید عبدالکریم سروش؛ دین به مثابه «فناوری اجتماعی در دسترس و نیازمحور»/ باغی که در آن به دنیا آمده‌ایم: روایت نیک‌زیستی در «دینداری عقلی و اقلی» 

اخبار اندیشهروایت «دینداری عقلی و اقلی» از زندگی خوب را می‌توان در پنج جمله خلاصه کرد. یک: زندگی خوب یعنی برآورده شدن نیازهای بنیادین آدمی، از رابطه و معنا تا عزت و آرامش، و حتی ترس و مقدسات. دو: دین بسته‌ای یک‌جا، ساده و در دسترس همگان برای برآوردن این نیازهاست؛ فناوری‌ای مردمی برای نیک‌زیستی. سه: این بسته کافی است، اما انحصاری نیست؛ باغ‌های دیگری هم هست و معیار، شیرینی میوه است، نه برهان. چهار: اعتبار همه‌ی این خوبی‌ها به حریت است؛ نیک‌زیستیِ برده‌وار، نیک‌زیستی نیست. پنج: این باغ به باغبانی نیاز دارد و بزرگ‌ترین آفت‌اش آمیختگی و ایدئولوژی‌زدگی است. برای کسی که در پی سیاست نیک‌زیستی در ایران است، این کتاب یادآوری می‌کند که بزرگ‌ترین سرمایه‌ی معنایی این سرزمین، اگر به‌درستی نگهداری شود، می‌تواند منبع آرامش و معنا باشد، و اگر نه، منبع رنج.

تأملی انتقادی بر کتاب «تأملی در مدرنیته ایرانی»

انتقاد میرسپاسی به روایت مسلط غربی از مدرنیته / مدرنیته ایرانی از روایت تاریخی تا بازاندیشی فلسفی/  مساله مدرنیته ایرانی: عبور از یک دوگانه دیرپا

اخبار اندیشهمساله مدرنیته ایرانی را نمی‌توان با انتخاب میان دو موضع از پیش‌ آشنای بازگشت به سنت یا پذیرش جهان مدرن به پایان رساند. هر دو موضع، اگر به پاسخ‌هایی قطعی و مصون از بازاندیشی تبدیل شوند، امکان اندیشیدن به تجربه تاریخی ایران را محدود می‌کنند: یکی با تبدیل سنت به مرجعی نهایی برای داوری و دیگری با قرار دادن آن در موقعیت میراثی که اعتبارش را باید در نسبت با مدرنیته تعیین کرد.

به مناسبت صدمین سال تولد متفکر فرانسوی

فوکو را فراموش نکن

اخبار اندیشهدر دهه‌های هفتاد و هشتاد کسانی که به ایده‌ها و اندیشه‌های رادیکال و تندرو گرایش داشتند، فوکو را متفکری رهایی‌بخش، منتقد، تالی مارکس و نیچه و فروید و صدای حاشیه‌ها و طردشده‌ها می‌خواندند. اکنون اما تب فوکو تا حدودی فروکش کرده و نسل‌های جوان‌تر آن‌قدر فلسفه‌زده و نظریه‌خوان نیستند، ضمن آنکه متفکرانی راحت‌الحلقوم‌تر و ساده‌فهم‌تر مثل بیونگ چول هان مد روز شده‌اند و دیگر کمتر کسی حوصله می‌کند، آثار پیچیده و سخت فوکو را بخواند.

 به سوی جامعه‌شناسی دیجیتال؛ بازسازی نظریه‌های کلاسیک مید، بوردیو و فوکو در عصر الگوریتم‌ها

سوژه دیجیتال برای دیده‌شدن با سیستم می‌جنگد/ نظریه‌های کلاسیک در عصر الگوریتم بازسازی می‌شوند/  مهندسی ذهن و بدن در بستر پلتفرم‌ها

اخبار اندیشهاین سه بسط، در صورتی که با شواهد تجربی (مطالعات موردی، مصاحبه، تحلیل داده‌ی رفتاری) پشتیبانی شوند، می‌توانند گامی در مسیر تبدیل جامعه‌شناسی دیجیتال از یک حوزه‌ی موضوعی پراکنده به یک دستگاه نظری منسجم باشند ، همانند شرایطی که برای تبدیل‌شدن یک حوزه به مکتب کلاسیک می توان قائل بود: هستی‌شناسی مستقل (سوژه‌ی دیجیتال سه‌لایه)، پیوند با متون بنیان‌گذار (مید، بوردیو، فوکو)، و توان تعمیم فراتر از موضوع مبدأ.

کتاب «تشیع؛ دین کامل، کمال دین»؛ بازخوانی عقلانی و عرفانی مبانی مکتب شیعه

اخبار دینحسین غفاری، نویسنده کتاب «تشیع؛ دین کامل، کمال دین»، مخاطب اثر خود را هر انسان حقیقت‌جویی می‌داند که با تکیه بر عقلانیت و انصاف، به دنبال شناخت ماهیت مکتب تشیع و ریشه‌های اختلافات فکری آن با دیگر جریان‌های اسلامی است؛ مخاطبی که می‌تواند شیعه، اهل سنت یا حتی پژوهشگری غیرمسلمان باشد.

تأملی درباره مرگ در جهان سرمایه‌داری - پارهٔ یکم

انتقاد از کالایی‌شدن بدن و زیست انسان در جهان سرمایه‌داری مدرن

اخبار اندیشهانسان مدرن بیشتر به درون خود بازمی‌گردد؛ درباره انگیزه‌هایش می‌اندیشد از رازهایش آگاه است و می‌تواند بارها در ذهن خود موقعیت‌های زندگی‌اش را بازسازی کند؛ بنابراین رنج دیگر فقط چیزی نیست که بر فرد واقع می‌شود؛ رنج به چیزی تبدیل می‌شود که فرد آن را در تنهایی خود می‌پرورد، تفسیر می‌کند و از آن آگاهی پیدا می‌کند.