فلسفه سیاسی

خوانش نقادانه‌ی تقلیل اندیشه به «هتّاکی رسانه‌ای» و نقش روشنفکر

از غنی‌نژادتا سروش، عبدالکریمی و اردکانی در تحلیل عبدالجواد موسوی/ ابتذال، جای تفکر اصیل را می‌گیرد؟/  آسیب‌شناسی ساخت دوقطبی‌های کاذب در عرصه عمومی

اخبار اندیشهعبدالجواد موسوی گفت:‌کسانی که الان به همۀ روشنفکران این مملکت ذیلِ عنوانِ پنجاه و هفتی بدوبی‌راه می‌گویند، از سر آگاهی این حرف‌ها را می‌زنند؟ باید به اینها بگوییم تو اصلا غلامحسین ساعدی خوانده‌ای؟ اگر خواندی، کدام آثارش را خوانده‌ای؟ کدام اثر او منجر به تقویت انقلاب شده‌است؟ اگر این‌ها را بگوید، من حاضرم با او وارد گفت و گو شوم ولی اگر دقیقا همان حرفی را که من و تو می‌زند، از زبانِ این‌ها بشنوم، برایم قابل تحمل نیست. واقعا مبتذل است.  اگر مسئولیت هست، آدم‌ها همه مسئولند. صرفا روشنفکر مسئول نیست.

جایگاه فلسفه در آموزش کودکان؛ «کودکان می‌توانند بیندیشند»

قتل‌عام پرسش‌گری در پشت نیمکت‌های مدرسه/ نظام آموزشی از کودکان «مقلد» می‌سازد/فلسفه و تقویت کودک در برابر پذیرش کورکورانه هوش مصنوعی

اخبار اندیشهکتاب «کودکان می‌توانند بیندیشند» نوشته ران گیلمور، با ترجمه روح‌الله کریمی و زهرا حیدری، فلسفه را به جایی می‌برد که شاید بیش از هر جای دیگری به آن نیاز داریم: کلاس درس؛ جایی که کودک می‌تواند به‌جای حفظ کردن پاسخ‌ها، درباره پرسش‌هایی فکر کند که خیلی وقت‌ها بزرگسالان نیز از کنارشان عبور می‌کنند. فلسفه و تقویت کودک در برابر پذیرش کورکورانه هوش مصنوعی

خوانشی رادیکال از اندیشه سیاسی محمدجواد غلامرضاکاشی برای گذر از آرمان‌شهرسازی

نه سرپناه در باستانگرایی، نه پناهگاهی در آرمانگرایی/ تبدیل سیاست به رنج زدایی از زندگی توسط مردم/ پایان عصر فیلسوف‌شاهان و ایدئولوژی‌های فلج‌کننده

اخبار اندیشهکاشی دعوت می‌کند تا حکومت را نه به مثابه «فرشته‌یِ نجات» یا «حقیقتِ متجسد»، بلکه به مثابه «ماشینی کارآمد» برایِ تنظیمِ امورِ حقوقی ببینیم. او با «قانون‌گرا کردنِ سیاست»، می‌خواهد دستِ اربابانِ قدرت و سخن را از «اغواگریِ ایدئولوژیک» کوتاه کند. «سیاست به مثابه احداث خانه»، ایستادن در میانِ دو جبهه است؛ جایی که زبان، در کنارِ مقدوراتِ واقعیِ زندگی می‌نشیند تا نشانِ خود را بر متنِ منازعه مهر کند. سیاستِ آینده، «سیاستِ حضور در کثرت» است؛ جایی که دیگر نه ایدئولوژی، بلکه «رانهِ حیات» و «اعتمادِ سکولار به آینده»، بنیادِ همبستگیِ ایرانیان را می‌سازد.

بازخوانی راز تداوم هویت و اندیشه سیاسی در تاریخ ایران

ایران چگونه ایران ماند؟ / گسست از گذشته باستانی یا پیوستگی تاریخی / اندیشه ایرانشهری بدون عنصر اسلامی قابل فهم است؟

اخبار اندیشهاینکه چگونه این اندیشه تداوم پیدا کرده، بدون فهم نحوه امتزاج اندیشه ایرانشهری با اندیشه اسلامی، ممکن نیست، و تنها با اتکا بر مواردی چون توأمان بودن دین و ملک قابل‌توضیح نیست. آن دسته از اندیشمندان ایرانشهری که هم عمیقاً مسلمان بودند و هم درک درستی از اسلام و مبانی کلامی و فقهی آن داشتند و هم دل در گرو ایران داشتند، توانستند تداوم را ممکن کنند.

گزارشی از نشست بررسی نسبت محافظه‌کاری و لیبرالیسم در ایران

از «هم جنگ هم صلح» در ایران تا واکنشی به انقلاب فرانسه/ بستانی: همه ما انقلابی هستیم / شکل گیری اندیشه محافظه کارانه در ایران معاصر ممکن است؟

اخبار اندیشهاحمد بستانی گفت:‌ در فرهنگ سیاسی ایران نوعی گرایش وجود دارد که هر چیز قدیمی را کهنه و ازکارافتاده می‌داند و جدیدترین مدل هر چیز را بهتر می‌پندارد. از این جهت، به یک معنا «همه ما انقلابی هستیم»، زیرا دائماً به دنبال جدیدترین مدل‌ها و ایده‌ها هستیم. در چنین شرایطی، اگر سنتی وجود نداشته باشد، محافظه‌کاری نیز امکان شکل‌گیری ندارد.

بحرانِ فلسفه در مواجهه با سیاست و علم در قرن بیستم

 ژیژک: نگرانِ بی‌فایده شدنِ ما فیلسوفان نیستم/ از «شبِ جهان» تا سقوط سرمایه‌داری لیبرال/ نیازمندی به بدبینی هگلی و ضرورت جدید فلسفه

اخبار اندیشهمن از فیلسوفان انتظارِ «راه‌حل» ندارم. مشکل بزرگ امروز بیشتر این است که وقتی با پدیده‌های جدید مواجه می‌شویم، رویکردِ ما به مساله با همان اصطلاحات و مفاهیمِ قدیمی است. فکر می‌کنم بزرگ‌ترین نقشی که فلسفه امروز می‌تواند ایفا کند، این است که ما را اصلاح کند یا دست‌کم ما را وادار کند به این فکر کنیم که اساسا چگونه با مشکلات مواجه می‌شویم. این نقشِ بزرگ فلسفه در امروز است. نه اینکه راه‌حلی ارایه دهد، بلکه ما را قادر سازد تا سوالاتِ درست را بپرسیم. رازآلودسازی‌ها (Mystifications) دقیقا از همین سطح آغاز می‌شوند؛ زمانی که ما از وجود یک مشکل آگاهیم، اما آن را به شکلی کاملا اشتباه فرمول‌بندی می‌کنیم.

مقاله سیروس پرویزی که سروش دباغ از هویت او به عنوان جواد طباطبایی سوال کرد/ کشف فیلسوف زیرزمینی

اخبار اندیشهبه نظر می‌رسد که دور جدیدی در بحث‌های نظری در ایران آغاز شده باشد و تردیدی نیست که از بسیاری جهات طباطبایی پیشگام این بحث‌های جدید است. من در نخستین بخش این نوشته از حضور غایب او سخن گفتم که تصور می‌کنم توصیف ناروایی نیست، اما به نوبه‌ی خودم تأسف می‌خورم که طباطبایی بیش از آن چه حضور دارد، حضور ندارد!

نفرت آدم ها را برده خود می کند/ تحلیل محمدرضا تاجیک از تولید و بازتولید کین‌توزی اجتماعی در ساختار سیاست/ نسخه ناکافی اسپینوزا و لزوم تغییر ساز سیاست

اخبار اندیشهساز بدآهنگ سیاست، نفرت را در اعماق نگاه و نظرگاه و دیدگاه بسیاری از مردمان نشانده است. مراد از «دیدگاه»، آن‌چیزی است که سقراط آن را doxa می‌خواند و در برابر episteme به‌معنای شناخت واقعی می‌گذاشت. doxa به معنای چیزی است که به نظر همگان می‌رسد، آن‌چه فکر می‌کنند، دیدگاهی که درباره‌ی مسئله‌ای دارند، و همین دیدگاه آنان را دچار انقلاب روحی می‌کند و آرامش نفس را از آنان می‌ستاند. لذا تغییر این دیدگاه، جز از رهگذر کوک‌کردن متفاوت ساز سیاست و قدرت و نواختن در دستگاهی دیگر، ممکن نیست.

در شانزدهمین نشست از سلسله نشست‌های عصر یکشنبه‌های بخارا انجام می شود

نقد و بررسی کتاب «نظریهٔ فروپاشی» تقی آزاد ارمکی

اخبار اندیشهشانزدهمین نشست از سلسله نشست‌های عصر یکشنبه‌های بخارا به نقد و بررسی کتاب «نظریهٔ فروپاشی» (تحلیلی جامعه‌شناختی‌ـ تاریخی از فروپاشی نظم سیاسی در ایران) نوشتهٔ تقی آزاد ارمکی، که از سوی نشر فراهم منتشر شده، اختصاص یافته است.

مجله سیاست نامه با همکاری سرای علوم انسانی برگزار می کنند

نشست بررسی «محافظه کاری و لیبرالیسم در ایران»

اخبار اندیشهمجله سیاست نامه با همکاری سرای علوم انسانی نشست بررسی «محافظه کاری و لیبرالیسم در ایران» را برگزار می کند.

چگونه ایرانیان هزاران سال پیش ملت سازی را قبل از غرب شروع کردند

اخبار اندیشهدیالکتیک پریشانی و جمعیّت تنها از ویژگی‌های ادب عرفان ایرانی نیست بلکه یکی از اساسی‌ترین درون‌مایه‌های همه‌ی ادب ایران نیز هست. این دیالکتیک بازتاب روح وحدت ملّی ایرانی در سرزمینی است که چنانچه پیش‌تر بارها گفته‌ام «در معرض وزیدن باد بی‌نیازی خداوند» قرار داشت اما اجازه نمی‌داد حتی آن باد، وحدت آن را بر هم بزند. هیچ کشوری جایگاه استراتژیک خود را انتخاب نمی‌کند، چنانچه ایران نیز انتخاب نکرده است. باری، تاریخ ایران تاریخ خلاف آمد عادت‌هاست و همین امر موجب شده است در وضع و جایی که ایران‌شهر قرار دارد، در جایگاهی خلاف آمد عادت و به نوعی «قافله سالار» باشد.

پروژه تجدد و افق اندیشه جواد طباطبایی/«رستگاری سرزمین پدری»در اندیشه فیلسوف سیاسی مدرن

اخبار اندیشهطباطبایی از «خرد به ‌عنوان ضابطه همه شئون انسانی» به‌ عنوان دست ‏مایه ‏ای برای دفاع از ویژگی‏ های عقلانی اندیشه ایرانشهری استفاده می‏ کند. مسئله او در نهایت، خود آن «خرد به‌ عنوان ضابطه همه شئون انسانی» نیست، بلکه «ایرانشهر» است. دغدغه بنیادین او در نهایت، نه انسان به‌ عنوان انسان، بلکه انسان ایرانی است. این تمایز برای فهم جایگاه جواد طباطبایی بسیار سرنوشت‏ ساز است. از منظر فیلسوف سیاسی، عرصه سیاست نمی ‏تواند به‌تمامی عقلانی باشد. عقل در سیاست بسیار نحیف است. سیاست چه ایرانشهری باشد و چه غیرایرانشهری، اصولاً نمی ‏تواند فلسفی یا عقلانی باشد.»

تازه‌ترین کتاب محمد بقایی ‌ماکان منتشر شد

چرا سلاطین ترک زبان به فارسی شعر می سرودند؟/ از فردوسی تا شفیعی ‌کدکنی با نگاهی تازه / تاریخ تفکر ایرانی دستگاه فلسفی ندارد

اخبار اندیشهآنان که به غلط گمان می‌کنند حکومت‌ها و جریان‌های سیاسی حاکم مروج زبان فارسی بوده‌اند، قطعا می‌دانند که برخی از سلاطین عثمانی به فارسی غزل می‌سرودند، محمود غزنوی چهارصد شاعر پارسی‌گو در دستگاه خود داشت که عنصری ملک‌الشعرای دربارش به گفته خاقانی «به ده بیت صد بدره و برده یافت، از نقره دیگدان زد، و از زرآلات خوان ساخت». نصرالله فلسفی در کتاب «زندگانی شاه عباس» می‌نویسد که او به حدی شیفته شعر فارسی بود که در محفل شاعران حضور می‌یافت و گاه شعر آنان را نقد می‌کرد.

ضرورت توجه به نگاهی فراتر از سود در تبیین علی مرشدی‌زاد

سیاسیون و فلاسفه در گرداب عوامفریبی و پوپولیسم/ آسیب دموکراسی/ آموزش برای دموکراسی، آموزش برای اقتصاد

اخبار اندیشهمارتا نوسباوم، دموکراسی را نه فقط یک نظام سیاسی، بلکه شکلی از سازمان اجتماعی می‌داند که بر پایه آزادی، برابری، تعامل و گفت‌وگو استوار است. در مرکز اندیشه او، مفهوم «کرامت انسانی» قرار دارد که به معنای حق هر فرد برای هدف نهایی بودن است، نه ابزاری برای رسیدن به اهداف دیگران.

مرگ فیلسوف تحلیلی بریتانیایی در نود و پنج سالگی

بزرگ‌ترین مورخ فلسفه غرب در روزگار ما

اخبار اندیشهبرخی از آثار آنتونی کنی که به فارسی ترجمه و منتشر شده‌اند، عبارتند از «تاریخ فلسفه غرب» در چهار جلد،‌ «آکویناس و فلسفه ذهن» و «تامس مور».تاریخ فلسفه او بدون اغراق یکی از بهترین و خواندنی‌ترین تاریخ فلسفه‌ها در دوران جدید است که به قلم یک نویسنده نگاشته شده.

جوواد میری بعد از ملاقات با فیلسوف ایرانی خبر داد

انتشار کتاب «مقام فلسفه» داوری اردکانی در آمریکا/ برگزاری کنفرانس جایگاه فلسفه اسلامی با تکیه بر آراء داوری و دینانی

اخبار اندیشهجواد میری پس از دیدار با رضا داوری اردکانی، از انتشار کتاب «مقام فلسفه...» به زبان انگلیسی در آمریکا، و برگزاری کنفرانس «جایگاه فلسفه اسلامی در جهان معاصر» با تکیه بر آراء داوری و دینانی خبر داد.

خوانش تحلیلی از تاریخ موازنه قدرت و دولت‌سازی در جامعه ایران در گفتاری از مهدی روزخوش

گره کور «تأسیس دولت، قانون و آزادی» پس از یک قرن/ تفاوت بنیادین مشروطه ایرانی و اروپایی/ پاسخ ایرانی به مسئله ایران یا تقلید از غرب؟

اخبار اندیشهمشروطه ایران صرفاً تقلیدی صوری از غرب نبود. هیچ تجربه تاریخی رونوشتی از تجربه‌ای دیگر نیست. همان‌گونه که مشروطه انگلستان بر بستر تاریخ انگلستان شکل گرفت، مشروطه ایرانی نیز برآمده از امکانات و نیروهای اجتماعی موجود در جامعه ایران بود.

بازخوانی سنت ایرانی-اسلامی برای برون‌رفت از عصر جدل و بی‌اخلاقی در کتاب «گفت‌وگو، آیین حق‌جویی»

 چرا نمی توانیم عین آدم با هم گفت و گو کنیم؟ / بحث‌های فارسی‌زبانان به جای روشنگری، به جدل، تحقیر و قهر می‌انجامد/ آسیب‌شناسی امتناع گفت‌وگو در ایران

اخبار اندیشهاین تجربه، پرسشی ساده اما بنیادی را پیش روی من نهاد: چرا نمی‌توانیم، به تعبیر عامیانه، «عینِ آدم» بحث کنیم؟...ا این همه، کتاب حاضر اثری در جامعه‌شناسی گفت‌وگو نیست، بلکه در فلسفه‌ی گفت‌وگو است. امید من آن است که این کتاب گامی هرچند کوچک بردارد در بسط گفت‌وگوشناخت ایرانی، بهبود گفت‌وگوهای فارسی، بازگشایی فضای نقد سالم و تقویت حق‌جوییِ گفت‌وگویی در جامعه‌ی ایرانی. بخشی از مقصود من از نوشتن این کتاب یادآوری این نکته بوده است که ما در سنت فکری خود، ابزارهای ارزشمندی برای نقد منصفانه و گفت‌وگوی اصیل داشته‌ایم. اگر بتوان این میراث را بازخوانی و بازسازی کرد و با مسائل امروز پیوند زد، شاید بتوان در روزگاری که جدل بر گفت‌وگو سایه افکنده بار دیگر پرچم گفت‌وگو را برافراشت.

یادآوری روایت سوسن شریعتی از نسبت «شاندل» با پدرش

راز «شاندل» برملا شد؛ جعل تاریخی برای فریب مخاطب یا شاهکار ادبی در خلق همزاد؟/ چرا علی شریعتی برای بیان حقیقت، فیلسوف خیالی آفرید؟

اخبار اندیشهشاید همین تعبیر، بهترین جمع‌بندی برای این مناقشه باشد. مسأله اصلی، صرفاً وجود یا عدم وجود شخصیتی به نام شاندل نیست؛ بلکه این پرسش است که آیا «شاندل» تلاشی برای فریب مخاطب بود، یا کوششی برای بیان آن بخش از حقیقت که نویسنده احساس می‌کرد با نام رسمی خود قادر به بیانش نیست؟ پاسخ به این پرسش، بیش از آن‌که به داوری درباره علی شریعتی مربوط باشد، به تلقی ما از مرز میان اندیشه و حقیقت بازمی‌گردد.

مروری بر منظومه فکری فردریک باستیا در پاسداری از حریم آزادی با نگاهی به کتاب «سه رساله»

مداخله‌جویی دولت؛ باستیا مرز میان قانون و سلب آزادی را فاش کرد/پاسدار آزادی در برابر مهندسی اجتماعی؛ پیامدهای مرئی و نامرئی اقتصاد

اخبار اندیشهفردریک باستیا، اندیشمند برجسته فرانسوی، فراتر از یک اقتصاددان، فیلسوف پاسدار آزادی و عاملیت فردی است. منظومه فکری او با کالبدشکافی حقوق طبیعی، ماهیت دولت و پیامدهای مرئی و نامرئی اقتصاد، افقی جدید در فلسفه سیاسی می‌گشاید و خرد عمومی را در برابر مداخله‌جویی‌های حاکمیتی و مهندسی اجتماعی مسلح می‌سازد. از این رو او معتقد است حکومت جعل بزرگی است که به واسطۀ آن همه تلاش می کنند با هزینۀ دیگران زندگی کنند.

بازخوانی زیدآبادی از تندی‌های لفظی دو چهره سرشناس روشنفکری

اخبار اندیشهواقعیت این است که همهٔ ما گاهی تحریک می‌شویم که علیه فرد یا افرادی کلمات تند و تیز به کار ببریم و متأسفانه جامعه هم از آن به فراخور حال خود به سختی استقبال و این شیوه را تشویق می‌کند! به هر حال، من از دکتر سروش بسیار آموخته‌ام و قدرشناس زحمات و تلاش‌های خستگی‌ناپذیر و بی‌وقفهٔ او هستم. به جناب غنی‌نژاد هم از جهاتی علاقمندم و هر دوی این بزرگان را شایسته و سزاوار بالاترین سطح احترام می‌دانم. اینکه گاهی عنان سخن را از دست می‌دهند نقاط قوت و فضایل آنها را بی‌قدر نمی‌کند.

«انقلاب یا اصلاح» منتشر شد

انقلاب خوب است یا اصلاح در مناظره پوپر و مارکوزه

اخبار اندیشهکتاب «انقلاب یا اصلاح» مناظره دو غول اندیشه قرن بیستم یعنی «هربرت مارکوزه» و «کارل پوپر» پس از مدت‌ها از سوی انتشارات خوارزمی منتشر شد.

فرهاد قربان‌زاده‌ربطی درباره ترجمه کتاب «دیرینه‌شناسی عقل علمی میشل فوکو» گفت

فوکو؛ بازخوانی کانت یا خروج از عصر روشنگری؟ / عقلانیت زیر تیغ دیرینه‌شناسی؛ چرا فوکو فیلسوف «خودانتقادی» است؟

اخبار اندیشهبه‌باور مترجم: «فوکو از ما نمی‌خواهد بدون هنجار زندگی کنیم؛ بلکه از ما می‌خواهد هیچ هنجاری را پیش از آن‌که تاریخ، مناسبات قدرت و شرایط امکان شکل‌گیری آن را بشناسیم، طبیعی، ازلی و غیرقابل تغییر نپنداریم. این همان روح نقدی است که فوکو آن را میراث اصیل پروژه روشنگری کانت می‌داند؛ نقدی که نه به نفی عقل، بلکه به عقلانی‌سازی عقلانیت می‌انجامد و افق‌های تازه‌ای برای اندیشیدن و زیستن می‌گشاید.»