فلسفه سیاسی

نمایشگاه اندیشه ۱۴۰۵- «معرفت‌شناسی فلسفه تطبیقی» منتشر شد

فلسفه‌ورزی گشوده / کالبدشکافی معرفت‌شناختی آراء «کای‌پائیل» و «راجو» برای نخستین‌بار در ایران / پایانی بر تقلیل‌گرایی در فلسفه تطبیقی

اخبار اندیشهکای‌پائیل در کتابش با نام «معرفت‌شناسی فلسفه تطبیقی» کوشید تا با بررسی و سنجش انتقادی آراء و اندیشه‌های راجو، بنیان فلسفۀ تطبیقی متداول را مورد نقد و طعنه قرار داده و الگوی جایگزین یعنی «فلسفه‌ورزی گشوده» را طرح کند.

نمایشگاه اندیشه ۱۴۰۵ - اندیشه‌های مترجم کتاب«تعبیر رویاهای یک روحبین از طریق رویاهای متافیزیک»

۴۰۰ سال قبل، مبارزه کانت با روح بین ها، جن گیرها و معنویت‌های پوشالی/ از کاخ‌های مخروبه متافیزیک تا هذیان‌های مدرن

اخبار اندیشهآلنکا زوپانچیچ در فصل هفتم کتاب اخلاقیات امر واقعی دو گرایش عمده را در اندیشه کانت تشخیص می‌دهد و با تعابیر لکانی آن دو را «منطق اضطراب» و «منطق فانتزی» می‌نامد. من سعی کردم با توجه به دغدغه‌های خودم این «منطق اضطراب» در کانت را نشان بدهم. به‌علاوه کوشیدم نشان بدهم که همین انقلاب را به شکلی دیگر در اشعار حافظ  نیز  می‌توان  شناسایی کرد.

نمایشگاه اندیشه ۱۴۰۵- کتاب «کارل مارکس و سنت اندیشه سیاسی در غرب» نوشته هانا آرنت

ترجمه جدید عزت‌الله فولادوند منتشر شد

اخبار اندیشهکتاب «کارل مارکس و سنت اندیشه سیاسی در غرب» نوشته هانا آرنت با ترجمه عزت‌الله فولادوند به همت نشر ماهی منتشر شد.

کالبدشکافی انتقادی نظریه جواد طباطبایی در باب نسبت اندیشه، فقه و سیاست

چرا «نظریه ایرانشهری» ملغمه‌ای از ادعاهای بی‌دلیل است؟ / تناقض‌های جواد طباطبایی از «امتناع اندیشه» تا «آرمان ایرانشهری» چیست؟

اخبار اندیشه طباطبایی از نسبت اندیشه ایرانشهری و نظریه زوال سخن نگفته، هر چند معلوم است که اولی به اوضاع یک بوم نظر دارد و دومی به وضع اندیشه. اگر از یک «ایران» سخن می‏ گوییم، چگونه در نظریه زوال گفته شد که، برخلاف فوکو، بدبینانه از شرایط امتناع اندیشه سخن می‏ گوید، و این‏جا به شکل خوش‏بینانه درصدد ارائه بدیلی مناسب برای این مرزوبوم است؟

نمره مردودی علوم سیاسی در ایران / صلح‌ناپذیری در دانش سیاست و نهاد قدرت

اخبار اندیشه در عرصه پراتیک نیز سیاست‌ورزان مولود چنین محیطی در چارچوب مأموریت ایدئولوژیک و انقلابی خود و ارتقا و بقا در سلسله مراتب قدرت، سهمی برای آرامش روحی-روانی مردم، صلح و دوستی، مدارا و آشتی و ارتقای کرامت انسانی متصور نبوده و در دایره شعارهای افراطی و رادیکال که نتیجه‌ای جز کوچک کردن سفره اقتصادی و فضای سیاسی مردم نداشته‌اند، درغلتیدند. مروری بر این کارنامه ادعای ترویج ناصلح و تبدیل آن به جامعه‌پذیری ناصلح را بیش از پیش اثبات می‌کند.

جهان به‌مثابه اردوگاه 

اخبار اندیشهگویی ترامپ، به پیروی از کارل اشمیت، بر این نظر است که «حاکم کسی است که در مورد استثنا تصمیم می‌گیرد». «حاکم می‌تواند در باب وضعیت استثنایی تصمیم‌گیری کند، اتکای آن به‌نظام حقوقی را ضمانت کند… [و خود] بیرون از آن نظام حقوقی در حالت عادی و معتبر می‌ایستد اما باز درون نظام است چون او عهده‌دار مسئولیت تصمیم‌گیری درباره‌ی تعلیق کامل قانون اساسی است»….

کالبدشکافی سقوط از عقلانیت نهادی به عصر سیاست توده‌ای

شبح «دیکتاتوری کلیک ها» بر فراز ایران / ظهور جامعه‌ی سه‌پاره زیر سایه فیلترینگ / الگوریتم‌ها توسعه ملی را نابود می کنند

اخبار اندیشهاین وضعیت در جامعه‌ ایران که پویایی و مطالبه‌گری در برابر انواع محرومیت‌ها و تبعیض‌ها از وجوه برجسته آن است، قابل دوام نخواهد بود. از این رو تضادها رو به گسترش خواهد رفت و ساخت قدرت ناگزیر از انتخاب میان دو مسیر است؛ الف) پذیرش تکثر و مطالبات فزاینده اجتماعی و تمهید سطح قابل قبولی از «چانه‌زنی» میان خود و جامعه، ب) تداوم ضدیت با تکثر و مواجهه با چرخه‌های تکرارشونده خشونت و نشان‌دادن مشروعیت خویش در پس اعداد و ارقام فضایِ مجازیِ خودساخته، که صرفاً در میان مردم پلتفرم‌های بومی و صداوسیما واجد معناست.

چرا بعضی‌ها پشت کلمات فلسفی و نظریه‌های عجیب و غریب پنهان می‌شوند؟

توهم خردمندی در لباس «نادان پیچیده» / نادانی یعنی در فلسفه هگل قوی است ولی روابط انسانی نمی داند

اخبار اندیشهنادانِ پیچیده به کسی گفته می‌شود که از نظر آکادمیک آموزش‌های سطح بالایی دیده، مدارج دانشگاهی را طی کرده و با واژگان تخصصی فراوانی آشناست، اما درکی از منطق واقعیت و عقل سلیم ندارد. چنین فردی ممکن است ساعت‌ها درباره عدالت اجتماعی در اندیشه «هگل» صحبت کند و مباحث نظری را با جزئیات باز کند، اما در عین حال نتواند یک تعامل ساده انسانی با همسایه خود برقرار کند. در این معنا، او نادان است، زیرا ارتباطش با تجربه عینی و زندگی واقعی قطع شده و پیچیده است، چون نادانی خود را پشت لایه‌های ضخیمی از واژگان تخصصی و نظریه‌های انتزاعی پنهان می‌کند.

پادشاهی‌خواهی با طعم فاشیسم / نگاهی به یادداشت سروش دباغ در مجله آگاهی نو

اخبار اندیشهسروش دباغ تأکید می‌کند که این یادداشت نه دشنام سیاسی است، نه داوری اخلاقی، نه نادیده گرفتن رنج مردمِ مستاصل و جان‌به‌لب‌آمده. بلکه جد و جهدی است مشفقانه و دردمندانه برای فهمیدن، نامیدن و روایت کردن پدیده‌ای نوظهور، تا نسبت به نتایج هولناک سربرآوردنش هشدار داده شود؛ هشداری که اگر به آستانهٔ آگاهی شهروندان برسد، بسامان مناسبات سیاسیِ دگرستیزانه‌ای که نسبتی با خیر عمومی ندارد، بازسازی و بازتولید نمی‌گردد و بر صدر نمی‌نشیند.

نمایشگاه اندیشه ۱۴۰۵ - یادداشتی بر کتاب «علیه سیاست» نوشته آنتونی دو جسی

آیا سلطه سیاسی امری اخلاقا مشروع است؟/تردید در ساختارهای جهان مدرن

اخبار اندیشه«علیه سیاست» را می‌توان کتابی درباره «امکان تردید» دانست؛ تردید در ساختارهایی که جهان مدرن آن‌ها را طبیعی، اخلاقی و اجتناب‌ناپذیر جلوه داده است. کتاب از مخاطب نمی‌خواهد بی‌درنگ همه اشکال حکومت را نفی کند، بلکه او را دعوت می‌کند بار دیگر درباره نسبت میان قدرت، آزادی، اطاعت و زندگی جمعی بیندیشد... در مقدمه کتاب، این پرسش اساسی مطرح می‌شود که آیا انسان واقعاً موظف است از تصمیم‌های دیگران تبعیت کند؟ و آیا می‌توان سلطه سیاسی را صرفاً به این دلیل که تاریخی و رایج شده، امری اخلاقاً مشروع دانست؟ دو جسی یادآور می‌شود که اگر این مسئله کاملاً بدیهی بود، بخش عمده فلسفه سیاسی از دوران باستان تاکنون حول پرسش از مشروعیت دولت شکل نمی‌گرفت.

نمایشگاه اندیشه ۱۴۰۵

انتشارات راتلج زندگینامه مجتهد شبستری به زبان انگلیسی منتشر کرد / امر سکولار با دین در تقابل نیست

اخبار اندیشهمحسن کدیور دربارۀ زندگینامه مجتهد شبستری نوشت: «کتاب کتایون امیرپور دربارۀ محمد مجتهد شبستری، چشم‌اندازی حیاتی دربارۀ این چهرۀ تاثیرگذار در بافتار اصلاح‌طلبی اسلامی در ایران پسا-انقلابی فراهم می‌کند.» ...امیرپور در مقدمه‌ای که بر کتاب نوشته بحث مهمی دربارۀ سکولاریزاسیون مطرح می‌کند.در نیمه قرن بیستم، این تلقی وجود داشت که دین از حوزۀ عمومی رخت برخواهد بست. چارلز رایت میلز در ۱۹۵۹ اعلام کرد که دین به زودی از صحنۀ عمومی محو می‌شود. این تلقی در دهه‌های ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ رواج گسترده‌ای در دانشگاه‌ها و رسانه‌ها یافت و در پژوهش‌های جامعه‌شناختی هم تکرار شد.اما بیداری مذهبی در آمریکای لاتین، انقلاب اسلامی در ایران، و ظهور جنبش‌ها و جریان‌های مذهبی در خاورمیانه این تلقی را باطل کرد.

نظر آیزاک آسیموف درباره «۱۹۸۴» جرج اورول؛ بازخوانی انتقادی یک کلاسیک ادبی

اخبار اندیشهآیزاک آسیموف در یادداشتی که در سال ۱۹۸۰ منتشر کرد، رمان «۱۹۸۴» اثر جرج اورول را نه یک اثر علمی‌تخیلی، بلکه تصویری دگرگون‌شده از واقعیت‌های سیاسی زمانه نویسنده دانست؛ برداشتی که به گفته او بیشتر به «نوستالژی برای گذشته‌ای که هرگز وجود نداشت» شباهت دارد.

آشکار شدن روح جمعی ایرانیان در پیام تصویری به همایش «امر ملی و جنگ»

روایت علی میرسپاسی استاد دانشگاه نیویورک در باره همدلی بزرگ ایرانیان در جنگ / جنگ به لحظه‌ای تبدیل شد که جامعه ایران خود را بی‌پرده‌تر دید

اخبار اندیشه علی میرسپاسی، استاد جامعه‌شناسی دانشگاه نیویورک، در پیام تصویری به همایش «امر ملی و جنگ» گفت: جنگ فقط زخم‌های جامعه را آشکار نکرد، بلکه ارزش‌هایی را هم که شاید پیش از جنگ کمتر دیده می‌شدند، برجسته کرد؛ ارزش‌هایی که در همین جامعه زخمی وجود داشت. جنگ نشان داد میلیون‌ها ایرانی با یکدیگر همدل هستند، در دوره جنگ از هم مراقبت می‌کنند و در فکر دفاع از زندگی یکدیگرند. این دوره نشان داد بسیاری از ایرانیان در کنار یکدیگر قرار دارند و دغدغه مراقبت از آسیب‌دیدگان را دارند.

ضرورت تعهد اخلاقی در علوم سیاسی

اخبار اندیشهاگر تعهد اخلاقی پزشکان درباره تامین سلامت بعد فردی دارد، چنین تعهدی نزد سیاست‌گران بعدی جمعی و اجتماعی پیدا می‌کند. اگر پزشک سوگند یاد می‌کند که تنها به تندرستی مردم نظر داشته باشد و از هر غرض دیگری بپرهیزد، عالم سیاست و سیاست‌گر نیز در سطح جمعی تعهد اخلاقی مشابهی پیدا می‌کند.

نخبگان سیاست زرگری پیشه نکنند به میدان بیایند

اخبار اندیشهحالا که سایه‌ی جنگ برسر کشورست و تخریب زیرساخت‌ها و ترور و انزوای چهره‌های میانه‌رو، دولت را بیش از پیش کم‌ظرفیت کرده است، بر نخبگان است که بجای بار کردن انتظاراتی بر دوش دولت که همگی پیشاپیش می‌دانیم از عهده‌ی حملش بر نمی‌آید، اولاً بر مبنای پذیرش «منطقِ قدرت» و «منطقِ موقعیت» واقع‌بینی را گسترش دهند و ثانیاً نه تنها از تمرکز بر بیان ضعف‌ها و «سیاست‌ زرگری» پرهیز کنند و نقاط قوت و پیشنهادات مشفقانه و شدنی مطرح کنند، که خود دست به کارِ خلق قدرت و توانمندسازی جامعه، حکومت یا هردو، به نحوی هم‌افزا شوند.

میل تقلیدی و معمای بلاگردان؛ واکاوی خشونت از ژیرار تا شطرنج سیاسی ترامپ

محمدرضا تاجیک: ترامپ قربانی قدرت خود می شود/ قربانی‌سازی؛ از اسطوره‌های باستان تا دنیای مدرن / شطرنج‌بازان سیاسی در تله‌ی «بلاگردان خودساخته»

اخبار اندیشهمی‌توان این مقال را با این کلام به پایان برد که بازی‌گردان‌های بازی قربانی و بلاگردان، نهایتا توسط بازی خویش بازی می‌خورند و توسط خویش قربانی می‌شوند. به بیان دیگر، بلاگردانِ قربانی‌ساز، خودش است. اگر می‌خواهد از دهشت دریاهای هول و هایل و خشم طوفان‌ها و تفته‌دوزخ‌ها رهایی یابد، باید از سر میز بازی شطرنج خویش برخیزد. اگر می‌خواهد خشم و خشونت همگان را علیه خود هدایت و مهار کند، باید بر خود خشونت ورزد و به این واقعیت تلخ تن دهد که مشکل اوست و اوست که باید از میان برخیزد.

نمایشگاه اندیشه ۱۴۰۵

بازخوانی انقلابی که زنده است / کتاب‌هایی درباره پیش و پس از شرایط انقلابی / جست‌وجوی نطفه انقلاب در موسیقی، ادبیات و خاطرات

اخبار اندیشهآیا بین فضای کنونی و پیش از ۱۳۵۷ شباهت‌هایی پررنگ است؟ سخنران‌ها و کنشگرهای سیاسی و تحلیلگرهای تلویزیونی از این حرف‌ها زیاد می‌زنند، اما تامل در آن‌چه به ۱۳۵۷ انجامید و تاثیری که ۱۳۵۷ در حیات فرهنگی و اجتماعی ایران گذاشت، نیازمند، تامل بیش‌تری است.مجموعه کتاب‌هایی در نشر اگر دقیقا به همین پرسش‌ها پاسخ می‌دهند، بدون این که در دام‌ ساده‌سازی یا پیچیده‌گویی بیافتند. ایران موضوع محوری کتاب‌های نشر اگر است.

مقدمه‌ای درباره نظریه‌های علوم سیاسی

بحران علوم سیاسی: عجز نظریه‌های عاریتی از حلّ معمای ایران / مدرنیته و جنگ روایت ها؛ از افسون مارکسیسم تا بیداری مشروطه

اخبار اندیشه«بازگشت به نویسندگان و نظریه‌پردازان پر اهمیتی مانند خواجه نظام‌الملک طوسی و کوشش برای تحلیل نظر و عمل آنان این سود بزرگ را دارد که منطق انحطاط تاریخی و زوال اندیشه را روشن می‌کند». تردیدی نیست که با پیگیری منطق مشروطه‌خواهی، بازگشت به اهمیت دانش حقوق و تحلیل میراث و تداوم اندیشه سیاسی در سنت و اندیشه ایرانی نسل آینده دانشمندان علوم سیاسی تغییر خواهد کرد.

به مناسبت زادروز کارل مارکس؛ کالبدشکافی مانیفست؛ تلفیق نبوغ ادبی و استراتژی سیاسی

هیچ کتابی به جز کتاب مقدس به اندازه مانیفست ترجمه و منتشر نشد / میراث گوته در دستان مارکس؛ وقتی ادبیات جهانی به تسخیر بازار در می‌آید

اخبار اندیشهمارکس در پی به چنگ آوردن سعادت در آینده بود. آینده‌ای که جامعه در آن، به تعبیر تری ایگلتون، به‌گونه‌ای سازمان‌ یافته که کار تا حد مقدور به‌صورت خودکار درآمده باشد، یعنی به شکلی که انسان‌ها، هم سرمایه‌داران و هم کارگران، دیگر به ابزارهای صرف تولید فروکاسته نشوند، بلکه این امکان را داشته باشند که شخصیت‌های خود را به‌صورت تام و تمام پرورش دهند.

مجله سیاست‌نامه با همکاری سرای علوم انسانی برگزار می‌کند

نشست «جنگ و اختلاف» نظر با ارائه حسین شیخ‌رضایی

اخبار اندیشهمجله سیاست نامه با همکاری سرای علوم انسانی، نشست «جنگ و اختلاف نظر» را برگزار می کند.

نمایشگاه اندیشه ۱۴۰۵- دیدگاه های مترجم کتاب «خشونت و مدنیت» اثر اتین بالیبار

خشونت‌های پنهانی که جامعه را از درون می‌بلعد/ «مدنیت» تنها راه نجات از دو قطبی ها و فروپاشی اجتماعی

اخبار اندیشهپرسش اصلی این است که در چه شرایطی یک جامعه می‌تواند تعارض را در سطح سیاسی، مدنی و قابل‌گفت‌وگو نگه دارد، و در چه شرایطی تعارض به سمت انهدام متقابل، طرد کامل یا خشونت غیرقابل‌تبدیل سوق پیدا می‌کند. از این جهت، کتاب می‌تواند به ما کمک کند درباره مرز میان تعارض و ویرانی عمیق‌تر فکر کنیم... اهمیت کتاب نه در تفسیر مستقیم یک رویداد خاص، بلکه در فراهم‌کردن یک افق تحلیلی است. این کتاب به ما می‌آموزد که در دوره‌های تنش و بحران، بیش از همیشه باید به پرسش از مدنیت، شهروندی، و امکان کنش سیاسی غیر ویرانگر بازگردیم...به‌عبارت دیگر، هدف کتاب دفاع از نوعی سیاستِ ضد فروپاشی اجتماعی است؛ سیاستی که بتواند بدون انکار تعارض، از غلتیدن جامعه به سمت طرد، دشمن‌سازی و انهدام جلوگیری کند.

زهرا توحیدی و تبیین نقش تشکل های مردم نهاد در ایران

استراتژی بقا؛ حرکت از نهادهای مدنی به نهادهای خیریه / جامعه مدنی ابزاری برای هژمونی دولت تا پناهگاه جامعه / پل‌های لرزان میان دولت و مردم

اخبار اندیشهمحور جامعه مدنی، امر عمومی است. چه امر عمومی پیگیری خواست و اهدافی سیاسی باشد یا بخشی از اقتصاد که نه به سود بلکه به فعالیت‌های غیردولتی عام‌المنفعه توجه دارد و در نهایت رابطه متقابلی با سرمایه‌های اجتماعی و اعتماد عمومی دارند. در واقع اساساً آنچه امکان فکر کردن به جامعه مدنی را فراهم می‌کند وجود سطحی اعتماد است و این تأثیر متقابل است؛ یعنی جامعه مدنی فعال و پویا بر میزان اعتماد می‌افزاید و سرمایه‌های اجتماعی یک جامعه را تقویت می‌کند.

عبور از بن بست های استراتژیک با آشتی ملی

اخبار اندیشهدر اندیشه سیاسی ماکیاولی، قدرت از آن کسی است که فضیلتِ کنترل شرایط و به نفع خود چرخاندن اوضاع را دارد، و این فضیلت، عینِ قدرت است. ماکیاولی، انسان‌ها و شهریاران عالم را در جنگی دائمی با یکدیگر می‌داند، با این حال ماکیاولی به انسان‌ها حتی در روزهای سخت وعده گشایش می‌دهد به شرط آنکه خود را در مواجهه با اتفاقات پیش‌رو همدست بخت کنند یا بکوشند خود را در مسیر سرنوشتی قرار دهند که به تعبیر نیچه بر فراز همه‌چیز ایستاده است.

نمایشگاه اندیشه ۱۴۰۵- پیامدهای عصر دیجیتال بر آزادی و خودآگاهی انسان در کتاب «هگل در مغز سیمی»

حاکمیت پلیس دیجیتالی با فکرخوانی مستقیم / عصر دیجیتال ژیژک ثبت مستقیم تجربه درونی، حتی کلمات و ذهن آدمی

اخبار اندیشهژیژک در فصل آغازین کتاب «هگل در مغز سیمی» با عنوان «دولت پلیسی دیجیتال» به سراغ یکی از مهم‌ترین پرسش‌های عصر ما می‌رود: وضعیت آزادی اجتماعی امروز ما، در جهانی که فناوری‌های دیجیتال و رابط‌های مستقیم مغز و کامپیوتر در حال شکل‌گیری هستند، چگونه است؟ او این فصل را نقطه ورود به کل کتاب قرار می‌دهد و با استفاده از تقابل فلسفی میان دو متفکر آلمانی، فیشته و هگل نشان می‌دهد فناوری «مغز سیمی» ممکن است نه به سمت آزادی بیشتر، بلکه به سوی شکلی جدید و پیچیده‌تر از کنترل و نظارت حرکت کند.