واقعا سوال اساسی از منادیان حقوق کودکان در مراجع بینالمللی این است؛ آیا میدانید،پدیده منحوس این جنگ چه تاثیری بر روح و روان کودکان ایران میگذارد و چه پیامدها و مخاطراتی را در آینده به دنبال دارد؟ چرا ستاره آسمان کودکان به موشک تبدیل شده؟ و زمین بازی شان هدف بمباران قرار گرفته؟ کیف و کتاب شان در کنارشان دفن شده؟ و....
به گواه دوست و دشمن جنگ بین آمریکا و اسراییل با ایرا ن که چند روزی است آرامش و سلامت روان را از کودکان بی پناه ایران زمین دریغ کرده و وحشت و اضطراب را برای ایشان به ارمغان آورده است. تجاوزی که به خاک پاک میهن ما صورت گرفته و حقوق اساسی کودکان را به حاشیه رانده است. کودکانی که در پی تصمیم سیاست مداران، بدون هیچ نقشی درگیر خشونت و تهدید حیات می شوند، حق بقا و سلامت آن ها نقض می شود و دیگر حقوق بنیادین شان نادیده گرفته می شود.
عوارض بلندمدت واهمه مرگ و از دست دادن نزدیکان و تغییر محیط های امن کودک از موضوعاتی است که فشارها و آسیب های روحی و روانی جدی بر ذهن او ایجاد می کند. بسیاری از کودکان، به جهت جراحات وارده و نقص عضو، برای همیشه نشانی از روزهای تاریک جنگ را در ذهن و ضمیر خود به همراه خواهند داشت. به همین جهت است که گفته می شود «کودکان قبل، حین و بعد از حملات و درگیری های مسلحانه به حمایت و توجه ویژه نیاز دارند.»
واقعا قوانین و کنوانسیونهای بین المللی در خصوص رعایت حقوق کودکان در زمان جنگ بر چه پایه و اساسی استوار است؟
اول -تعریف کودک:
مطابق با ماده ۱ از کنوانسیون حقوق کودک (CRC)، هر فرد کم تر از ۱۸ سال، کودک شناخته می شود. این گروه آسیب پذیر در زمان جنگ و درگیریهای مسلحانه، همواره در معرض خطرات جدی قرار دارند. کودکان به طور نامتناسبی از پیامدهای مخاصمات مسلحانه رنج میبرند.
جنگها و درگیریهای نظامی، تاثیرات عمیق و مخربی بر زندگی کودکان دارند که میتواند شامل از دست دادن خانواده، بیخانمانی، آسیبهای جسمی و روانی و نقض حقوق اساسی آنان باشد. کودکان بی گناه اغلب قربانی جراحات شدید ناشی از تسلیحات نظامی می شوند.
بعد روانشناسی جنگ بر کودکان را نمی توان نادیده انگاشت، اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) یکی دیگر از میراث های درمان نشده کودکان گرفتار در میدان جنگ یا آوارگان است. این مسائل نیازمند توجه جدی به حمایت از حقوق کودکان در سطح ملی و بین المللی است.
دوم_حقوق کودک در زمان جنگ :
سایه سنگین جنگ بر زندگی کودکان و ویرانی های ناشی از آن، با تلاش های حقوقی برای به رسمیت شناختن حقوق کودک، پیوندی دیرینه دارد. در سال ۱۹۱۹ برای اولین بار اگلانتین جب (Eglantyne Jebb) بود که با تأسیس صندوق نجات کودکان (Save The Children )، تلاش کرد تا شرایط را برای زندگی کودکانی که جنگ جهانی اول را تجربه کرده بودند، تغییر دهد. مجموعه اقدامات او که اعتقاد داشت «همه ی جنگ ها علیه کودکان به راه افتاده است»، در نهایت سبب شد تا در سال ۱۹۲۴، بیانیه ی حقوق کودک توسط جامعه ملل به تصویب رسید.
به طور کلی، شرایط جنگی با افزایش میزان خشونت، امکان زندگی کودکان در فضای صمیمی و امن را درایران معرض خطر قرار داده است . بمباران های پی در پی مدارس دخترانه میناب و و بیمارستان گاندی و امثالهم، دسترسی به آموزش ،موضوع ماده ۲۸ کنوانسیون حقوق کودکو و حق کودکان به سلامت، آب، غذا و محیط زیست مصرحه در ماده ۲۴ را بر خلاف بند ۴ ماده ۳۸ دائر بر اینکه :«کشورهای عضو، طبق تعهدات ناشی از حقوق بین الملل بشردوستانه مربوط به حمایت از افراد غیرنظامی در مخاصمات مسلحانه، کلیه اقدامات ممکن را برای تضمین حمایت و مراقبت از کودکانی که به علت مخاصمات مسلحانه در معرض آسیب قرار می گیرند، به عمل خواهند آورد.»با مشکل مواجه نموده
سوم_حقوق بین الملل بشردوستانه که شامل کنوانسیون های ژنو و پروتکل های الحاقی آن است، در سرتاسر کنوانسیون های چهارگانه ژنو ۱۹۴۹ و پروتکل های الحاقی آن در ۱۹۷۷ به چشم می خورد. این مواد عمدتاً ناظر بر تهیه خوراک، پوشاک و سرپناه ایمن موضوع ماده ۲۷ کنوانسیون حقوق کودک، مراقبت از کودکان یتیم و بدون خانواده موضوع ماده ۲۰ کنوانسیون حقوق کودک و نظریه ی تفسیری شماره ۶ کمیته ی حقوق کودک،پیگیری فرایند درمان کودکان در دوره محرومیت از آزادی موضوع مواد ۲۴ و ۳۷ کنوانسیون حقوق کودک و توزیع محموله ها و کمک های امدادی است.
همچنین، صلیب سرخ در چندین کنفرانس از جمله بیست و پنجمین کنفرانس بین المللی و سی و سومین کنفرانس که به ترتیب در سال های ۱۹۸۶ و ۲۰۱۹ تشکیل گردید، خواستار توجه و حمایت از کودکان در درگیری های مسلحانه و احترام به سلامت جسمانی و روانی آن ها شده است.
چهارم_شورای امنیت سازمان ملل نیز بارها در قطعنامه های خود به موضوع حقوق کودکان در جنگ توجه کرده است. این شورا در سال ۱۹۹۹ با صدور قطعنامه ۱۲۶۱، هدف قرار دادن کودکان در موقعیت ها و مخاصمات مسلحانه را به شدت محکوم می کند، موضوعی که شش سال بعد با انتشار قطعنامه ۱۶۱۲ در سال ۲۰۰۵، تصویر جامع تری از موضع شورای امنیت سازمان ملل متحد در راستای حمایت از حقوق کودکان در مخاصمات مسلحانه را ارائه می دهد. در این قطعنامه، شورای امنیت شش تخلف شدید علیه کودکان در زمان جنگ را شناسایی و محکوم می کند که عبارتند از:
۱.قتل کودکان یا نقص عضو آن ها
۲. به کارگیری کودکان در مخاصمات مسلحانه
۳. حملات به مدارس یا بیمارستان ها
۴. تعرض و آزار جنسی
۵. کودک ربایی
۶. محرومیت کودکان از دسترسی به کمک های بشردوستانه.
پنجم_پروتکل اختیاری کنوانسیون حقوق کودک؛ پروتکل اختیاری کنوانسیون حقوق کودک که در سال ۲۰۰۰ میلادی تدوین و تنظیم شد، با عنوان «پروتکل الحاقی درباره ی مشارکت کودکان در مخاصمات مسلحانه» به شکلی ویژه و با تأکید بر اصل عدم تبعیض، هدف قرار دادن کودکان در مخاصمات مسلحانه و همچنین اماکنی که کودکان در آن جا حضور دارند ـ چون مدارس و بیمارستان ها ـ را اکیدا منع کرده است. دولت های عضو این پروتکل، طی یک مقدمه و ۱۳ ماده، متعهد شده اند تا در راستای حمایت از حقوق کودکان، «اشخاصی را که کمتر از ۱۸ سال دارند در مخاصمات مسلحانه مستقیماً مشارکت ندهند.»
در مقام نتیجه باید گفت تلاش نظام بین المللی حقوق بشر و حقوق بین الملل بشردوستانه، از بدو تاسیس و تاکنون در جنگهای مختلف همواره بر کاهش آلام ناشی از جنگ و به حداقل رساندن آثار بلندمدت آن در زندگی و رشد کودکان بوده که از جمله منطق های اصلی تدوین قوانین مرتبط با حقوق نظامیان و غیرنظامیان و همچنین تعیین مکان های امن و میدان های جنگ بوده است؛
اصولی که تلاش داشته و دارد ، تا ستاره آسمان کودکان به موشک تبدیل نشود و زمین بازی شان هدف بمباران قرار نگیرد. بدیهی است دستیابی به چنین آرمان والایی، مستلزم اقدامات بین المللی و تلاش های دیپلماتیک است تا امکان حمایتی همه جانبه از حقوق کودکان فراهم گردد. به هر روی، نباید فراموش کرد که حتی جنگ هم قواعدی دارد؛ قواعدی که به دنبال آن است تا نور حقوق بشر را میان تاریکی های جنگ بتاباند. به امید روزی که کودک بیگناهی در جنگ و نزاع و درگیری داخلی و خارجی مورد ظلم و تجاوز و ستم واقع نشود.
*وکیل پایه یک دادگستری و دکترای تخصصی حقوق بین الملل عمومی
۴۷۴۷
نظر شما