به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، در عصری که تلاطمهای درونی و حملات پیچیده شیطانی، روح آدمی را هدف گرفته، نیاز به پناهگاهی امن و سپری نفوذناپذیر بیش از پیش احساس میشود. صحیفه سجادیه، این گنجینه بینظیر معارف اسلامی که به حق «زبور آل محمد(ص)» خوانده شده، تنها مجموعهای از مناجات نیست؛ بلکه دائرةالمعارف انسانسازی و برنامه جامع تربیت فردی و اجتماعی است.
بر این اساس، گفتوگو با حجتالاسلام والمسلمین محمدرضا فؤادیان، کارشناس صحیفه سجادیه، فرصتی برای واکاوی رهنمودهای این دریای بیکران، در مواجهه با بحرانهای فردی و جمعی عصر حاضراست.
بنابر روایت حوزه، در ادامه متن این مصاحبه را با شما خوانندگان گرامی به اشتراک میگذاریم.
با توجه به تأکیداتی که بر «تلاطمهای درونی نفس» و «شدت حملات شیطانی که در دوران آخرالزمان» وجود دارد، بفرمایید که صحیفه سجادیه به عنوان یک سپر الهی، چه امتیاز و جایگاه منحصربهفردی در مقایسه با دیگر ادعیه دارد؟
وقتی شما به دعای نهم صحیفهسجادیه مراجعه کنید، امام سجاد علیهالسلام اینگونه عرضه میدارد:
«وَ لَا تَخْلُ فِی ذَلِکَ بَیْنَ نُفُوسِنَا وَ اخْتِیَارِهَا»
خدایا! میان ما و نفسم خلا قرار مده و ما را به اختیار خودمان رها مکن.
چرا؟
چون آن حیاط خلوت و فضای خالی که بین وجود ما و نفسمان هست، باید با حضور تو پر شود.
امام علیهالسلام در ادامه میفرماید:
وَ لَا تُخَلِّ فِی ذَلِک بَینَ نُفُوسِنَا وَ اخْتِیارِهَا، فَإِنَّهَا مُخْتَارَةٌ لِلْبَاطِلِ إِلَّا مَا وَفَّقْتَ، أَمَّارَةٌ بِالسُّوءِ إِلَّا مَا رَحِمْتَ
«فَإِنَّکَ إِنْ تَخْلُ بَیْنَهَا وَ بَیْنَ اخْتِیَارِهَا تَخْتَارِ الْبَاطِلَ»
خدایا! این نفس ما، اگر به حال خود رها شود، به سوی باطل میگراید و امر باطل را برمیگزیند؛ مگر اینکه تو او را موفق سازی. این نفس، ما را به سوی بدیها میخواند؛ مگر اینکه تو بر ما رحم کنی.
«اللَّهُمَّ وَ إِنَّک مِنَ الضُّعْفِ خَلَقْتَنَا»
خدایا! ما ضعیف خلق شده ایم.
«وَ عَلَی الْوَهْنِ بَنَیتَنَا، وَ مِنْ مَاءٍ مَهِینٍ ابْتَدَأْتَنَا، فَلَا حَوْلَ لَنَا إِلَّا بِقُوَّتِک، وَ لَا قُوَّةَ لَنَا إِلَّا بِعَوْنِک»
خدایا! هیچ نیرو و قدرتی جز به یاری تو نیست.
به همین سبب، ای پروردگارا! به ما توفیق عطا فرما، ما را ثابتقدم بدار و تأییدمان کن. خدایا! این دلهای ما را که چشمی بینا دارند (چشم دل)، از نگاه کردن به هر آنچه مخالف محبت توست، حفظ فرما.
ببینید، راهکار اصلی مواجهه با نفس امّاره، امروز نیز همان است که در صحیفهسجادیه آمده است: اعتراف به ضعف و فقر ذاتی، درخواست توفیق و تسدید دائمی از خداوند، و حفظ چشم دل از آنچه محبت او را مخدوش میکند.
*یکی از وجوه اعجاز صحیفه سجادیه، ترکیب دعای خالص با «معارف عمیق توحیدی و انسانشناختی» است. این تلفیق چگونه به ما کمک میکند تا در مواجهه با وسوسههای پیچیده نفسانی و شیطانی دوران مدرن، هم حفاظت و هم پیشرفت معنوی داشته باشیم؟
این سوال را دعای بیست و پنجم صحیفه سجادیه بهخوبی پاسخ داده است.
وَ أَعِذْنِی وَ ذُرِّیَّتِی مِنَ الشَّیْطَانِ الرَّجِیمِ ، فَإِنَّکَ خَلَقْتَنَا وَ أَمَرْتَنَا وَ نَهَیْتَنَا وَ رَغَّبْتَنَا فِی ثَوَابِ مَا أَمَرْتَنَا وَ رَهَّبْتَنَا عِقَابَهُ ، وَ جَعَلْتَ لَنَا عَدُوّاً یَکِیدُنَا ، سَلَّطْتَهُ مِنَّا عَلَی مَا لَمْ تُسَلِّطْنَا عَلَیْهِ مِنْهُ ، أَسْکَنْتَهُ صُدُورَنَا ، وَ أَجْرَیْتَهُ مَجَارِیَ دِمَائِنَا ، لَا یَغْفُلُ إِنْ غَفَلْنَا ، وَ لَا یَنْسَی إِنْ نَسیِنَا ، یُوْمِنُنَا عِقَابَکَ ، وَ یُِخَوِّفُنَا بِغَیْرِکَ
و مرا و نسلم را از شیطان راندهشده پناه ده؛ چرا که تو ما را آفریدی و به ما امر و نهی فرمودی و ما را در ثواب آنچه به آن امر کردی ترغیب و به عذاب آنچه از آن نهی فرمودی تهدید کردی؛ و برای ما دشمنی قرار دادی که با ما نیرنگ میکند و او را بر ما تسلّطی دادی که ما را به آن اندازه بر او تسلّط نیست؛ در دلهایمان جایش دادی و در رهگذرهای خونمان روانش ساختی، اگر ما از او غفلت ورزیم، او از ما غافل نمیشود؛ و اگر او را فراموش کنیم، او ما را فراموش نمیکند؛ ما را از عذاب تو ایمنی میدهد و از غیر تو میترساند.
إِنْ هَمَمْنَا بِفَاحِشَةٍ شَجَّعَنَا عَلَیْهَا ، وَ إِنْ هَمَمْنَا بِعَمَلٍ صَالِحٍ ثَبَّطَنَا عَنْهُ ، یَتَعَرَّضُ لَنَا بِالشَّهَوَاتِ ، وَ یَنْصِبُ لَنَا بِالشُّبُهَاتِ ، إِنْ وَعَدَنَا کَذَبَنَا ، وَ إِنْ مَنَّانَا أَخْلَفَنَا ، وَ إِلَّا تَصْرِفْ عَنَّا کَیْدَهُ یُضِلَّنَا ، وَ إِلَّا تَقِنَا خَبَالَهُ یَسْتَزِلَّنَا
چون آهنگ کار زشتی کنیم، ما را بر آن دلیر کند؛ و چون قصد کار شایستهای کنیم، ما را از آن باز دارد؛ ما را به شهوات جرات و گستاخی میدهد و بنای شبههها را برای ما برپا میکند؛ اگر به ما وعده دهد، دروغ میگوید؛ و اگر به آرزویمان نشاند، تخلف میکند؛ و اگر تو نیرنگش را از ما نگردانی، ما را گمراه میکند؛ و اگر از فسادش حفظمان نکنی، ما را به لغزش میاندازد.
راهکار صحیفه سجادیه این است:
اللَّهُمَّ فَاقْهَرْ سُلْطَانَهُ عَنَّا بِسُلْطَانِکَ حَتَّی تَحْبِسَهُ عَنَّا بِکَثْرَةِ الدُّعَاءِ لَکَ فَنُصْبِحَ مِنْ کَیْدِهِ فِی الْمَعْصُومِینَ بِکَ
خدایا! سلطهاش را نسبت به ما با سلطنتت مغلوب کن تا به سبب کثرت دعایمان به پیشگاهت، او را از ما باز داری؛ پس به وسیلۀ تو، از نیرنگش در زمرۀ حفظشدگان از شرّ او قرار گیریم.
راهکار صحیفه سجادیه کثرت دعا است که سلطنت و قدرت ابلیس را میشکند.و این کثرت دعا به ما توفیق می دهد که در زمره معصومین به تو قرار بگیریم.
*یکی از بزرگترین موانع در مسیر استفاده مستمر از ادعیه که گاه ممکن است برای فرد پیش بیاید، احساس خشکی و عدم حضور قلب است. با توجه به رهنمودهای مندرج در خود صحیفه یا سیره امام سجاد (ع)، چگونه میتوان بر این مانع غلبه کرد و دعا را به یک گفتوگوی زنده و اثرگذار با خدا تبدیل نمود؟
پاسخ این سوال در دعای یازدهم صحیفه سجادیه است:
یَا مَنْ ذِکْرُهُ شَرَفٌ لِلذَّاکِرِینَ ، وَ یَا مَنْ شُکْرُهُ فَوْزٌ لِلشَّاکِرِینَ ، وَ یَا مَنْ طَاعَتُهُ نَجَاةٌ لِلْمُطِیعِینَ . صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ ، وَ اشْغَلْ قُلُوبَنَا بِذِکْرِکَ عَنْ کُلِّ ذِکْرٍ ، وَ أَلْسِنَتَنَا بِشُکْرِکَ عَنْ کُلِّ شُکْرٍ ، وَ جَوَارِحَنَا بِطَاعَتِکَ عَنْ کُلِّ طَاعَةٍ
ای آنکه یادش برای یادکنندگان عزت و افتخار است و ای آنکه سپاسگزاریش، برای سپاسگزاران پیروزی و رستگاری است و ای آنکه فرمان برداریش برای فرمانبرداران، نجات و رهایی است! بر محمّد و آلش درود فرست و دلهای ما را به یادت از هر یادی و زبانمان را به سپاسگزاریات از هر سپاسی و اعضایمان را به طاعتت از هر طاعتی، بیخبر گردان.
_ اگر دلهایی به یاد خداوند باشند، از کوزه همان برون تراود که در اوست. آنگاه دیگر اعضا و جوارح نیز در مسیر طاعت و بندگی قرار میگیرند و اگر اوقات فراغتی هم پیش آید، همان اشتغالِ دائمِ قلب به ذکر، سبب میشود تا آدمی به سلامت و پاکی از آن اوقات بگذرد.
این ذکرِ قلبی بسی اهمیت دارد: «یادِ خدا در جان و دل».
* بسیاری از ما با «وسوسههای تکراری و شکستهای پی در پی» در یک گناه یا نقص اخلاقی خاص دست به گریبانیم. چگونه میتوانیم از گنجینه صحیفه سجادیه، دعای خاص» یا «مفاهیم کلیدی» را برای هدفگیری و درمان آن ضعف خاص استخراج و استفاده کنیم؟
در این رابطه دعای هشتم دعای کاملی است:
اللَّهُمَّ إِنی أَعُوذُ بِک مِنْ هَیجَانِ الْحِرْصِ، وَ سَوْرَةِ الْغَضَبِ، وَ غَلَبَةِ الْحَسَدِ، وَ ضَعْفِ الصَّبْرِ، وَ قِلَّةِ الْقَنَاعَةِ، وَ شَکاسَةِ الْخُلُقِ، وَ إِلْحَاحِ الشَّهْوَةِ، وَ مَلَکةِ الْحَمِیةِ
بار خدایا به تو پناه میآورم از طغیان آز و تندی خشم و چیرگی حسد و سستی صبر و کمی قناعت و بدی اخلاق و زیادهروی در شهوت و پافشاری در عَصَبیت.
_ امام سجاد علیهالسلام در دعای چهلویکم صحیفه سجادیه، به پیشگاه خداوند پناه میبرند و از چهلوچهار آسیب اخلاقی و زشتی که ممکن است جان و دل آدمی را تیره کند، به ذات پاک او پناه میجویند.
این دعا، همچون آیینهای است که زشتیهای درون و بیرون را به انسان نشان میدهد و راه رهایی از آنها را تنها در پناهبردن به خدا میجوید.
خدایا! پناه میبریم از تندخوییِ حرص؛ زیرا خود حرص، نیرویی درونی است، اما تندی و افراط آن ویرانگر است. پناه میبریم از تندیِ غضب؛ چرا که غضب نیز در نهاد ما نهاده شده، اما شدت و خروج از تعادل آن تباهکننده است. حسد نیز در وجود انسان ریشه میدواند؛ راه نجات از این چهلوچهار گناه، پناه بردن به خداست و انسان باید از او یاری بجوید.
این نکتهای است که کمتر به آن توجه میکنیم: خیال میکنیم انسان خود میتواند بر مشکلات اخلاقیاش چیره شود، در حالی که حتی برای کنار گذاشتن آنچه در توان اوست، نیز به مدد خداوند تبارک و تعالی نیازمند است.
_ در بسیاری از دعاهای صحیفه سجادیه، وقتی یک رذیلت و مکروه اخلاقی نام برده میشود، امام سجاد علیهالسلام بلافاصله راه اصلاح آن عیب را نیز بیان میکنند.
به عنوان مثال، در دعای بیستم (مکارم الاخلاق)، امام علیهالسلام میفرمایند:
«وَ عَبِّدْنِی بِغَضِّ أَهْلِ الشَّنَآنِ»
خدایا! مرا در برابر خشم دشمنان...
چه کنم؟
«بِالْمَحَبَّةِ»
با محبت و مهرورزی.
یعنی مهرورزی سبب میشود انسان دشمنیها را کنار بگذارد.
«وَ مَنَّ عَلَیَّ بِإِذْهَابِ حَسَدِ أَهْلِ الْبَقِیَّةِ»
و بر من منت گذار تا حسد بازماندگان (و دیگران) را از من بزدایی.
راهش چیست؟
«بِالْمَوَدَّةِ»
با مودت و دوستی.
راه کنار گذاشتن حسادت، ایجاد دوستی است.
«وَ ذَهِّبْ عَنِّی سُوءَ الظَّنِّ بِأَهْلِ السَّلَامَةِ»
و بدگمانی نسبت به بیآزاران را از من دور کن.
این گمانهای ناروا و قضاوتهای نابجا چگونه درمان میشود؟
با خوشگمانی، حتی نسبت به کسانی که گاه از نزدیکان و بستگان به ما بدی میکنند.
انسان چگونه میتواند این کینهها را جبران کند؟
با دوست داشتن و مهربانی با همان بستگان.
«وَ حَقِّقْنِی بِحُقُوقِ ذَوِی الْأَرْحَامِ»
و مرا به حقوق خویشاوندان مؤمن بگردان.
چگونه انسان دچار عاق والدین و قطع رحم نشود؟
راهش «بِالْمَبَرَّةِ» است:
یعنی پیوسته به یاد آنان بودن و به آنان نیکی کردن.
حتی اگر عدهای از فامیل، انسان را رها کرده و قطع رابطه کنند، انسان با آنان چگونه باید برخورد کند؟
«بِالنَّصْرَةِ»:
با همان کسانی که پیوند را بریدند، ارتباط برقرار کن و یاریشان ده.
پس میبینیم بسیاری از مشکلات اخلاقی، هنگامی که در دعاهای صحیفه سجادیه مطرح میشود، بلافاصله امام سجاد علیهالسلام راه درمان آن را در قالب دعا و مناجات بیان فرمودهاند.
*با توجه به اینکه صحیفه سجادیه فقط برای مشکلات فردی نیست. چه دعاها یا مفاهیمی در صحیفه وجود دارد که میتواند سپر جامعه اسلامی در برابر تهاجمات فرهنگی، جنگ و تهدیدات دشمن باشد؟
در مورد مرزبانی و پاسداری از دین، دعای بیست و هفتم صحیفه سجادیه (دعای مرزداران) نکات حساس و مهم فوقالعادهای دارد و بسیاری از اساتید، ما را برای این موضوع به آن دعا ارجاع میدهند. اما من در اینجا میخواهم با استناد به «دعای ششم»، این مفهوم را برای شما بیان کنم:
اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ وَفِّقْنَا فِی یوْمِنَا هَذَا وَ لَیلَتِنَا هَذِهِ وَ فِی جَمِیعِ أَیامِنَا لِاسْتِعْمَالِ الْخَیرِ،
وَ هِجْرَانِ الشَّرِّ، وَ شُکرِ النِّعَمِ، وَ اتِّبَاعِ السُّنَنِ، وَ مُجَانَبَةِ الْبِدَعِ، وَ الْأَمْرِ بِالْمَعْرُوفِ، وَ النَّهْی عَنِ الْمُنْکرِ، وَ حِیاطَةِ الْإِسْلَامِ، وَ انْتِقَاصِ الْبَاطِلِ وَ إِذْلَالِهِ، وَ نُصْرَةِ الْحَقِّ وَ إِعْزَازِهِ، وَ إِرْشَادِ الضَّالِّ، وَ مُعَاوَنَةِ الضَّعِیفِ، وَ إِدْرَاک اللَّهِیفِ.
خدایا! به ما توفیق عطا فرما تا در هر روز و شب، و در تمامی لحظات عمرمان بتوانیم سیزده عمل شایسته را به جای آوریم:
_استعمال الخیر(انجام دادن کارهای نیک)
_اجراء الخیر و اجتناب از الشر (به پا داشتن نیکیها و دوری گزیدن از بدیها)
_شکر نعمتها (سپاسگزاری از نعمتهایت)
_اتباع سنتها( پیروی از راههای پسندیده و سنتهای نیکو)
_اجتناب از بدعتها( پرهیز از نوآوریهای ناروا در دین.)
حالا ببینید موضوعات جمعی چقدر زیبا میآید:
- الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر (امر به خوبیها و نهی از بدیها)
- حیات الاسلام (پاسداری از اسلام)
- نتقاض الباطل (قیام بر علیه باطل)
- عَذَل الإنسان بره به جنگ باطلها (برانگیختن انسان برای مقابله با باطل)
- متعرض باطل و به زبون کشاندن باطل (رویارویی با باطل و خوار ساختن آن)
- نصرت الحق(یاری کردن حق)
- اعزاز بین الإنسان به حق (عزیز کردن حق در میان مردم)
- عزیز کردن جبهه حق(سرفراز ساختن صف حق)
- ارشاد ضال(انسان نباید بیتفاوت باشد؛ اگر کسی گمراه است، باید او را هدایت کند)
- معاونت ضعیف (اگر کسی در جامعه ضعیف است و مورد ستم قرار گرفته، باید به او کمک کرد)
- ادراک لحیف (اگر کسی فریاد میزند که: «ای مسلمانان، به من کمک کنید» انسان باید او را دریابد و نسبت به جامعه بیتفاوت نباشد)a
اینها مسئولیتهای جمعی هستند که هر یک از ما در قبال جامعه و دین خود داریم.
نظر شما