پنجه عقاب در مشت کویر

تاریخ نشان می‌دهد که در چنین ماجراهایی، حقیقت اغلب سال‌ها بعد روشن می‌شود. همان‌طور که درباره عملیات طبس هم ابتدا فقط یک روایت در حافظه جمعی ما باقی مانده بود: 
«طوفان شن آمد و عملیات آمریکا شکست خورد.»
اما بعدها مشخص شد داستان آن شب بسیار پیچیده‌تر بوده است.
برمیگردیم به آن سالها:
در آبان ۱۳۵۸، دانشجویان انقلابی سفارت آمریکا در تهران را اشغال کردند و ۵۲ دیپلمات آمریکایی را به گروگان گرفتند.
این بحران به یکی از مهم‌ترین چالش‌های دولت جیمی کارتر تبدیل شد.
پس از ماه‌ها مذاکره ناموفق، واشنگتن تصمیم گرفت گزینه نظامی را امتحان کند.عملیات با نام Operation Eagle Claw طراحی شد؛  «پنجه عقاب».

این طرح چند مرحله  داشت.
در مرحله اول، چند فروند هواپیمای C‑130 هرکولس از پایگاهی در عمان به سمت ایران پرواز می‌کردند. در این هواپیماها نیروهای ویژه دلتا فورس و تجهیزاتشان قرار داشت.
هم‌زمان، از ناو هواپیمابر USS Nimitz در دریای عمان، هشت بالگرد سنگین RH‑53D به پرواز درمی‌آمدند.
قرار بود همه این پرنده‌ها در نقطه‌ای در دل کویر طبس به هم برسند؛ نقطه‌ای که در نقشه‌های نظامی آمریکا Desert One نام گرفته بود.
پس از این ملاقات، کماندوها با هلیکوپترها به ورزشگاه امجدیه تهران منتقل می‌شدند و پس از نفوذ به سفارت و آزادسازی گروگان‌ها به آمریکا باز می‌گشتند.
اما مشکلات این عملیات از همان مسیر آغاز شد.
بالگردهایی که از ناو نیمیتز برخاسته بودند، در میانه راه با یک پدیده خطرناک روبه‌رو شدند: پدیده «هابوب»؛دیواری عظیم از گرد و خاک که ناگهان شکل می‌گیرد و دید خلبانان را تقریباً از بین می‌برد.
در این شرایط یکی از بالگردها دچار نقص فنی شد و در میانه راه فرود آمد.
بالگرد دیگری نیز آسیب دید و به ناو نیمیتز بازگشت.
وقتی بقیه بالگردها سرانجام به نقطه ملاقات در کویر رسیدند، مشکل تازه‌ای آشکار شد.
یکی از هلیکوپترها دچار نقص جدی در سیستم هیدرولیک شده بود و دیگر نمی‌توانست در ادامه مأموریت شرکت کند.
طبق طرح عملیات، حداقل شش بالگرد سالم برای انتقال نیروها به تهران لازم بود.
اما اکنون فقط پنج بالگرد قابل استفاده باقی مانده بود.
فرماندهان عملیات با واشنگتن تماس گرفتند.
پس از چند دقیقه بررسی، تصمیم نهایی گرفته شد:
عملیات باید لغو شود.
نیروهای آمریکایی باید هرچه سریع‌تر منطقه را ترک می‌کردند.
در تاریکی کویر، بالگردها در حال جابه‌جایی برای سوخت‌گیری از هواپیماهای C‑130 بودند.
در همین لحظه حادثه‌ای مرگبار رخ داد.
یکی از بالگردها هنگام بلند شدن، در میان گرد و خاک شدید دید خود را از دست داد.
بالگرد به بدنه یک هواپیمای C‑130 که حامل سوخت بود برخورد کرد و انفجار بزرگی در دل کویر رخ داد و ۸ نظامی آمریکایی کشته شدند.
نیروهای باقی‌مانده با عجله سوار هواپیما شدند و چند بالگرد و تجهیزات نظامی در کویر طبس جا ماند.
صبح روز بعد، نیروهای سپاه و مردم محلی به محل حادثه رسیدند.
در میان کسانی که به منطقه رفتند، محمد منتظرقائم فرمانده سپاه یزد نیز حضور داشت.
اما اندکی بعد، جنگنده‌های نیروی هوایی ایران برای جلوگیری از احتمال بازگشت آمریکایی‌ها، هلیکوپترهای باقی‌مانده را بمباران کردند. در جریان این حملات، منتظرقائم که داخل هلی کوپتر برای جمع آوری اسناد باقی‌مانده رفته بود، به شهادت رسید.
این تصمیم بعدها بحث‌های زیادی ایجاد کرد.بنابر اعلام خود کاخ سفید در داخل بالگردها اسنادی از نقشه نجات و تجهیزات مهمی از عملیات شامل تعدادی از دستگاه‌های دقیق مخابراتی و الکترونیکی خنثی‌کننده رادار و غیره وجود داشته که با این بمباران از بین رفته است.
بعدها در برخی منابع آمریکایی نیز اشاره شد که قرار بوده شبکه‌ای از عوامل داخلی در تهران مثل نیروهای تصفیه شده ارتش به سرکردگی شاپور بختیار و مجاهدین خلق به پیشبرد مرحله بعدی عملیات کمک کند؛ از جمله فراهم کردن خودروها و محل اختفای نیروها.
همچنین گزارش‌هایی منتشر شد که چند روز پیش از عملیات، برخی تجهیزات پدافندی مثل توپ‌های ضدهوایی ۲۳میلی‌متری فرودگاه مهرآباد و پایگاه‌های دیگر مانند شیراز و ایستگاه رادار مشهد جمع آوری شده بود.
این دستور توسط فرمانده وقت نیروی هوایی یعنی امیر تیمسار بهمن باقری ابلاغ شد که پس از استعفا به دلیل واقعه طبس توسط دادگاه های شرع ویژه ارتش ممنوع الخروج شد. او اما در ۲۲ شهریور ۵۹ به وسیله ی یک گذرنامه دیپلماتیک مشکوک، هنگام تلاش برای خروج از کشور به مقصد فرانسه در فرودگاه مهرآباد دستگیر شد.
تیمسار باقری متهم به اختلاس و حیف‌ومیل بیت‌المال و نیز دست‌داشتن در جریان طبس و جمع‌کردن توپ‌های ضدهوایی در تهران و مشهد می‌باشد.
سال‌ها طول کشید تا برخی از جزئیات عملیات طبس روشن شود.
با این حال هنوز هم همه ابعاد آن شب به طور کامل مشخص نیست.
تاریخ اغلب همین‌گونه پیش می‌رود.
در ابتدا یک روایت ساده در ذهن‌ها باقی می‌ماند.
اما سال‌ها بعد، با انتشار اسناد و روایت‌های تازه، تصویر کامل‌تری از ماجرا شکل می‌گیرد.
شاید درباره اصفهان ۱۴۰۵ هم چنین اتفاقی رخ دهد.
امروز هنوز نمی‌دانیم آن شب دقیقاً چه گذشت.
اما تجربه طبس یک نکته را یادآوری می‌کند:
در بسیاری از عملیات‌های مخفی، آنچه در همان روزها شنیده می‌شود، تنها بخشی از داستان است.