گروه اندیشه: به نظر می رسد در حوزه توسعه بازار، ایران وارد مرحله جنگی ای شده که هوشیاری صاحبان کسب و کار را بیش از گذشته می طلبد. تقویت و توانمندسازی این هوشیاری عملی از لوازم اصلی تاب آوری ایران و ایرانیان در حوزه جنگ محسوب می شود. از این رو خبرگزاری خبرآنلاین اقدام تقویت حوزه اندیشه عملی و تفکر در باره آن در این بخش کرده است. مطلب حاضر از دکتر ابراهیم زارع پور، عضو هیات علمی دانشگاه و مشاور کسب و کار، که در اختیار خبرگزاری خبرآنلاین قرار گرفته، چنین هدفی را دنبال می کند. این مطلب را در ادامه می خوانید:
****
جنگها و بحرانهای شدید اقتصادی از جمله شوکهایی هستند که میتوانند در مدت کوتاهی بنیانهای مالی و عملیاتی بنگاهها را دگرگون کنند. در چنین شرایطی، بسیاری از مفروضات رایج در برنامهریزی کسبوکار از ثبات نسبی قیمتها گرفته تا قابلیت پیشبینی زنجیره تأمین از اعتبار میافتند. افزایش ناگهانی هزینههای حملونقل، اختلال در مسیرهای لجستیکی، محدودیت در دسترسی به مواد اولیه، نوسان شدید نرخ ارز و انرژی و همچنین کاهش قدرت خرید مشتریان، همگی فشار سنگینی بر ساختار هزینهای شرکتها وارد میکنند. نتیجه این تحولات، افزایش عدم قطعیت و کاهش حاشیه سود در بسیاری از صنایع است.
تجربه بحرانهای بزرگ اقتصادی و جنگها نشان داده است که رویکردهای سنتی کاهش هزینه مانند کاهش ناگهانی نیروی انسانی یا توقف سرمایهگذاریها همیشه بهترین راهحل نیستند. چنین تصمیمهایی اگر بدون نگاه راهبردی اتخاذ شوند، میتوانند توان رقابتی بلندمدت سازمان را تضعیف کنند. بنابراین، مدیریت هزینه در شرایط بحران باید ترکیبی از اقدامات کوتاهمدت برای کنترل مخارج و اقدامات هوشمندانه برای بازطراحی مدل عملیاتی کسبوکار باشد.
در این میان، مدیران نیازمند مجموعهای از تکنیکها و ابزارهای عملی هستند که به آن ها کمک کند بدون آسیبزدن به قابلیتهای کلیدی سازمان، هزینهها را کنترل کرده و انعطافپذیری بنگاه را افزایش دهند. این تکنیکها میتوانند شامل بازنگری در زنجیره تأمین، سادهسازی فرآیندها، اولویتبندی فعالیتهای ارزشآفرین، بازطراحی بستههای محصول و خدمات و استفاده از فناوری برای افزایش بهرهوری باشند که در ادامه به چند نمونه از آن می پردازیم.
۱. بازطراحی سبد محصولات
راهکار:
- حذف یا تعلیق محصولات کمسود
- تمرکز بر کالاهای پرفروش و ضروری
- سادهسازی تنوع مدلها
نمونه:در جنگ جهانی دوم، بسیاری از کارخانههای آمریکایی تولید مدلهای متنوع کالا را متوقف و تنها بر اقلام استاندارد و پرتقاضا تمرکز کردند. در بحرانهای اخیر نیز برخی برندهای غذایی، خطوط تولید محصولات لوکس را موقتاً تعطیل کردند.
۲. کوچکسازی بستهبندی و اصلاح طراحی محصول
راهکار:
- کاهش وزن یا حجم بستهبندی و در همین راستا کاهش قیمت محصول
- استفاده از مواد ارزانتر و در دسترستر
- حذف ویژگیهای غیرضروری محصول
نمونه:در کشورهایی با بحران اقتصادی، شرکتها محصولات تندمصرف را در بستههای کوچکتر عرضه میکنند تا هم هزینه تولید کاهش یابد و هم قدرت خرید مشتری حفظ شود.
۳. کوتاه کردن زنجیره تأمین
راهکار:
- خرید از تأمینکنندگان محلی
- حذف واسطههای غیرضروری
- داشتن چند منبع تأمین
نمونه: در اوکراین پس از آغاز جنگ، بسیاری از تولیدکنندگان مواد غذایی، واردات را کاهش داده و با کشاورزان داخلی قرارداد مستقیم بستند که هزینه حمل و ریسک توقف تولید را کاهش داد.
۴. مدیریت هوشمند نیروی انسانی (بدون اخراج)
اخراج فوری شاید سادهترین راه کاهش هزینه باشد، اما در بلندمدت آسیبزا است و انسانی نیست.
راهکار:
- پرداخت متغیر مبتنی بر عملکرد
- چندمهارته کردن کارکنان
- استفاده از دورکاری برای کاهش هزینه فضا
نمونه: در برخی کشورهای درگیر بحران، شرکتها بهجای اخراج، سیستم شیفت چرخشی اجرا کردند تا هم حقوق پرسنل قطع نشود و هم سرمایه انسانی حفظ شود.
۵. دیجیتالیسازی عملیات
راهکار:
- جایگزینی جلسات حضوری با آنلاین
- فروش اینترنتی بهجای شعب فیزیکی
- استفاده از اتوماسیون برای کاهش نیروی تکراری
نمونه: در شرایط جنگ اوکراین، بسیاری از کسبوکارها به فروش از طریق شبکههای اجتماعی و پیامرسانها روی آوردند و هزینه اجاره و توزیع را کاهش دادند.
۶. کنترل شدید هزینههای غیرضروری
راهکار:
- حذف تبلیغات غیرهدفمند
- توقف پروژههای توسعهای غیرضروری
نمونه: در بحرانهای منطقهای، شرکتها بودجههای تبلیغاتی پرهزینه محیطی را متوقف و به بازاریابی دیجیتال کمهزینه منتقل کردند.
۷. مشارکت و همافزایی با رقبا
در جنگ، همکاری هوشمندانه با رقبا میتواند هزینهها را کاهش دهد.
راهکار:
- اشتراک انبار یا ناوگان حملونقل
- خرید گروهی مواد اولیه
- همکاری در توزیع منطقهای
نمونه: در برخی بحرانهای اروپایی، خردهفروشان محلی برای کاهش هزینه لجستیک از انبار مشترک منطقهای استفاده کردند.
۸. مدیریت نقدینگی و جریان پول
در جنگ، نقدینگی مهمتر از سود اسمی است.
راهکار:
- کوتاه کردن دوره وصول مطالبات
- مذاکره برای افزایش مهلت پرداخت به تأمینکنندگان
- فروش داراییهای غیرمولد
نمونه: بسیاری از شرکتهای کوچک در بحرانها با فروش تجهیزات غیرضروری یا املاک بلااستفاده توانستند جریان نقدی خود را حفظ کنند.
۹. بهرهوری انرژی و منابع
هزینه انرژی در جنگ معمولاً افزایش مییابد.
راهکار:
- استفاده از انرژی جایگزین
- کاهش ساعات روشنایی و مصرف
- بهینهسازی خطوط تولید
نمونه: کارخانههای صنعتی در بحرانهای انرژی اروپا با بهینهسازی مصرف برق در ساعات اوج مصرف هزینههای خود را کاهش دادند.
جمعبندی راهبردی
در زمان جنگ، کاهش هزینه به معنای کوچک شدن کورکورانه نیست؛ بلکه به معنای:
- تمرکز بر فعالیتهای اصلی
- حذف اتلافها
- انعطافپذیری عملیاتی
- حفظ سرمایه انسانی کلیدی
- حفظ نقدینگی
کسبوکارهایی که هوشمندانه هزینههای خود را مدیریت میکنند، نهتنها بقا پیدا میکنند، بلکه پس از پایان بحران با ساختاری چابکتر و رقابتیتر وارد بازار میشوند.
۲۱۶۲۱۶
نظر شما