الهه جعفرزاده: سلامت کودک، امروز یکی از مهمترین شاخصهای توسعه هر جامعه است. اما این جایگاه، نتیجه دههها تلاش و تغییر در نگاه پزشکی است. در ایران، یکی از چهرههای کلیدی این تحول، «محمد قریب» است؛ پزشکی که طب کودکان را از یک حوزه فرعی، به یک تخصص مستقل و تأثیرگذار تبدیل کرد.
وضعیت کودکان در نظام سلامت سنتی
در اوایل قرن چهاردهم شمسی، نظام سلامت ایران هنوز در حال شکلگیری بود. کودکان، اگرچه آسیبپذیرترین گروه جامعه بودند، اما درمان آنها تفاوت چندانی با بزرگسالان نداشت.
بیماریهای عفونی مانند سرخک، دیفتری و اسهال، از علل اصلی مرگ کودکان بودند. نبود واکسیناسیون گسترده، کمبود پزشک متخصص، و ضعف در آموزش بهداشت، این وضعیت را تشدید میکرد.
تحصیل در اروپا؛ ورود به پزشکی نوین
محمد قریب پس از تحصیل در فرانسه، با دانش روز پزشکی و رویکرد تخصصی به ایران بازگشت. او در زمانی به کشور بازگشت که پزشکی مدرن در حال نهادینه شدن بود، اما هنوز خلأهای جدی داشت.
او این خلأ را بهخوبی تشخیص داد: کودکان نیاز به پزشکی متفاوت دارند؛ هم از نظر فیزیولوژی، هم از نظر درمان.
پایهگذاری یک تخصص
قریب بهعنوان اولین استاد طب کودکان در دانشگاه تهران، آموزش سیستماتیک این رشته را آغاز کرد. او نهتنها به تدریس پرداخت، بلکه ساختار آموزشی این حوزه را نیز طراحی کرد.
از مهمترین اقدامات او: تدوین منابع آموزشی فارسی، ایجاد بخشهای تخصصی در بیمارستانها و تربیت پزشکان متخصص کودکان بود. این اقدامات باعث شد طب کودکان بهعنوان یک رشته مستقل شناخته شود.
مرکز طبی کودکان؛ از ایده تا اجرا
یکی از مهمترین پروژههای قریب، مشارکت در تأسیس «مرکز طبی کودکان» در تهران بود. این مرکز، یکی از اولین بیمارستانهای تخصصی کودکان در ایران محسوب میشود.
این مرکز خدمات تخصصی ارائه میداد و به پایگاه آموزش تبدیل شد؛ که نقش مهمی در کاهش مرگومیر کودکان داشت.
نقش این مرکز در سلامت عمومی، ارائه خدمات تخصصی به کودکان، آموزش عملی دانشجویان و ایجاد استانداردهای جدید درمان است.
این مرکز طبی بهتدریج به یکی از مهمترین پایگاههای درمان و آموزش در حوزه کودکان تبدیل شد.
تغییر نگاه به سلامت کودک
فعالیتهای قریب باعث تغییر یک نگرش اساسی شد: کودک، یک «بزرگسال کوچک» نیست، بلکه نیازهای خاص خود را دارد.
یکی از ویژگیهای مهم قریب، توجه به پیشگیری بود. او معتقد بود که سلامت کودک فقط به درمان بیماری محدود نمیشود، بلکه باید شامل: تغذیه مناسب، واکسیناسیون، آموزش خانوادهها و پایش رشد باشد.
این نگاه، با رویکردهای مدرن سلامت عمومی همسو بود و باعث شد طب کودکان در ایران از یک حوزه درمانی صرف، به یک حوزه جامع سلامت تبدیل شود.
اثرگذاری در سطح ملی/ تألیف و تولید دانش بومی
قریب طی دههها فعالیت، نسلهای متعددی از پزشکان را تربیت کرد. این پزشکان در سراسر کشور پراکنده شدند و به بهبود سلامت کودکان کمک کردند. به این ترتیب، اثر او از یک فرد فراتر رفت و به یک شبکه گسترده از خدمات سلامت تبدیل شد.
قریب یکی از اولین پزشکانی بود که به اهمیت تولید دانش به زبان فارسی توجه کرد. او کتابهایی در زمینه بیماریهای کودکان نوشت که سالها بهعنوان منابع اصلی آموزش پزشکی استفاده میشدند. این اقدام اهمیت زیادی داشت، زیرا دسترسی دانشجویان به منابع را آسانتر میکرد، آموزش را بومیسازی میکرد و وابستگی به منابع خارجی را کاهش میداد.
محمد قریب را باید معمار طب کودکان در ایران دانست. او نهتنها یک پزشک، بلکه یک نهادساز بود؛ کسی که با تمرکز بر آموزش و تخصص، سلامت کودکان را به اولویت نظام پزشکی تبدیل کرد. امروز، سلامت هر کودک تا حدی نتیجه مسیری است که او آغاز کرد.
شاید مهمترین میراث قریب، شاگردان او باشند. او طی چند دهه تدریس، صدها پزشک را تربیت کرد که بعدها هرکدام در نقاط مختلف کشور به ارائه خدمات پرداختند. این شبکه از پزشکان، باعث شد خدمات تخصصی کودکان از تهران به شهرهای دیگر گسترش یابد. به این ترتیب، اثر او بهصورت تصاعدی در کل کشور منتشر شد.
۴۷۲۳۲
نظر شما