خبرآنلاین - رسول سلیمی: ترکیه از آغاز جنگ داخلی سوریه در سال ۲۰۱۱، شمال این کشور را به عنوان منطقهای حیاتی برای امنیت ملی خود تلقی کرده است. آنکارا گروههای کرد سوریه، بهویژه نیروهای دموکراتیک سوریه (SDF) و شاخه اصلی آن، یگانهای مدافع خلق (YPG)، را امتداد حزب کارگران کردستان (PKK) میداند و آنها را تهدیدی وجودی برای تمامیت ارضی ترکیه میبیند. پس از عملیاتهای «شاخه زیتون» (۲۰۱۸)، «چشمه صلح» (۲۰۱۹) و «سپر بهار» (۲۰۲۰)، ترکیه مناطق وسیعی را تحت کنترل مستقیم یا غیرمستقیم خود در شمال سوریه قرار داد.
در بهار ۲۰۲۶، با کاهش تنشهای ایران-آمریکا پس از آتشبس، ترکیه فعالیتهای نظامی خود را در شمال سوریه به طور قابل توجهی افزایش داده است. در روزهای گذشته، گزارشهای متعددی از حملات هوایی ترکیه به مواضع کردها در اطراف تل تمر، عین العرب (کوبانی) و اطراف حسکه منتشر شده است. ارتش ترکیه با حمایت نیروهای موسوم به ارتش ملی سوریه (SNA)، عملیات زمینی محدودی را نیز آغاز کرده و چندین روستا را هدف قرار داده است. این تشدید در حالی رخ میدهد که نیروهای کرد (SDF) در حال تقویت مواضع خود با حمایت محدود آمریکا هستند.
این در حالی است که وضعیت موجود بسیار حساس است. ترکیه عملیات را «عملیات ضدتروریستی» توصیف میکند، در حالی که نیروهای کرد و دولت سوریه آن را «اشغالگری» و نقض حاکمیت سوریه میدانند. این تنش نه تنها شمال سوریه را بیثبات کرده، بلکه خطر درگیری گستردهتر با نیروهای آمریکایی مستقر در پایگاههای کردی و حتی نیروهای روسی را افزایش داده است.اما افزایش فعالیتهای نظامی ترکیه در شمال سوریه و تنش با کردها، چه پیامدهایی برای ثبات منطقهای و روابط ایران خواهد داشت؟
تحلیل تنشهای ترکیه با کردها در شمال سوریه و ارتباط آن با جنگ ایران و آمریکا
تنشهای نظامی ترکیه در شمال سوریه در بهار ۲۰۲۶ وارد مرحلهای خطرناک و جدید شده است. پس از آتشبس موقت ایران با آمریکا و اسرائیل، ترکیه عملیات هوایی و محدود زمینی خود را علیه مواضع نیروهای دموکراتیک سوریه (SDF) و یگانهای مدافع خلق (YPG) شدت بخشیده است. گزارش رویترز از حملات هوایی ترکیه به اطراف تل تمر، عین العرب (کوبانی) و مناطق شرقی حسکه خبر میدهند. این عملیاتها منجر به کشته شدن دهها غیرنظامی شده و هزاران نفر را آواره کرده است. ترکیه این اقدامات را «عملیات ضدتروریستی» علیه تهدیدات PKK/YPG توصیف میکند، در حالی که نیروهای کرد و دولت سوریه آن را «اشغالگری» و نقض حاکمیت میدانند.
اگرچه ریشه این تنش به سال ۲۰۱۴ و ظهور داعش بازمیگردد، زمانی که یگانهای مدافع خلق با حمایت آمریکا به عنوان نیروی اصلی مبارزه با داعش در شمال سوریه ظاهر شد. ترکیه از همان ابتدا این همکاری را تهدیدی وجودی برای امنیت ملی خود تلقی کرد، زیرا یگانهای مدافع خلق را شاخهای از حزب کارگران کردستان (PKK) که آنکارا آن را سازمان تروریستی میداند. عملیاتهای «شاخه زیتون» (۲۰۱۸)، «چشمه صلح» (۲۰۱۹) و «سپر بهار» (۲۰۲۰) نیز بخشی از تلاش ترکیه برای ایجاد «منطقه امن» و جلوگیری از تشکیل یک واحد کردی پیوسته در مرز جنوبی خود بود. در سال ۲۰۲۶، با کاهش فشار بر جبهههای دیگر، ترکیه تصمیم گرفته این سیاست را با شدت بیشتری پیگیری کند.
در همین حال، ارتش ترکیه اعلام کرده که «هدفهای تروریستی» را منهدم کرده است. این تنش در حالی افزایش یافته که نیروهای آمریکایی هنوز در پایگاههای کردی حضور دارند و روسیه نیز در برخی مناطق شمالی سوریه نفوذ دارد. این پیچیدگی چندجانبه، خطر محاسبات اشتباه و گسترش درگیری را به شدت بالا برده است.
پیامدهای بلندمدت تنشها بین ترکیه و سوریه
اما پیامدهای بلندمدت این تنشها فراتر از شمال سوریه است. نخست، بیثباتی مزمن در شمال سوریه میتواند به احیای داعش یا گروههای افراطی دیگر منجر شود. گزارش مؤسسه مطالعات جنگ (ISW) هشدار داده که کاهش تمرکز نیروهای دموکراتیک سوریه بر مبارزه با داعش به دلیل درگیری با ترکیه، خلأ امنیتی ایجاد کرده که داعش میتواند از آن بهرهبرداری کند. این مسئله مستقیماً امنیت اروپا و آمریکا را تهدید میکند، زیرا داعش همچنان قابلیت جذب نیرو و انجام عملیات خارجی دارد.
دوم، تنش ترکیه با کردها، روابط آنکارا با ایالات متحده را پیچیدهتر کرده است. آمریکا همچنان نیروهای دموکراتیک سوریه را شریک کلیدی خود در مبارزه با داعش میداند و حدود ۹۰۰ نیروی آمریکایی در شمال سوریه مستقر هستند. ادامه عملیات ترکیه میتواند به درگیری مستقیم با نیروهای آمریکایی منجر شود، همانطور که در سال ۲۰۱۹ رخ داد، این امر میتواند انسجام ناتو را تضعیف کند و ترکیه را بیشتر به سمت روسیه و چین سوق دهد.
سوم، از منظر انسانی، این تنشها بحران آوارگی را تشدید کرده است. گزارش سازمان ملل (OCHA) در مه ۲۰۲۶ تخمین زده که عملیات اخیر ترکیه بیش از ۴۵ هزار نفر را آواره کرده و فشار بر اردوگاههای موجود را افزایش داده است. این آوارگی، همراه با کمبود کمکهای انسانی، خطر شیوع بیماریهای عفونی را بالا برده است.
ارتباط با جنگ ایران و آمریکا و آمادگی کردها برای ورود به جنگ
جنگ اخیر ایران با آمریکا و اسرائیل نیز تأثیر مستقیمی بر محاسبات کردهای سوریه داشته است. کردها (SDF) به عنوان متحد نزدیک آمریکا، جنگ را فرصتی برای تقویت موقعیت خود دیدند. گزارش شورای روابط خارجی (CFR) نشان میدهد که نیروهای دموکراتیک سوریه در طول جنگ ایران، همکاری اطلاعاتی و لجستیکی محدودی با نیروهای آمریکایی داشته و امیدوار بوده که حمایت واشنگتن از آنها افزایش یابد. با این حال، کاهش تمرکز آمریکا بر سوریه پس از آتشبس با ایران، کردها را در موقعیت آسیبپذیری قرار داده است.
ترکیه از این وضعیت برای افزایش فشار بر کردها استفاده کرده است. آنکارا معتقد است که با مشغول بودن آمریکا در خاورمیانه، فرصت مناسبی برای ضربه به یگانهای مدافع خلق فراهم شده است. گزارش مؤسسه مطالعات جنگ (ISW) تأکید دارد که عملیات ترکیه در شمال سوریه، بخشی از استراتژی «بهرهبرداری از خلأ قدرت» است. کردها نیز به نوبه خود، با توجه به کاهش حمایت مستقیم آمریکا، به دنبال تقویت روابط با روسیه و حتی دولت سوریه هستند تا تعادل ایجاد کنند.
به همین دلیل، آمادگی نیروهای دموکراتیک سوریه برای ورود به جنگ به عنوان همپیمان آمریکا در شرایط کنونی، پیچیده است. کردها هنوز حدود ۵۰ هزار نیروی مسلح داشته و تجربه مبارزه با داعش را در کارنامه خود دارند. اما پس از سالها جنگ فرسایشی، خستگی جنگ در میان نیروهای کرد مشهود است. گزارش اندیشکده کارنگی نشان میدهد که کردها ترجیح میدهند از درگیری مستقیم با ترکیه اجتناب کند و بر حفظ مناطق تحت کنترل خود تمرکز نماید. با این حال، اگر ترکیه عملیات گستردهتری آغاز کند، کردها ممکن است برای دفاع از مناطق خود به حمایت آمریکا متوسل شوند و حتی درخواست کمک مستقیم کنند.
در شرایط فعلی جنگ ایران و آمریکا، کردها محتاط عمل میکنند. آنها نمیخواهند به عنوان «جبهه دوم» برای آمریکا ظاهر شوند، زیرا این امر میتواند حمایت مردمی محلی را از دست بدهند. در عین حال، کاهش حضور آمریکا پس از آتشبس با ایران، آنها را آسیبپذیرتر کرده است. تحلیل بلومبرگ نیز حاکی از آن است که نیروهای دموکراتیک سوریه در حال مذاکره محرمانه با روسیه و دولت سوریه برای تضمین امنیت در برابر ترکیه است.
در مجموع، تنش ترکیه با کردها در شمال سوریه، فراتر از یک درگیری محلی، بخشی از بازی بزرگتر ژئوپلیتیکی است. ترکیه به دنبال جلوگیری از تشکیل یک واحد کردی مستقل است، در حالی که کردها برای بقا مبارزه میکنند. جنگ ایران و آمریکا این تنش را تشدید کرده، زیرا خلأ قدرت ایجادشده را برای ترکیه فرصت و برای کردها تهدید تبدیل کرده است.
پیامدهای بلندمدت این تنش میتواند شامل بیثباتی مزمن در شمال سوریه، احیای داعش، تضعیف روابط ترکیه با غرب و تغییر توازن قدرت در خاورمیانه باشد. برای ایران، این تنش میتواند فرصتی برای گسترش نفوذ از طریق حمایت غیرمستقیم از کردها یا بهرهبرداری از بیثباتی مرزی باشد، اما همزمان خطر سرریز درگیری به مرزهای ایران را نیز افزایش میدهد.
از منظر اقتصادی نیز فعالیتهای نظامی ترکیه در شمال سوریه بر تجارت مرزی، جریان انرژی و ثبات اقتصادی منطقه تأثیر مستقیم دارد. شمال سوریه به عنوان منطقهای کشاورزی و نفتی، نقش مهمی در تأمین گندم و نفت سوریه داشته است. عملیات ترکیه باعث اختلال در تولید و تجارت این منطقه شده و قیمت غلات و انرژی را در سوریه و کشورهای همسایه افزایش داده است. گزارش بلومبرگ نیز نشان میدهد که تنشها باعث توقف برخی پروژههای بازسازی و سرمایهگذاری شده و اقتصاد محلی کردها را تحت فشار قرار داده است.در همین راستا رجب طیب اردوغان عملیات را «ضروری برای امنیت ترکیه» خوانده است. از این رو افزایش فعالیتهای نظامی ترکیه در شمال سوریه، تنش با کردها را تشدید کرده و ثبات منطقه را تهدید میکند.
۲۱۳/۴۲
نظر شما