به گزارش خبرآنلاین، دکتر سید مرتضی میرسراجی (استادیار دانشگاه) در یادداشتی نوشت: شهر مقدس قم، سرشار از عجایب و ناگفتههایی است که غفلت از ثبت یا احیای آنها میتواند به معنای گمشدن پارهای از هویت تاریخی و مذهبی ما باشد؛ از ابنیۀ تاریخی گرفته تا سازههای شگفت طبیعی و شخصیتهای نیکوسرشت.
«حسین بن محمد حسن قمی»، ملقب به «مُفلِس» و مشهور به «ارده شیره»، مُتوفای ۱۳۶۷ قمری، در کتاب مفصل خود در حوزۀ تاریخ قم، موسوم به «تُحفَة الفاطمیین فی ذکر احوال قم و القمّیین»، که بر خلاف نام تازی آن به زبان پارسی نگاشته، در بخش امامزادگان و ذیل مبحث «امامزاده زید (ع)» - از نوادگان امام سجاد (ع) - به نکتهای شگفتانگیز دربارۀ بقعه و مزار آن بزرگوار اشاره کرده است؛
«در ایوان این بقعه، سنگی است که بر روی آن نوشته شده که این بقعه را از «یک دانۀ گندم» ساخته اند، یعنی یک دانۀ گندم را کاشته اند و آنچه از او به عمل آمده، او را هم کاشته اند، همچنین تا حاصل او زیاد شده، از محصول او این بقعۀ مطهره بنا شده و این قطعه را در آن جا نوشته اند؛
به یک دانه گندم ز لطفِ اله
تمام است گنبد به اقبالِ شاه
به سعیِ ابراهیم بن اُوَیس
رسیده به اتمام این بارگاه
خِرَد گفت تاریخ آن را بگوی
به هفتاد و نُه و نُهصدش می کن نگاه [۱]
بحث
بحث و بررسی
۱- از سال وفات «اردهشیره» (۱۳۶۷ ق) تا به امروز، حدود هشتاد سال میگذرد. نگارنده در اردیبهشتماه ۱۴۰۵ شمسی با حضور در فضای امامزاده زید (ع) و پرسوجو از خادمان و کسبۀ اطراف، در پی یافتن این کتیبه بود، اما اثری از آن نیافت. مشخص نیست این سنگِ تاریخی و حکایت پرمعنایش، در چه زمانی از محل اصلی خود جابهجا یا مفقود شده است. آیا این میراثِ معنوی از میان رفته یا در گوشهای محافظت میشود؟!
۲- طبق ابیاتِ کتیبۀ مفقوده، بانی خیرِ این تعمیرات، «ابراهیم بن اُوَیس» بوده که در سال ۹۷۹ هجری اقدام به مرمت بنا کرده است. طبق کتیبۀ خط ثُلثِ موجود در بالای درِ بقعه، سال اولیۀ بنا ۸۴۷ هجری است. بنابراین، حدود ۱۳۲ سال پس از ساخت اولیه، مزار رو به ویرانی نهاده بود. آنگاه ابراهیم بن اویس با نیتی خالص، با بهرهگیری از برکتِ «کاشتِ یک دانه گندم» و تکثیر آن، هزینۀ مرمت بقعه را تأمین کرد تا به اهل ایمان نشان دهد چگونه یک نیت پاک و خالص میتواند به جریانِ خِیری ماندگار در عالَم بدل شود! و خداوند چگونه به کم اهل ایمان کثرت و فزونی میبخشد؟! بسیار قابل اندیشیدن است کیفیت این موضوع که در گذشتههای دور، بدون سیستمهای بانکی امروزی یا بودجههای دولتی، با یک مدل «تکاثری و توزیعی» (کاشت یک گندم و برداشتِ گندمهای تولید و افزون شدۀ بعدی) یک پروژۀ عمرانیِ مذهبی اجرا شده است و این خود درس بزرگی برای مدیریت موقوفات امروز برای همۀ ما می باشد. شاید امروز هم بتوانیم با الگوگیری از این نگاهِ نمادین، سنتهای فراموششدۀ وقف را در حوزههای نوین مثل وقفهای علمی یا تکنولوژیک با همان نگاهِ «برکتِ یک دانه گندم» احیا کنیم!
۳-پیشنهاد فرهنگی نگارنده: با توجه به مفقود شدن این کتیبه، پیشنهاد میشود «سازمان اوقاف و امور خیریه»، «میراث فرهنگی استان قم» و یا خیرین دغدغهمند، نسبت به بازآفرینی و نصب مجدد این کتیبۀ سنگی اقدام نمایند. احیای این کتیبه نه تنها ادای دِینی به بانیِ دوراندیشِ بناست، بلکه میتواند روایتگر قصهای از برکتِ الهی باشد که هر زائری را به تأمل در قدرتِ «نیتِ خِیر یک انسان خَیّر» وا میدارد.
پی نوشت
[۱] تحفة الفاطمیین، ص۳۹۱
نظر شما