چرا آدم ها می جنگند؟ / تصویرهای غلط از دشمن، خطرناک‌تر از تضاد منافع عمل می‌کند

 به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین به نقل از سرویس دین و اندیشه ایبنا، سبحان کیانی نوشت: کتاب «تاملی درباره علل جنگ» با عنوان فرعی «رویکردهای نظری در تبیین چرایی وقوع جنگ» نوشته مشترک جک اس. لوی و ویلیام آر. تامپسون توسط نشر گستره منتشر شده است.

جک اس. لوی و ویلیام آر. تامپسون در این کتاب که برای دانشجویان علوم سیاسی و پژوهشگران منازعات منبعی کاربردی محسوب می‌شود، جنگ را نه یک رویداد ساده، بلکه برآیندی از تعامل میان سه سطح فردی، ملی و جهانی تحلیل می‌کنند.

کتاب از جمله آثار عمیق و تأمل برانگیز در قلمرو علوم سیاسی و روابط بین‌الملل به شمار می‌رود. این اثر با پرسشی بنیادین گشوده می‌شود که همواره ذهن متفکران حوزهٔ سیاست و تاریخ را به خود مشغول داشته است: چرا جنگ رخ می‌دهد؟

نویسندگان با نگاهی نظام‌یافته و تحلیلی، به جای پاسخ‌های ساده یا تک‌عاملی، کوشیده است تا جنگ را در شبکه‌ای از سطوح گوناگون علیت بازفهمد. او از خُردترین لایه، یعنی ویژگی‌های فردی و روان‌شناختی رهبران و تصمیم‌گیرندگان، آغاز می‌کند و تا کلان‌ترین سطح، یعنی ساختار قدرت و نظم بین‌المللی، پیش می‌رود.

در این اثر، جنگ دیگر صرفاً یک رویداد خشن و پرآشوب نیست، بلکه فرایندی پیچیده، قابل کاوش و تحلیل‌پذیر است. نویسندگان با بررسی نظام‌مند نظریه‌های گوناگون، تصویری چندصدایی از منشأ درگیری‌های مسلحانه به دست می‌دهند. از یک سو، دیدگاه واقع‌گرایانه را می‌کاوند که ریشهٔ جنگ را در رقابت بر سر قدرت، امنیت و بقا در سامانه‌ای آنارشیک جست‌وجو می‌کند؛ و از سوی دیگر، نظریه‌های لیبرال را وامی‌کاوند که بر نقش نهادهای بین‌المللی، دموکراسی، تجارت و همکاری جمعی در مهار خشونت تأکید می‌ورزند. اما نویسندگان به این دو بسنده نمی‌کنند. ایشان با نفوذ به لایه‌های روان‌شناختی و شناختی، نشان می‌دهند که گاه اشتباهات ادراکی، تصویرهای غلط از دشمن، ترس از افول قدرت ملی یا تنش‌های روانی درون‌گروهی، می‌توانند به همان اندازهٔ تضاد منافع مادی، آتش جنگ را شعله‌ور سازند.

یکی از شاخص‌ترین ویژگی‌های این کتاب، چندلایه‌نگری هم‌زمان آن است. نویسندگان با چیره‌دستی، جنگ را در هم‌تنیدگی سه سطح تحلیل فردی، ملی و بین‌المللی می‌آزمایند. به این ترتیب، جنگ نه تصمیم یک رهبر دیوانه است و نه سرنوشتی محتوم از دل نظام بین‌الملل، بلکه برآیندی است از تعامل میان متغیرهایی همچون ساختار نظام جهانی، رقابت‌های ژئوپلیتیک، کژکارکردی نهادهای میانجی، فشارهای درونی جامعه، ویژگی‌های رهبری و روایت‌های تاریخی. برای غنا بخشیدن به تحلیل نظری، نویسندگان از گنجینهٔ تاریخ بهره می‌برند. ایشان جنگ‌های جهانی اول و دوم، منازعات دورهٔ جنگ سرد، و درگیری‌های منطقه‌ای را در بوتهٔ سنجش قرار می‌دهند و نشان می‌دهند که هر جنگی، در عین آنکه ساختارهایی مشترک با دیگر جنگ‌ها دارد، روایتی منحصربه‌فرد، بازیگرانی خاص و بستری تاریخی-فرهنگی متفاوت می‌طلبد.

این رویکرد تاریخی-تحلیلی، کتاب را از دایرهٔ صرفِ متون نظری خارج کرده و به منبعی کاربردی و روشنگر برای دانشجویان علوم سیاسی و روابط بین‌الملل، پژوهشگران حوزهٔ منازعات، و حتی سیاست‌گذاران بدل می‌کند. با این همه، فرجام سخن نویسندگان تنها به تحلیل گذشته محدود نمی‌شود. آنها می‌کوشند با روایت ریشه‌های ژرف و نهان درگیری‌های انسانی، ابزارهایی برای آینده نیز فراهم آورند. در جهانی که هنوز طعم تلخ جنگ، بی‌ثباتی و خشونت را بر زبان دارد، آثاری از این دست، نه فقط خواندنی، که ضروری‌اند؛ زیرا پیشگیری از جنگ، نخستین گامش در فهم عمیق و بی‌پردهٔ علل آن است.

۲۱۶۲۱۶