خبرآنلاین: «ما کاملاً منطبق بر هم هستیم، اما من کلاً آدم سیاسی نیستم.» این جملهای است که جمیله علمالهدی، همسر ابراهیم رئیسی، در آذرماه سال ۱۳۹۷ و درباره همسو بودن نظراتش در زمینههای سیاسی، اجتماعی و... با پدر و همسرش بیان میکند. شاید آن روزی که جمیله علمالهدی خود را در مقابل تریبون رسانه، فردی به دور از سیاست معرفی میکرد، کمتر تصور میکرد که ۳ سال بعد، یعنی در زمان ریاستجمهوری ابراهیم رئیسی، اکثر خبرها حول محور او بچرخد.
حواشیای که از یک اظهارنظر درباره کتاب «شدن» میشل اوباما و مفهوم بانوی اول به اوج رسید و حرفوحدیثهای زیادی را درخصوص دخالت او در انتصابها ایجاد کرد. به بیان دیگر، او اگر روزی خود را فردی به دور از سیاست معرفی کرد، اما اقداماتش از نخستین روزهای ریاستجمهوری همسرش حکایت از آن دارد که علمالهدی در تلاش بود تا از خود تصویر یک سیاستمدار زن و بانوی اول را به نمایش بگذارد.
از سوی دیگر، «بانوی اول» یک اصطلاح و مفهوم غربی است که اساساً به همسران رؤسای جمهور اطلاق میشود؛ عنوانی که در ایران وجود ندارد، چرا که مطابق اصل ۱۱۳ قانون اساسی، «رئیسجمهوری عالیترین مقام رسمی پس از مقام رهبری» توصیف شده است.
با وجود آنکه در ایران عنوان بانوی اول به همسران رؤسای جمهور ایران اطلاق نمیشود، نام برخی از آنان در فضای سیاسی و رسانهای ایران آشناتر است؛ آنچنان که در دوران ریاستجمهوری همسرانشان، توجهات زیادی را به خود جلب کردند؛ از عفت مرعشی و زهره صادقی گرفته تا اعظمالسادات فراحی و جمیله علمالهدی. اما آنچه جمیله علمالهدی را متمایز و خبرسازتر از دیگر زنان رؤسای جمهور میکند، حواشی و اظهاراتی است که پیرامون او مطرح میشود.
از شائبه دخالت در انتصابات تا توصیه رهبری شهید
شایعات و اخبار متعددی درباره نقش جمیله علمالهدی در دولت سیزدهم و انتصاب افراد وجود دارد. در واقع، صرفنظر از درستی یا نادرستی این ادعاها، حضور پررنگ رسانهای جمیله علمالهدی و ارتباطات گسترده او در حوزه آموزش و فرهنگ باعث شد در طول دولت سیزدهم نام او بارها در کنار انتصابات و تصمیمات دولت مطرح شود.
از همین رو، دختر امام جمعه مشهد در گفتوگویی با روزنامه خراسان، پرده از یک توصیه برداشت و گفت: «رهبر انقلاب در نخستین دیدار پس از پیروزی شهید رئیسی در انتخابات، صراحتاً از من خواستند که در امور اجرایی و مدیریتی دولت دخالت نکنم و من همواره خود را ملزم به اجرای این توصیه میدانستم و از ورود به انتصابات و تصمیمات اجرایی پرهیز میکردم.» پیش از این هم روایتهای غیررسمی از تذکر رهبری به همسر رئیس دولت سیزدهم در فضای رسانهای منتشر شده بود.
فارغ از اینکه مطلب مطرحشده درباره جمیله علمالهدی تا چه اندازه صحت داشت، این سؤال ایجاد میشود که چرا رهبر شهید انقلاب به دختر امامجمعه مشهد در خصوص انتصابات تذکر داده بودند. سؤالی که پاسخ آن را شاید بتوان در میان اظهارات همسر رئیسجمهور فقید یافت: «مراجعات فراوانی برای معرفی افراد یا پیگیری انتصابات به من صورت میگرفت، اما همه درخواستها را رد میکردم و بارها اعلام شده بود که من در این حوزه هیچ نقشی ندارم. آشنایی من با برخی چهرههای حوزه آموزشوپرورش موجب شده بود برخی افراد تصور کنند انتصاب آنان با توصیه من انجام شده است، در حالی که چنین موضوعی صحت نداشت.»
اگر کمی به عقبتر برگردیم، از همان ماههای نخستین سکانداری ابراهیم رئیسی بر پاستور، شائبههای زیادی درباره نقش علمالهدی در عزلونصبها در گوشه و کنار فضای سیاسی زمزمه میشد؛ آنچنان که محمد مهاجری، فعال رسانهای اصولگرا، در مردادماه سال ۱۴۰۲ با اشاره به تأثیرگذاری همسر ابراهیم رئیسی در مدیریت دولت، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «اعضای دولتتان از اینکه برای گزارش کار خدمت خانم علمالهدی برسند یا از اعضای خانوادهتان امر و نهی بشوند، احساس حقارت میکنند. بزرگان ۲ سال پیش شما را از این کار برحذر داشتند، اما... هزینه این رفتار غیرحرفهای را هیچکس جز شما نخواهد پرداخت.»
همچنین در شهریورماه سال ۱۴۰۳، روایتی به نقل از سردار سعید محمد، دبیر سابق شورای عالی مناطق آزاد، از سوی رحمتالله بیگدلی، روحانی اصلاحطلب، منتشر شد که حکایت از فشارهای همسر رئیسجمهور فقید داشت. نقلقولی که بهصورت رسمی از سوی سعید محمد تکذیب شد: «یکی از مشکلات ما در دوران مرحوم رئیسی دخالتهای عجیب خانم علمالهدی در سیاستها و عزلونصبها بود. ما اگر میخواستیم رئیسی را ببینیم، باید اول خانم علمالهدی را میدیدیم و او را توجیه میکردیم.»
بیگدلی در ادامه به نقل از محمد نوشته بود: «من بارها با خانم علمالهدی برای ادای برخی توضیحات و توجیه ایشان دیدار داشتم و حسین شمسیان را تحت فشار خانم علمالهدی در مناطق آزاد بهکار گرفتم و وقتی هم فیلم ... کیهان مطرح شد و او را برکنار کردم، بهشدت از سوی رئیسی و خانم علمالهدی تحت سؤال بودم که چرا شمسیان را برکنار کردهام؟! حسین شمسیان از اعضای محوری ستاد انتخاباتی سعید جلیلی بود که حسین شریعتمداری بهخاطر لو رفتن فیلم ... او وی را از کیهان تعلیق کرد، اما تحت فشار خانم علمالهدی و رئیسی در مناطق آزاد سمت گرفت!»
اخراج گسترده اساتید دانشگاه در دولت سیزدهم، بهخصوص بعد از اعتراضات سال ۱۴۰۱، از دیگر موضوعات پرسروصدای دولت سیزدهم بود. سایت خبری انتخاب هم با انتشار فیلمی به نقل از آرش بیداللهخانی، استاد دانشگاه منچستر، از اخراج ۲۵ استاد دانشگاه فردوسی مشهد افشاگری کرده بود. این سایت همچنین مدعی شده بود که مسئولان دانشگاه فردوسی مشهد از اقوام جمیله علمالهدی هستند و او نقش کلیدی در تسویهحساب با اساتید منتقد داشته است.
اطرافیان رئیسی چه گفتند؟
همچنین برخی از اعضای دولت سیزدهم و چهرههای نزدیک به ابراهیم رئیسی هم در زمانهای مختلف، واکنشهایی به ادعاهای دخالت همسر رئیس دولتشان در امور انتصابها نشان داده بودند. غلامحسین اسماعیلی، رئیسدفتر ابراهیم رئیسی، در گفتوگویی که با خبرگزاری خبرآنلاین داشت، تأکید کرده بود: «صراحتاً عرض میکنم که در مورد هیچ انتصابی نه با خانم دکتر علمالهدی صحبت کردم و نه ایشان با من صحبت کردند.»
سید احمد علمالهدی، پدر جمیله علمالهدی، هم در گفتوگویی با خبرگزاری اصولگرای فارس درباره ماجرای دخالت دخترش در امور انتصابها گفته بود: «این بزرگترین جفایی بود که در حق شهید رئیسی شد. او در مسائل کاریشان بهاندازه یک فرد عادی هم به نظر همسرش درباره عزل و نصبها اهمیت نمیداد، بلکه حتی کمتر از آن. شهید رئیسی و همسرش کاملاً مقید بودند که خانه محل زندگی باشد، نه محل بحث و کار.»
او همچنین گفته بود: «او بهعنوان استاد تمامی دانشگاه، در سطح علمی و فرهنگی بسیار فعال و متعهد بود. سفرهای خارجی او نیز عمدتاً به دلیل فعالیتهای علمی و فرهنگی خودش بود، نه بهخاطر جایگاه همسری. مثلاً سفر به مالزی برای رونمایی کتابی بود که به زبان مالایی ترجمه شده بود و بعداً در سفر رئیسجمهور از فرصت استفاده کردند.»
سکینه سادات پاد، دستیار ویژه رئیسجمهوری برای پیگیری حقوق و آزادیهای اجتماعی در دولت سیزدهم، در پاسخ به سؤالی درباره شائبه دخالت همسر رئیسجمهور فقید در انتصابش به خبرآنلاین گفت: «نه، بنده پیشنهاد خانم علمالهدی نبودم. شاید ایشان هم جزو کسانی بودند که از ایشان هم نظر خواستند و رد نکرده و موافق بوده، آن هم بر حسب تخصص، وگرنه اینکه فکر کنیم ما یک رابطه رفاقتی داشتیم و داریم و این رفاقت بیاید اولویت قرار بگیرد، به هیچ وجه اینطور نبود؛ چون جنس شخصیت آقای رئیسجمهور شهید این مدلی نبود.»
پاد در این گفتوگو که در مردادماه سال ۱۴۰۳ انجام شد، گفت: «ضمن اینکه خانم دکتر علمالهدی در ابتدای دولت سیزدهم خودشان هم به بنده این موضوع را گفتند که حضرت آقا نهی کرده بود که خانواده آقای رئیسجمهور مداخلهای در کارهای آقای رئیسجمهور داشته باشند.»
حواشی از جنس دختر امام جمعه مشهد
اما جدای از اظهارات اخیر جمیله علمالهدی درباره توصیه رهبر شهید انقلاب مبنی بر عدم دخالتش در عزلونصبها که بار دیگر او را وارد مباحث و واگویههای سیاسی کرده است، اقدامات او، بهخصوص در زمان ریاستجمهوری ابراهیم رئیسی، آنقدر حاشیهبرانگیز بوده که زمینهساز بحث کنشگری سیاسی او شده است.
به بیان دیگر، ماجرای نفوذ همسر رئیسی در دولت تنها یکی از پازلهای تحرکات علمالهدی در سه سال ریاستجمهوری همسرش بوده و او پیشتر با حمایت از برگزاری دو همایش و کنگره پرهزینه، از یک سو، و مصاحبه با رسانههای خارجی، از سوی دیگر، و همراهی همسرش در سفرهای خارجی از جمله سفر به ینگه دنیا، گامهای دیگری را برداشته بود که حواشی زیادی ایجاد کرد.
مانند سخنرانیاش در همایش «گفتمان دولت سیزدهم: عدالت و معنویت»، که با اشاره به کتاب «شدنِ» میشل اوباما، همسر رئیسجمهور پیشین آمریکا بیان کرد: «چند روز پیش کتابی مربوط به همسر رئیسجمهور آمریکا را به من دادند که در ایران ۳۷ بار ترجمه شده و هر بار با تیراژ بالا منتشر شده است. عنوان کتاب میشل، رویای دختر آمریکایی است. از من خواستند مشابه این کتاب را بنویسم. کتاب را خواندم، خیلی قشنگ و جذاب و تأثیرگذار بود. حتی بخشهایی از آن را به رئیسجمهور نشان دادم و ایشان گفتند کتاب نوشتن شما در این زمینه کار درستی است.» علم الهدی در گفت و گوی اخیرش هم درباره این حواشی بیان کرد که ؛«با توجه به جایگاه رهبری در رأس نظام، عنوان بانوی اول در حقیقت متعلق به همسر رهبر انقلاب است.»
هزینههای بالای برگزاری «کنگره بینالمللی زنان تأثیرگذار» یا «کنگره ملی بانوان تأثیرگذار» هم از دیگر انتقادات سیاسیون و رسانهها به کارهای او بود. مواضع علمالهدی درباره حجاب و آزادی بیان با یک رسانه خارجی هم در سال ۱۴۰۱، یعنی در سالی که کشور درگیر اعتراضات پسامهسا بود، جنجالبرانگیز شد.
همچنین همسر رئیس دولت سیزدهم در آذرماه سال گذشته نیز دست به قلم شده و با محوریت جنگ غزه، همسر مکرون را خطاب قرار داد و با بهکار بردن تعابیر و توصیفاتی برای بریژیت مکرون نوشته بود: «سرکار خانم مکرون، لطفاً شما بهعنوان یک بانوی فداکار و مهربان و به نمایندگی از زنان و مادران و دختران سرزمین خود، از همسرتان بخواهید از مباشرت در قتل کودکان و زنان بیپناه فلسطینی خودداری کنند و برای برقراری صلح به اقدامات فوری و مؤثری دست بزنند. امید دارم که در برابر تلاشهای انساندوستانهتان، از پاداش الهی برخوردار باشید.»
این نامه نیز زمینه انتقادات رسانهها از علمالهدی را فراهم کرد. فارغ از ادبیات بهکار گرفتهشده، نکته حائز اهمیت این بود که نامه جمیله علمالهدی در حالی خطاب به بریژیت مکرون، بانوی اول فرانسه، نگاشته شده بود که چندی قبل از نوشته شدن نامه مذکور، امانوئل مکرون را در سفر به سرزمینهای اشغالی و حمایت از این رژیم در جنگ مقابل حماس همراهی کرده بود و منتقدان بر این باور بودند که این نامه بدون هماهنگی با دستگاه دیپلماسی نوشته شده است.
او در اسفندماه سال گذشته نیز درباره فرایند انتخاب رهبری جدید نظام جمهوری اسلامی ایران پیامی صادر کرد که در آن از اعضای مجلس خبرگان درخواست کرده بود: «با تشخیص و انتخاب سریع رهبر جدید، راه نفاق و تفرقه را سد نموده و با ممانعت از هرگونه توطئه، حضور خالصانه و خدمت بیریا به "اسلام عزیز" را بار دیگر به نمایش بگذارند.»
اقدامات جمیله علمالهدی، از زمان سکانداری همسرش در پاستور و پس از درگذشت شهادتگونه او در حادثه سقوط بالگرد، نشان از تلاش برای کنشگری مستقل و خارج شدن از زیر سایه همسر و پدرش داشته است. البته حامیان دولت سیزدهم نیز تلاش مضاعفی برای ارائه تصویری مجزا از او به کار بستهاند، اما بررسی عملکرد و تحرکات او تا به امروز ذیل «زنِ سیاستمدار» تعریف شده، نه «سیاستمدارِ زن». از همین رو، برخی معتقدند که علمالهدی میتواند پرچم هدایت و رهبری حامیان دولت سیزدهم را به دست بگیرد و حتی گامی فراتر برای حضور در رقابتهای ریاستجمهوری بردارد.
۳۱۲۱۵
نظر شما