به گزارش خبرآنلاین، نام «شقایق اولیفرا» در روزهای اخیر بار دیگر به تیتر اخبار حوزه سلامت و مبارزه با مواد مخدر راه پیدا کرده است. مسئولان ستاد مبارزه با مواد مخدر و وزارت بهداشت از آغاز فرایند کشت این گیاه برای تأمین مواد اولیه دارویی خبر دادهاند؛ طرحی که موافقان آن را گامی در جهت خودکفایی دارویی میدانند و منتقدان نسبت به پیامدهای احتمالی آن پرسشهایی مطرح میکنند.
اما شقایق اولیفرا چیست و چرا کشت آن پس از سالها دوباره مورد توجه قرار گرفته است؟
از کمبود مواد اولیه دارویی تا جستوجوی یک راهحل جدید
سالها بخشی از مواد اولیه مورد نیاز صنایع دارویی کشور از تریاکهای کشفشده توسط دستگاههای انتظامی تأمین میشد. این مواد پس از طی مراحل قانونی و نظارتی در اختیار کارخانههای داروسازی قرار میگرفت تا برای تولید برخی داروهای مسکن و فرآوردههای دارویی مورد استفاده قرار گیرد.
با این حال، تغییر الگوی قاچاق و مصرف مواد مخدر در سالهای اخیر، معادلات گذشته را تغییر داده است. مسئولان میگویند از یک سو حجم کشفیات تریاک کاهش یافته و از سوی دیگر ناخالصی مواد کشفشده افزایش پیدا کرده است؛ موضوعی که استفاده از آنها در صنایع دارویی را با دشواری روبهرو کرده است. همین مسئله باعث شد تأمین مواد اولیه دارویی از مسیرهای دیگر در دستور کار قرار گیرد.
شقایق اولیفرا چه تفاوتی با خشخاش دارد؟
اگرچه نام این گیاه ممکن است یادآور خشخاش و تریاک باشد، اما مسئولان و کارشناسان بر تفاوتهای آن با گونههای سنتی خشخاش تأکید دارند.
به گفته مدیرکل امور حقوقی و مجلس ستاد مبارزه با مواد مخدر، شقایقها به دو گروه اصلی تقسیم میشوند؛ گروهی که برای تولید روغن کاربرد دارند و گروهی که در تولید برخی مواد مؤثره دارویی مورد استفاده قرار میگیرند. شقایق اولیفرا در زمره گیاهانی قرار دارد که امکان استخراج سنتی تریاک از آن وجود ندارد.
در واقع برخلاف خشخاشهای رایج، این گیاه با تیغ زدن و جمعآوری شیره قابل بهرهبرداری نیست. برای استخراج مواد مؤثره موجود در آن، محصول باید به صورت کامل برداشت و در کارخانههای تخصصی فرآوری شود. همین ویژگی یکی از مهمترین دلایلی است که حامیان طرح بر آن تکیه میکنند.
چرا کشت این گیاه اکنون مطرح شده است؟
مسئولان حوزه مبارزه با مواد مخدر میگویند هدف اصلی از کشت شقایق اولیفرا، تولید مواد اولیه دارویی از یک منبع استاندارد، قابل رهگیری و تحت نظارت است.
بر اساس اظهارات مسئولان، ایران پیش از انقلاب در زمره کشورهای دارای مجوز کشت برخی گیاهان پایه برای مصارف دارویی قرار داشت، اما پس از انقلاب کشت خشخاش ممنوع شد. با این حال، در سال ۱۳۸۳ مجمع تشخیص مصلحت نظام امکان کشت شقایق اولیفرا برای مصارف دارویی را در چارچوب قانون پیشبینی کرد.
اکنون نیز با استناد به تبصره ماده ۴۱ قانون مبارزه با مواد مخدر، وزارت بهداشت میتواند برای تأمین نیازهای درمانی و دارویی کشور درخواست کشت این گیاه را ارائه کند و این فرایند تحت نظارت وزارت جهاد کشاورزی و ستاد مبارزه با مواد مخدر انجام شود.
تولید بذر در داخل کشور
یکی از نکات مهم در طرح جدید، تولید بذر این گیاه در داخل کشور است. مسئولان اعلام کردهاند که بذر مولد شقایق اولیفرا در مراکز تحقیقاتی کشور تولید شده و مراحل آزمایش و تکثیر آن در حال انجام است.
به گفته آنان، کشت این گیاه تنها در اراضی دولتی، محصور و تحت کنترل انجام خواهد شد و تمام مراحل کاشت، داشت و برداشت زیر نظر نهادهای نظارتی قرار دارد. همچنین میزان سطح زیر کشت بر اساس نیاز سالانه صنعت داروسازی تعیین میشود.
موافقان و منتقدان چه میگویند؟
حامیان این طرح معتقدند کشت شقایق اولیفرا میتواند وابستگی کشور به مواد اولیه وارداتی یا مواد حاصل از کشفیات قاچاق را کاهش دهد و زنجیره تولید دارو را قابل کنترلتر کند.
در مقابل، برخی منتقدان درباره نحوه نظارت بر زنجیره تولید، احتمال انحراف محصول و همچنین تبعات اجتماعی و بینالمللی چنین تصمیمی پرسشهایی مطرح میکنند. از سوی دیگر کارشناسان حوزه اعتیاد معتقدند بخشی از حساسیت افکار عمومی ناشی از کمبود اطلاعات درباره ماهیت این گیاه و تفاوت آن با خشخاش سنتی است.
آنچه مسلم است، شقایق اولیفرا هنوز برای بسیاری از مردم گیاهی ناشناخته به شمار میرود. با این حال، تصمیم دولت برای ورود به مرحله اجرایی کشت آن باعث شده این گیاه پس از سالها از حاشیه پژوهشهای تخصصی خارج شود و به یکی از موضوعات بحثبرانگیز حوزه سلامت، دارو و سیاستگذاری عمومی تبدیل شود.
۲۳۳۲۳۳
نظر شما