رومیان باستان چگونه کولوسئوم را در گرمای طاقت‌فرسا خنک نگه می‌داشتند؟

به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، رم در فصل تابستان، یکی از داغ‌ترین شهرهای اروپا است. پس لحظه‌ای به فکر شهروندان امپراتوری روم بیفتید؛ دورانی که نبودِ سایه به این معنا بود که آن‌ها چاره‌ای جز تحملِ آن گرمای طاقت‌فرسا و «پختن» در آن شرایط نداشتند.

یکی از مکان‌هایی که رومی‌ها می‌توانستند در آن پناهی بیابند، «کولوسئوم» بود. این آمفی‌تئاتر نمادین، سایبانی جمع‌شونده داشت که با نام «وِلاریوم» (Velarium) شناخته می‌شد؛ سایبانی که بیشتر جایگاه‌های تماشاگران را می‌پوشاند و به بازدیدکنندگان این امکان را می‌داد تا صحنه‌های خونین [نبرد] را در آسودگی نسبی تماشا کنند. کریستین تریف، استاد تاریخ معماری در کالج ترینیتی، می‌گوید: «این سایبان برای آسایش تماشاگران حیاتی بود.»

اما ادوارد واتس، استاد تاریخ روم در دانشگاه کالیفرنیا سن‌دیگو، توضیح می‌دهد که کولوسئوم نخستین فضای برگزاری رویداد نبوده که سقف جمع‌شونده داشته است. او می‌گوید: «درواقع، نخستین نمونه‌هایی که ما از این [سقف‌ها] سراغ داریم، مربوط به تئاترهای یونانی است و رهبران رومی بعدها این سبک را از آن‌ها اقتباس کردند.»

ولاریوم‌ها در یونان باستان

پل بلونیک، نویسنده کتاب «خویشتنداری، تعارض و سقوط جمهوری روم» می‌گوید که پلینی بزرگ (نویسنده باستانی)، نخستین اقدام برای سایه‌بان‌کشی بر فراز یک تئاتر یونانی را به کوینتوس لوتاتیوس کاتولوس، کنسول سال ۱۰۲ پیش از میلاد، نسبت می‌دهد.

آمفی‌تئاتر پمپئی که در حدود سال ۷۰ پیش از میلاد ساخته شد نیز ولاریوم مخصوص به خود را داشت؛ سایبانی که به‌ جای اتصال به خودِ بنا، به دیوارهای اطرافِ شهر مهار شده بود. تریف می‌گوید: «لوکرتیوس [شاعر و فیلسوف رومی] حتی درباره رقص و تکان‌های زیبای پارچه کتانِ ولاریوم می‌نویسد.»

کولوسئوم به‌ عنوان یکی از جاه‌طلبانه‌ترین پروژه‌های ساختمانی امپراتوری روم، از همان مرحله طراحی و پیش از افتتاح در سال ۸۰ میلادی، به‌ گونه‌ای ساخته شده بود که شامل ولاریوم باشد.

سایبان جمع‌شونده کولوسئوم چگونه کار می‌کرد

ولاریوم در کولوسئوم از بیش از ۲۰۰ دکل بزرگ تشکیل شده بود که در حفره‌هایی در امتداد لبه بالایی سازه نصب شده بودند. نوارهایی از پارچه کتان به این دکل‌ها و همچنین به یک سامانه قرقره و طناب متصل بودند. این طناب‌ها با استفاده از وینچ‌ها (قرقره‌های چرخان) کنترل می‌شدند و پارچه کتان را بر فراز جایگاه‌های تماشاگران در داخل آمفی‌تئاتر به جلو و عقب حرکت می‌دادند.

با توجه به شباهت ولاریوم به بادبان کشتی، صدها نفر از ماهرترین ملوانان امپراتوری روم مأمور شدند تا این وینچ‌ها را اداره کنند. تریف می‌گوید: «آن‌ها در طبقه بالایی کولوسئوم قرار می‌گرفتند و دکل‌ها را کنترل می‌کردند. باید کاملاً هماهنگ کار می‌کردند و همه چیز نیازمند هماهنگی دقیق بود.»

واتس توضیح می‌دهد: «آن‌ها از ناوگان امپراتوری بودند که در میسنوم مستقر بود. به این دلیل برای کار با این سازوکار آورده شدند که تجربه سنجش باد، درک رفتار باد با پارچه و اطمینان از سالم ماندن این دستگاه را داشتند. واقعاً لازم بود افراد متخصص این سیستم را اداره کنند.»

منظره گشوده شدن ولاریوم به‌سرعت به بخشی از تجربه نمایشی رویدادهای کولوسئوم تبدیل شد. برخی از فرمانروایان می‌خواستند پیش از آغاز برنامه‌ها، همه تماشاگران در جای خود نشسته باشند و سپس ولاریوم گشوده شود. تریف می‌گوید: «احساس من این است که خودِ باز شدن ولاریوم یک رویداد به حساب می‌آمد. تماشاگران با شگفتی به تماشای آن می‌نشستند.»

تنها منظره سایبان نبود که حضار را تحت تأثیر قرار می‌داد. به گفته بلونیک، لوکرتیوس صدای پرهیجان ولاریوم را هنگام باز شدن و جا افتادن تیرهای نگهدارنده آن توصیف کرده است. او این صدا را به غرش رعد تشبیه می‌کند.

تهویه هوای رومی

با آن‌که گفته می‌شود ولاریوم بیشترِ جایگاه‌های نشستن در کولوسئوم را می‌پوشاند، افرادی که نزدیک کف میدان (آرنا) بودند کمتر از آفتاب در امان می‌ماندند. به گفته واتس، این موضوع باعث می‌شد برخی از سناتورها که نزدیک‌ترین جایگاه‌ها به صحنه رویداد را داشتند، در معرض گرمای سوزان قرار بگیرند.

یکی از دلایلی که این پرده تمام سطح آرنا را نمی‌پوشاند این بود که می‌خواستند هوای داغ از بخش میانی ولاریوم خارج شود. هوای گرم که برای خروج از این روزنه کوچک‌تر به بیرون می‌شتافت «نوعی نسیم ایجاد می‌کرد»، تریف می‌گوید. «می‌توان گفت چیزی شبیه به تهویه هوای رومی بود.»

طبق روایتی مشهور، کالیگولا - که چند دهه پیش از ساخته شدن کولوسئوم حکومت می‌کرد - در یک روز بسیار داغ در داخل یک آمفی‌تئاتر آن‌قدر عصبانی شد که به ملوانان دستور داد ولاریوم را بر فراز جمعیت نگسترانند و حتی مانع خروج مردم شد. درنتیجه، مردم در داخل نشستند و به‌عنوان نمایشی از قدرت کالیگولا، در معرض گرمای شدید خورشید قرار گرفتند.

ولاریوم به‌ عنوان ابزار تبلیغاتی

ولاریوم‌ها به شیوه‌های دیگری نیز برای انتقال پیام قدرت و اقتدار به کار می‌رفتند. گفته می‌شود امپراتور نرون تصاویری از آسمان و ستارگان را بر روی یک ولاریوم نقاشی کرده بود، و واتس حدس می‌زند که فرمانروایان دیگر نیز سایبان‌های خود را رنگارنگ می‌ساختند، «زیرا در دنیای رومی همه‌چیز رنگارنگ بود.» او می‌افزاید: «این سازه باید از نظر زیبایی‌شناختی چشم‌نواز می‌بود، چون همه‌چیز در جهت نمایش شکوه کسانی بود که بازی‌ها را برگزار می‌کردند.»

به گفته بلونیک، به همین دلیل تصویر ولاریوم در مواد تبلیغاتی مربوط به رویدادهای آمفی‌تئاترها نیز استفاده می‌شد. اعلامیه‌های پاپیروسی و حتی نوشته‌های گرافیتی تبلیغ می‌کردند که در جریان بازی‌ها چه مقدار سایه برای تماشاگران فراهم خواهد بود. بلونیک ادامه می‌دهد: «آن‌ها می‌خواستند مردم بدانند که تجربه‌ای راحت در انتظارشان است. باز هم این نوعی تبلیغات بود. می‌خواستند مردم بدانند که ولاریوم بسیار پرهزینه بوده و این سایبان‌ها بخشی از نمایش هستند. و این کار مؤثر بود، چون مردم واقعاً خوشحال بودند که می‌توانستند بروند و در سایه بنشینند.»

منبع: www.history.com

۲۵۹