خبرآنلاین- زهره نوروزپور: اسرائیل روز سهشنبه ۱۸ اوت با انجام هشت حمله هوایی، پایگاه هوایی ابوالظهور در شمالغرب سوریه و در نزدیکی ادلب را هدف قرار داد. در این حملات باند فرودگاه و بخشهایی از تأسیسات و انبارهای پایگاه آسیب دیدند و بر اساس گزارشهای اولیه، تلفاتی گزارش نشد. این حمله نخستین حمله اسرائیل به تأسیسات دولتی سوریه از ماه مارس تاکنون بود.
اسرائیل مدعی شد این حمله با هدف جلوگیری از ایجاد یک حضور نظامی ترکیه در این پایگاه انجام شده است. تلآویو ادعا کرده بود دمشق در آستانه نقض ترتیبات امنیتی موجود قرار داشته و قصد داشته به ترکیه اجازه دهد نیروهای خود را در ابوالظهور مستقر کند؛ ادعایی که آنکارا رد کرده است و در عین حال حمله اسرائیل را بهشدت محکوم کرد و ادعاهای تلآویو درباره تهدید نظامی ترکیه را «غیرقابل قبول» خواند. آنکارا تأکید کرد اسرائیل با چنین اقداماتی حاکمیت و تمامیت ارضی سوریه را نقض میکند و سیاستهای اسرائیل در منطقه به بیثباتی بیشتر منجر خواهد شد.
واشنگتن نیز مدعی شد که جلوی یک حمله و برخورد نظامی اسرائیل و ترکیه را گرفته است. تام باراک، فرستاده ویژه آمریکا در امور سوریه و سفیر واشنگتن در ترکیه، این حمله را «تنشزایی غیرضروری» توصیف کرد و هشدار داد که اقدام اسرائیل میتوانست به رویارویی مستقیم میان ترکیه و اسرائیل منجر شود. باراک گفت دو طرف در پی این حادثه تا مرز یک درگیری نظامی پیش رفتند. خبرگزاری آکسیوس گزارش داد که ترامپ در همان روز با اردوغان صحبت کرده اما اینکه به او اطلاع داده که اسرائیل قصد حمله به سوریه را دارد یا خیر کسی نمی داند!
پس از این تنش، آمریکا اعلام کرد در تلاش است سازوکاری برای جلوگیری از درگیری میان اسرائیل، ترکیه و سوریه ایجاد کند؛ سازوکاری که هدف آن افزایش هماهنگی و تبادل اطلاعات میان سه طرف و جلوگیری از برخوردهای نظامی ناخواسته است.
این حمله در شرایطی رخ داده که رقابت اسرائیل و ترکیه بر سر آینده سوریه و میزان نفوذ دو کشور در این کشور تشدید شده است؛ موضوعی که نگرانی واشنگتن از تبدیل رقابت دو متحد خود به یک رویارویی مستقیم را افزایش داده است. در همین باره خبرآنلاین با دکتر سیدیاسر قزوینی حائری تحلیلگر مسائل سوریه و عضو هیات علمی دانشگاه تهران گفتگویی داشت که در ادامه مشروح آن را از نظر میگذرانید:
************************************************************************************************
اردوغان به الشرع: اسرائیل را باید با درخواست صلح فریب داد
*** ماهیت این حمله را چه طور ارزیابی می کنید؟ ارتش اسرائیل گفته است که این پیام به ترکیه بوده است. دمشق مدعی است که در پیامی محرمانه گفته است که این پایگاه ماهیت نظامی ندارد. چه اتفاقی افتاده که این حمله ناگهانی صورت گرفت؟
چندی است که بر اساس آنچه در رسانهها میبینیم در فضای اسرائیل بحث پیرامون سوریه و خطر حضور ترکیه در سوریه بیشتر شده و برخی گزارشهای مطبوعاتی اسرائیلی اظهار داشتند که اردوغان به احمد الشرع در گفتگویی مخفیانه گفته که اسرائیل را باید با درخواست صلح و توافق فریب داد و در لحظه مناسب به اسرائیل حمله کرد.
پیام شیخ نعیم قاسم به الشرع بی تاثیر در این حمله نبود
حمله به پایگاه هوایی ابوالظهور در ادلب که یک پایگاه هوایی نظامی راهبردی میباشد درست پس از بازدید مسئولان ترکی از این فرودگاه را میتوان در تداوم نگرانی رژیم صهیونیستی از محکم شدن جاپای ترکیه در سوریه قلمداد کرد. اما آنچه متفاوت است این است که در این حمله پیام اسرائیل به ترکیه مستقیم بود و دیگر اینکه اسرائیل که پیش از این به نفوذ و انجام عملیات ایذایی و بمباران مناطق جنوبی و مرزی با سوریه اکتفا کرده بود، یک پایگاه هوایی در شمال سوریه را هدف قرار داده که نشان میدهد اسرائیل هیچ محدودهای را در سوریه به عنوان پایگاهی برای ترکیه برنمیتابد، همانطور که میخواهد هرگونه تلاش برای احیای نیروی هوایی و تقویت ارتش سوریه را در نطفه خفه کند. بیشک پیام اخیر شیخ نعیم قاسم دبیرکل حزب الله که در آن برای گفتگوی مستقیم با حاکمان جدید سوریه اظهار آمادگی کرده بود نگرانیهای اسرائیل را دوچندان میکند.
استراتژی چهاردریا اسرائیل را به حاشیه میبرد
*** تام باراک فرستاده آمریکا از یک ساز و کار گفتمانی میان اسرائیل و ترکیه با رهبری امریکا سخن گفته منظور او چیست؟ آمریکا از این حمله اظهار نگرانی کرد، در عین حال اسرائیل مدعی هماهنگی با دولت سوریه و آمریکا است، کدام طرف در این مورد راست میگوید؟
اینکه کدام طرف راست میگویند یا نه کار سادهای نیست، از طرفی فضا صفر و یک و سیاه و سفید هم نیست، هر یک از مسئولانی که چنین اظهاراتی را ابراز میکنند میتوانند با چینش خاصی از اطلاعات و اظهارات قبلی سخن خود را مستند کنند. در این زمینه باید به روندهای کلانتر توجه کرد. در این بین حضور تام باراک در عراق و آنطور که برخی معتقدند پیشبرد دو پرونده سوریه و عراق با هم و مهمتر از آن سخن گفتن از طرح چهار دریا که پیش از این در کتاب عمق استراتژیک از سوی احمد داود اغلو مطرح شده بود را باید پیش رو قرار داد تا صحنه را بهتر فهم کرد.
ایران نیز در این مطرح است که تهران باید روی آن تأمل کند
اصل طرح چهاردریا با توجه به اینکه اصل آن طرحی ترکی است تا حد زیادی اسرائیل را به حاشیه میبرد. داخل پرانتز عرض کنم که در طرح اصلی احمد داود اغلو خواهان ارتباط گرفتن با ایران هم میشود، مسئلهای که باید از سوی ما مورد تأمل قرار گیرد. در این بین باید دید حالا که اسرائیل با این عملیات به قول معروف خطوط قرمز خود را برای ترکیه تعیین کردهاست، ترکیه تا چه میزان از طرحهای خود به ویژه طرحهای نظامیاش در سوریه عقب خواهد نشست و یا اینکه به فعالیتهای خود در سوریه ادامه خواهد داد.
انفجارها هشداری به نیروهای روس بود/ حضور نیروهای روس در این پایگاهها تغییر خواهد کرد
*** آیا ارتباطی میان این واقعه و انفجارهای مشکوکی که اخیرا در اطراف پایگاههای روسیه در طرطوس رخ دادهاست وجود دارد؟ فکر میکنید کاهش حضور نظامی روسیه در این پایگاهها به نفع دولت جدید سوریه در ایجاد ثبات است؟
این اواخر انفجارهای مشکوک در مناطق مختلف سوریه در حال افزایش هستند نمیدانم منظورتان دقیقا کدام انفجار است، انفجار نیروگاه حرارتی بانیاس یا صدای انفجاری که در طوطوس شنیده شد و گفته شد که مربوط به آتش بازی در یک مراسم عروسی بودهاست. روایت رسمی دولت سوریه انفجار بانیاس را یک حادثه و نه یک عملیات تروریستی قلمداد میکند. این حادثه اگر عامدانه و یک عملیات تروریستی بوده باشد هم میتواند اهداف متعددی داشته باشد، یکی از آنها میتواند هشدار به نیروهای روس باشد، اما پویایی بیش از پیش بندر بانیاس در این ایام را نیز نباید از یاد برد، همچنین جدی شدن مسئلهی بازسازی خط لولهی کرکوک بانیاس بین سوریه و عراق. در مورد پایگاههای روسیه در فرودگاه حمیمیم در لاذقیه و همچنین طرطوس نیز باید گفت که بر اساس توافق روسیه و سوریه شکل حضور نیروهای روس در این پایگاهها تغییر خواهد کرد و این پایگاهها به مراکز مشترک تمرین و آمادهسازی تبدیل خواهند شد، همچنین گفته میشود فرودگاه حمیمیم به یک فرودگاه غیر نظامی تبدیل خواهد شد.
اماراتیها با دادن امتیاز به روسیه پایگاههای نظامی این کشور را در سوریه تغییر کاربری دادهاند/ کم شدن نیروهای روس نفع تبلیغاتی برای الشرع دارد
شاید روسیه با توجه به بالاگرفتن جنگ با اوکراین بخواهد میزان نیروهای نظامی خود را در این پایگاهها کاهش دهد، اما سخت است بپذیریم که میخواهد این موقعیت استراتژیک را در ساحل دریای مدیترانه از دست بدهد. دولتمردان جدید سوریه حساب ویژهای روی بنادر ساحلی دریای مدیترانه در جهت بازسازی سوریه باز کردهاند و در این بین تغییر کارویژه فضای ساحلی یکی از مواردی است که سوریه جدید بر آن تأکید دارد. با توجه به توافقات انجام شده بین هیئت بنادر و گمرکات سوریه و شرکت جهانی «موانئ دبی العالمیَّة» (DP World) برای توسعهی بندر طرطوس بعید نیست پای امارات نیز در کار باشد. شاید اماراتیها توانسته باشند تا با دادن امتیازاتی روسها را نسبت تغییر کاربری این پایگاهها راضی کردهباشند. بیگمان کم شدن حضور نظامیان روس در این پایگاهها از نظر تبلیغاتی نیز به سود دولت موقت سوریه خواهد بود.
نتانیاهو تا بیخ گوش الشرع نفوذ کرده است/ نیاز سوریه به ترکیه حیاتی است و نیاز به ترامپ برای کنترل اسرائیل
*** گزارش ها حاکی ست که امریکا نگران رویارویی ترکیه و اسرائیل در سوریه هستند. با توجه به وابستگی کامل الشرع به آنکارا، چه کاری از دست او برای ایجاد توازن بر میآید؟ سوریه چه طور می تواند یک توازن میان امریکا- اسرائیل و ترکیه ایجاد کند؟
الشرع از ابتدای حاکمیت خود بر سوریه تلاش کرده تا بین نیروهای مختلف بین المللی و منطقهای موازنه ایجاد کند، اما در این بین اسرائیل یک نیروی غیر قابل پیشبینی و زخم خورده و ترسان و قدرتمند است که تا بیخ گوش الشرع نفوذ کردهاست. نیاز سوریه جدید به ترکیه حیاتی است، هرچند سوریه تلاش میکند روابط و منابع خود را تنوع ببخشد، اما با توجه به مناسبات پیشین بین حاکمان جدید سوریه و ترکیه و میزان نیاز سوریه به کمک خارجی، سوریه در حال حاضر نمیتواند از حضور ترکیه چشمپوشی کند. از جهتی سوریه تلاش میکند با بالابردن سطح روابط با ایالات متحدهی آمریکا و تحت تأثیر قراردادن ترامپ، مناسبات خود با ترامپ را به سود کنترل غول بی شاخ و دم اسرائیل مورد بهره برداری قرار دهد.
این مسئله در واکنش اسعد الشیبانی وزیر خارجهی سوریه به حملات اخیر اسرائیل به پایگاه ابوالظهور بیش از پیش آشکار شد، آنجا که گفت اسرائیل با این حملات نه تنها خود را در مقابل سوریه بلکه خود را در مقابل همپیمانان سوریه از جمله آمریکا قرار میدهد. به نظر میرسد سوریه روابط خود را در دو سطح تعریف کردهاست، روابط با کشورهای منطقه از جمله ترکیه، روابطی تجاری، امنیتی و حیاتی قلمداد میشود که با توجه به حساسیتش به ویژه در مورد ترکیه نمیتواند دستخوش موازنه قدرت قرار گیرد.
سوریه از روسیه برای مهار ایران و از آمریکا برای مهار اسرائیل استفاده کرده است
سوریه از همان ابتدا بر اساس نظریهی استفاده از مناسبات با قدرتهای بزرگ از جمله روسیه برای مهار ایران و آمریکا برای مهار اسرائیل عمل کردهاست. سوریه جدید تلاش میکند با نیازمند ساختن قدرتهای بین المللی به خود به ویژه در کنترل گروههایی مانند داعش و القاعده از یک سو و نفوذ ایران از سوی دیگر، از این مزیت نسبی برای کنترل اسرائیل نیز بهره برد، اینکه تا چه اندازه در این امر توفیق حاصل خواهد کرد، و یا اینکه در نهایت تسلیم فضای به وجود آمده خواهد شد، زمان به ما نشان خواهد داد.
سیاستی که اسرائیل زخم خورده از هفت اکتبر را از الشرع نگران میسازد
*** برخی ناظران مدعی شده اند که الشرع تصمیم دارد سیاست دفاعی مقابل اسرائیل در پیش بگیرد ایا او اگر این راهبرد را در پیش بگیرد با حمایت ترکیه است یا مستقل میتواند از سوریه دفاع کند؟ در عین حال رسانهها به نقل از مقامهای سوریه وجود هرگونه توافق امنیتی میان تلآویو و دمشق را تکذیب کردند، این مساله را چگونه ارزیابی میکنید؟
با توجه به قدرت رژیم صهیونیستی و میزان خساراتی که به زیرساختهای نظامی سوریه وارد شده، الشرع بیش از هر چیز تلاش میکند تا دامن خود را از جنگی جدید برکشد، و در ابتدا مدعی بود که میخواهد به توافق آتش بس ۱۹۷۴ اسرائیل با اسد باز گردد، اما الشرع در سخنان اخیرش از صلح و ورود به فرایند صلح نیز سخن گفته بود، فرایندی که سوریه نه به تنهایی بلکه در کنار منظومهای از کشورهای منطقهای به آن خواهد پیوست.
اما دو سناریو و یا ترکیبی از این دو سناریو میتواند اسرائیل را از سوریه نگران کند؛
نخست حضور بیش از پیش نظامی ترکیه در سوریه، و دوم تواناییهای نظام سوریه در پیشبرد گونهای جنگ نامتقارن که حاکمان جدید چیرگی خود در استفاده از آن را دو سال پیش و در رسیدن به دمشق نشان دادهبودند.
در این بین توسل به سازوکارهای امنیتی و چند لایه، از جمله عدم اعتماد رژیم به آنچه در لایه رویین سیاست در سوریه میگذرد میتواند برای رژیم نگران کننده باشد. احمد الشرع درست در زمانی حرکت به سوی دمشق را آغاز کرد که از یک سو با نارضایتیهای گسترده در ادلب مواجه بود و برخی از نزدیکترین افراد حلقهی او به دشمن او بدل شده بودند، ترکیه نیز به عنوان همپیمان راهبردی الشرع خواستار گفتگو با اسد شده بود.
الشرع در حالی حرکت به سوی دمشق را آغاز کرده بود که کشورهای عربی نیز آرام آرام رو به سوی اسد آورده بودند. همساز نبودن آنچه در لایه سیاسی اتفاق افتاد با آنچه که در لایهی امنیتی و نظامی رخ داد همان چیزی است که اسرائیل زخم خورده از هفت اکتبر را از الشرع نگران میسازد. تاکتیکهای نوین جنگ نامتقارن از جمله استفاده از گونههای مختلف پهپاد که از جمله مزایای رهبران جدید سوریه در رسیدن سریع به دمشق بود، از دیگر مسائلی است که میتواند اسرائیل را نگران سازد.
هرگونه توافق بدون در نظر گرفتن ترکیه ممکن نخواهد بود
*** اگر میان سوریه و اسرائیل توافقی حاصل شود ایا ترکیه رضایت می دهد. از این زاویه که این توافق نفوذ اسرائیل را در سوریه بیشتر کند و ترکیه سهم چندانی نداشته باشد.
با توجه به مناسبات وثیق سوریه جدید و ترکیه، و موانع پیش روی الشرع و اسرائیل برای توافق به نظر میرسد هرگونه توافق الشرع با اسرائیل بدون در نظر گرفتن ترکیه نخواهد بود.
بیگمان خطرناکترینشان اسرائیل است / الشرع قدرت اقناع ترامپ را دارد
*** در نهایت دیدگاه شما نسبت به آینده سوریه در مخمصه فعلی چیست؟ از یک طرف اسرائیل در غرب فشار وارد میکند، از سوی دیگر در جنوب آمریکا برای ورود سوریه به جنگ با حزبالله برنامهریزی میکند، در شمال شرق هم هنوز وضعیت کردها حل نشده باقی ماندهاست، در شرق هم علاوه بر حضور داعش، گهگاه خبرهایی در مورد آمادگی نیروهای سوری برای مقابله با نیروهای حشدالشعبی در مرز با عراق میشنویم.
از فشارها و تهدیدهایی که گرداگرد سوریه اشاره کردید، بیگمان خطرناکترینشان اسرائیل است، و دیگر پروندههای مطرح شده از سوی شما به نظر بنده و با توجه به روندهایی که تا کنون بوده از سوی سوریه جدید قابل کنترل هستند. در مسئله حزب الله با توجه به سخنان اخیر دبیرکل حزب، ورود الشرع آن هم به تنهایی بعید به نظر میرسد، احتمالا الشرع قدرت اقناع ترامپ را در این باره دارد.
در مورد کردها نیز باید گفت که قدرت آنها تنها به حسکه محدود شده در آنجا نیز خیلی قدرت ندارند، به ویژه اینکه نسبتی که الشرع با آمریکا پیدا کرده، آمریکا و غربیها را به عنوان مهمترین حامیان نیروهای کرد از کمک به گروههای کرد مستغنی کردهاست علاوه بر اینکه کردها با توجه به نسبت جمعیتشان نفوذ خیلی زیادی نیز در میان جامعهی عربی شرق سوریه ندارند.
قدرت داعش نیز در سوریه در چند هفتهی اخیر بسیار کاهش یافته و چند هفتهایست که خبری از داعش که کمی در چند ماه اخیر به ویژه در مناطق غرب سوریه جان گرفتهبود نیست.
خطر داعش دست کم در کوتاه مدت برای سوریه جدید خیلی زیاد نیست. با توجه به مناسباتی که سوریه جدید با عراق ایجاد کرده که به نظر میرسد با بسته شدن تنگهی هرمز و تقویت کریدور بین عراق و سوریه و همچنین نخست وزیری الزیدی و پرونده انحصار سلاح در دست دولت در عراق، بعید است خطری جدی الشرع را از سمت مرزهای عراق تهدید کند. در این بین مهمترین پروندهی سوریه رژیم صهیونیستی باقی خواهد ماند.
۳۱۵
نظر شما