مرتضی افقه، استاد اقتصاد دانشگاه اهواز، در گفتوگو با خبرآنلاین درباره شرایط اقتصادی کشور اظهار کرد: دولت در شرایط فعلی با کمبود شدید منابع مواجه است و اگر مجموعه دستگاههایی را که از بودجه عمومی ارتزاق میکنند نیز در نظر بگیریم، با دولتی پرهزینه و کمبازده مواجه هستیم. در چنین شرایطی سیاستگذاری اقتصادی دشوارتر میشود.
وی با تأکید بر مخالفت خود با سیاست شوکدرمانی افزود: سیاستهایی که برخی افراد به دولت پیشنهاد میکنند، حتی در شرایط عادی نیز قابل توصیه نیستند، چه رسد به شرایط کنونی. محدودیتهای دولت تنها به دو جنگ اخیر مربوط نمیشود. دولت پزشکیان در شرایطی روی کار آمد که چندین سال از تشدید تحریمها گذشته بود و دولتهای پیشین نیز منابع خزانه را مصرف کرده و خزانهای خالی را تحویل دولت جدید داده بودند.
این استاد اقتصاد ادامه داد: علاوه بر این شرایط، دو جنگ نیز به کشور تحمیل شد و با توجه به محاصره و محدودیتهای ایجادشده، بنا بر اعلام رئیس کل بانک مرکزی، درآمدهای نفتی نیز به صفر رسیده است. بنابراین دولت باید در هزینههای خود صرفهجویی کند، اما منابع محدود موجود را به سمت سیاستهای حمایتی هدایت کند؛ بهگونهای که سه دهک پایین جامعه بیشترین بهره را از حمایتهای دولتی ببرند. این اقشار از سال ۱۳۹۷ به بعد بیشترین آسیب را دیدهاند و نباید بار دیگر تحت فشار قرار گیرند.
دولتهای سرمایهداری نیز در شرایط بحران قیمتها را تثبیت میکنند
افقه با انتقاد از فشار برای اجرای اصلاحات قیمتی در شرایط فعلی گفت: حتی در کشورهایی که نظام اقتصادی آنها کاملاً لیبرال و سرمایهداری است، در شرایط مشابه، دولتها به سمت حفظ و تثبیت قیمتها و اجرای سیاستهای حمایتی گسترده حرکت میکنند. با این حال، در ایران برخی افراد دولت را تحت فشار قرار دادهاند تا اصلاحات اقتصادی را از مسیر افزایش قیمتها دنبال کند.
وی این رویکرد را یکی از بدترین توصیههای ممکن در شرایط کنونی دانست و افزود: جامعه دیگر ظرفیت تحمل فشار بیشتر را ندارد و اجرای چنین سیاستهایی میتواند به زیان کشور تمام شود. امیدوارم رئیسجمهوری به این توصیهها توجه نکند.
نمره دولت در مدیریت بحران قابل قبول است
افقه از جمله اقتصاددانان حامی اصلاح طلبان است و در اغلب انتخابات از کاندیداهای آنها در مقابل اصولگرایان دفاع کرده است. او دو سال پیش هم در زمان انتخابات، از جمله حامیان مسعود پزشکیان به شمار میرفت و همچنان نیز او در زمره اصلاح طلبان به شمار میرود.
این استاد دانشگاه درباره عملکرد دولت پزشکیان نیز اظهار کرد: با توجه به شرایطی که توضیح دادم و با در نظر گرفتن اینکه دولت پزشکیان خزانه خالی را از دولتهای پیشین تحویل گرفت و سپس با دو جنگ ویرانگر مواجه شد، من نمرهای بالاتر از ۱۵ به دولت میدهم.
افقه ادامه داد: البته دولت تیم قدرتمندی را برای مدیریت اقتصادی انتخاب نکرده است، اما در جریان دو جنگ توانست توزیع کالا و مدیریت امور را تا حد قابل قبولی انجام دهد. هرچند افزایش شدید قیمتها باعث شد قدرت خرید مردم بهشدت کاهش پیدا کند، اما با توجه به شرایط موجود، عملکرد دولت را در مجموع قابل قبول میدانم.
نقطه ضعف دولت، تیم اقتصادی آن است
افقه در ادامه با انتقاد از سیاستهای اقتصادی دولت گفت: سیاست اقتصادیای که در دولت پزشکیان و با حمایت ایشان اجرا شد، یکی از بدترین سیاستهایی بود که میشد در شرایط جنگی در پیش گرفت. از همان روزهای نخست که اجرای این سیاستها مطرح شد، شخصاً به دولت هشدار دادم.
او با وجود ارزیابی مثبت از دولت و حمایتی که دو سال پیش از از پزشکیان داشت، افزود: حتی در جلسهای با آقای همتی، که در آن زمان وزیر اقتصاد بودند و بعدها با وجود استیضاح مجلس به ریاست بانک مرکزی رسیدند، بهطور مستقیم تأکید کردم که نباید چنین سیاستی اجرا شود. با این حال، تصمیم گرفته شد همان سیاستهای نادرست که محصول نگاه برخی اقتصادخواندههای سطحینگر بود، اجرا شود.
این کارشناس اقتصادی گفت: افراد دیگری نیز نسبت به تبعات شوکدرمانی هشدار داده بودند، اما این هشدارها مورد توجه قرار نگرفت. از نظر من، نقطه ضعف اصلی دولت پزشکیان تیم اقتصادی آن است و اگر در این بخش سیاستگذاری متفاوتی انجام میشد، عملکرد دولت بهمراتب بهتر بود.
افقه با اشاره به عملکرد وزیر اقتصاد و رئیس کل بانک مرکزی اظهار کرد: بهطور مشخص، عملکرد رئیس بانک مرکزی و وزیر اقتصاد و دارایی را بسیار ضعیف ارزیابی میکنم. دولت در شرایط سختی قرار دارد، اما حتی در چنین شرایطی نیز میتوانست و باید سیاستهای حمایتی را در پیش میگرفت و از ثروتمندان مالیات بیشتری برای تأمین منابع عمومی دریافت میکرد.
وی ادامه داد: آقای همتی و همفکران ایشان از ابتدا بر سیاست افزایش نرخ ارز تأکید داشتند و این سیاست حتی پیش از جنگ نیز اجرا شد. تبعات آن تصمیم همچنان در اقتصاد کشور باقی مانده و موجب افزایش شدت تورم شده است؛ هرچند پس از جنگ، افزایش قیمتها شدت بیشتری پیدا کرد.
زمان افزایش قیمت بنزین نیست
افقه با تأکید بر اینکه دولت نباید در شرایط فعلی قیمتها را افزایش دهد، گفت: توصیه اکید من به دولت این است که اکنون زمان افزایش قیمت هیچ کالایی نیست؛ چه بنزین و چه سایر کالاها و خدمات عمومی.
وی افزود: میدانیم محدودیت مالی دولت واقعی است و اداره کشور دشوار شده، اما این شرایط به این معنا نیست که تمام فشارها و محدودیتها به مردم، بهخصوص اقشار فرودست، منتقل شود. امروز حتی دهکهای ششم و هفتم را نیز میتوان در شمار اقشار کمدرآمد قرار داد.
این استاد اقتصاد با انتقاد از اصرار بر سیاستهای افزایش قیمت اظهار کرد: برخلاف دیدگاه برخی اقتصادخواندههای سطحینگر که معتقدند افزایش نرخ بنزین یا ارز اقتصاد را به سمت تعادل میبرد، تجربه سالهای گذشته شکست این سیاستها را نشان داده است. با وجود این، همچنان فشار برای تکرار سیاست شوکدرمانی ادامه دارد.
وی خطاب به رئیسجمهوری گفت: این یک هشدار جدی به آقای پزشکیان است که باید از سیاست گرانسازی دست بردارد.
مالیات به جای شوکدرمانی
افقه راه تأمین منابع دولت را در شرایط فعلی افزایش مالیات از صاحبان درآمد و ثروت دانست و گفت: به جای شوکدرمانی باید از نهادهایی که از مالیات معاف هستند اما درآمد دارند، مالیات دریافت شود. همچنین دولت باید سیاستهای حمایتی خود را گسترش دهد.
وی افزود: استفاده از ابزارهایی مانند کالابرگ، جیرهبندی، تعیین سقف قیمت و در نهایت یارانه میتواند در شرایط فعلی مورد توجه قرار گیرد. البته ارزش واقعی یارانهها و کالابرگهای موجود نیز به دلیل تورمی که در نتیجه سیاستهای نادرست بانک مرکزی و جنگ ایجاد شده، بهشدت کاهش یافته است.
این کارشناس اقتصادی پیشنهاد کرد: دولت در صورت دسترسی به اطلاعات دقیق، حتیالامکان دهکهای بالاتر، بهویژه دهک دهم، را از دریافت کالابرگ حذف کند و منابع آزادشده را برای حمایت بیشتر از دهکهای پایین اختصاص دهد.
وی همچنین بر ضرورت کاهش هزینههای دولت تأکید کرد و گفت: تمام دستگاههایی که از بودجه عمومی استفاده میکنند باید صرفهجویی کنند، اما هنوز نشانه جدی از این اتفاق دیده نمیشود. دولت باید هزینههای زائد دستگاهها را کاهش دهد. بنابراین به جای افزایش قیمت بنزین که از نظر برخی سادهترین راه برای جبران کسری منابع است، باید از طریق مالیاتگیری از ابرثروتمندان و کاهش هزینههای زائد، کمبود منابع را مدیریت کرد.
افقه تأکید کرد: متأسفانه تاکنون نشانهای جدی از صرفهجویی در ساختارهای دولتی مشاهده نمیشود.
آمریکا بهراحتی نمیتواند ایران را منزوی کند
این استاد اقتصاد درباره تحریمها و تلاش آمریکا برای انزوای ایران نیز گفت: درباره میزان موفقیت آمریکا در تحقق هدف خود برای منزوی کردن ایران تردیدهای جدی وجود دارد. ایران طی هفت یا هشت سال گذشته با تحریمها مواجه بوده و توانسته تا حدی آنها را دور بزند یا از شدت آثارشان بکاهد.
وی افزود: اینکه آمریکا تا چه اندازه بتواند کشورهای دیگر را با خود همراه کند و اینکه چین و روسیه چه رویکردی در قبال تحریمها داشته باشند، در نتیجه نهایی بسیار مؤثر است.
افقه در پایان گفت: تصور نمیکنم آمریکا بتواند به اهداف خود برای انزوای ایران دست پیدا کند. با توجه به ناکامیهای این کشور در جنگ و کاهش جایگاه آن در میان کشورهای جهان، بعید است بتواند آن سطح از انزوایی را که مدنظر دارد بر ایران تحمیل کند.
۲۲۳۲۲۹
نظر شما