به گزارش خبرآنلاین، اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا هفته جاری را با وعده ایجاد یک «حمله همهجانبه اقتصادی» علیه ایران و متحدان تجاریاش آغاز کرد؛ اقدامی که واشنگتن هدف آن را تلاش برای پایان دادن به جنگ توصیف کرده بود. با این حال، به نوشته بلومبرگ در آخرین روزهای هفته، کشورهایی که دارای روابط دیرینه اقتصادی و تجاری با تهران هستند، این تهدیدها را بهطور کامل نادیده گرفتهاند و کارشناسان و تحلیلگران ارشد بینالمللی نیز اقدامات اعلامشده از سوی واشنگتن را بسیار کمتر از تبلیغات پرحجم و مانورهای رسانهای اولیه ایالات متحده میدانند.
هشدارهای صریح پکن و تداوم مبادلات تجاری و بانکی در منطقه
در این میان، دولت چین که حدود ۹۰ درصد از کل صادرات نفت ایران را خریداری میکند، به جای عقبنشینی در برابر خطونشانهای واشنگتن، هشداری صریح و قاطعانه به ایالات متحده صادر کرده است. همزمان در حوزه مبادلات مالی، شعب بانکهای ایرانی در خلیج فارس همچنان فعال باقی ماندهاند. در یکی از شعب بانک ملی ایران در شهر ابوظبی، کارمندان مشغول انجام امور روزمره بانکی بودند و یکی از پرسنل این شعبه تأکید کرد که فعالیتهای تجاری و ارائه خدمات مالی آنها بدون هیچگونه وقفهای ادامه دارد.
از سوی دیگر، پروازهای تجاری و مسافربری میان ایران و کشورهای همسایه نظیر ترکیه و امارات متحده عربی کماکان در جریان است؛ این در حالی است که امارات در هفته گذشته متعهد شده بود کلیه مناسبات تجاری و مبادلات مالی خود را با تهران قطع کند. همچنین خطوط پروازی ایران به مقاصدی نظیر تایلند، جمهوری آذربایجان و مسیرهای متعدد در روسیه و چین بدون هرگونه محدودیتی به عملیات رفتوآمد خود ادامه میدهند.
در پایان هفته، وزارت خزانهداری آمریکا تنها از برنامهریزی برای اعمال تحریم علیه شعب یک بانک مصری موسوم به «بانک مصر» (Banque Misr) در امارات خبر داد. این اقدام بسیار پایینتر از حد انتظاراتی بود که با سخنان جنجالی اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا ایجاد شده بود؛ وی پیشتر وعده داده بود که تا پایان هفته تمام جهانیان شاهد «یک اطلاعیه بسیار بزرگ درباره تحریم یک نهاد مالی عمده» خواهند بود.
انتقاد کارشناسان آمریکایی از کمپین «طغیانگر اقتصادی»
الکس زردن، مقام سابق خزانهداری آمریکا و بنیانگذار مؤسسه کپیتال پیک استراتژیز در تحلیل این تحولات تصریح کرد با گذشت بیش از شش ماه از آغاز جنگ، اقدامات عمومی و اجرایی که این هفته توسط وزارت خزانهداری صورت گرفت، به هیچ وجه با جنجالها و مانورهای تبلیغاتی قبلی مطابقت ندارد.
زردن در گفتوگو با بلومبرگ افزود عملیات موسوم به «طرد اقتصادی» صرفاً تداوم ۴۷ سال تدابیر و اقدامات محدودکننده اقتصادی علیه ایران است، اما هیچ دکترین و نظریه شفافی برای دستیابی به پیروزی اقتصادی یا نظامی در کمپین فعلی ارائه نمیدهد. در این راستا، وزارت خزانهداری آمریکا تا روز جمعه از پاسخگویی به درخواستها برای شفافسازی و ارائه توضیح در این باره خودداری کرده است.
تناقضهای راهبردی واشنگتن؛ ترس از تقابل مستقیم با اقتصاد چین
تهدیدهای خزانهداری آمریکا و پاسخ بیافزایش و بیاعتنایی دستهجمعی کشورهای جهان، نشاندهنده معضل اصلی دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا در مسیر اعمال تحریمهای سنگین برای واداشتن ایران به پذیرش خواستههای واشنگتن است. کارشناسان معتقدند هرگونه کمپین تحریمی مؤثر برای فلج کردن اقتصاد ایران، مستلزم هدف قرار دادن مستقیم بانکها و نهادهای مالی چین است؛ اقدامی که ریسک بالای واکنش تلافیجویانه پکن و احتمال وقوع پیامدهای مخرب و بیسابقه بر کل سیستم مالی و اقتصاد جهانی را به همراه دارد. هر خطمشی و اقدامی کمتر از آن، اگرچه ممکن است فشارهای اقتصادی بر ایران را افزایش دهد، اما هرگز قادر به تغییر محاسبات راهبردی و تصمیمات استراتژیک تهران نخواهد بود.
همزمان، اعتبار بینالمللی ایالات متحده نیز در این بحران به شدت آسیب دیده است. وزیر خزانهداری آمریکا بارها پاسخ اقتصادی کشورش را با عملیات تاریخی پیادهسازی نیروها در نرماندی فرانسه در سال ۱۹۴۴ (روز D-Day) مقایسه کرده بود؛ پیادهسازی گسترده نیروهای زمینی و هوایی که برای سرنگونی رژیم نازی طراحی شده بود. اما واشنگتن در آخرین اقدام خود کاملاً یکجانبه عمل کرد و به جای همکاری با متحدان، فشار بر سایر کشورها را در پیش گرفت. این در حالی است که اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا علناً اذعان کرده که حرکت خیلی سریع و اعمال فشارهای بسیار شدید، ریسک غرق کردن و فروپاشی کامل سیستم مالی بینالمللی را به دنبال دارد.
برای پیچیدهتر شدن اوضاع، وزیر خزانهداری آمریکا اعلام کرده که این کشور برای پیشبرد اهداف خود وارد مسیر «دیپلماسی خاموش» شده است. بر اساس اطلاعات دریافتی از منابع آگاه، مقامات آمریکایی دست به دامن همتایان خود در بریتانیا شده و از آنها خواستهاند تا بیانیهای در حمایت از اقدامات اقتصادی واشنگتن صادر کنند.
انتظار میرود رئیس دستگاه دیپلماسی اقتصادی آمریکا در آخر هفته جاری در نشست وزرای دارایی و رؤسای بانکهای مرکزی گروه ۲۰ در شهر اشویل ایالت کارولینای شمالی با همتایان خود گفتگو کند. به گفته جوش لیپسکی، رئیس بخش اقتصاد بینالملل در اندیشکده شورای اتلانتیک، یکی از مهمترین و اصلیترین پرسشهای حاضرین در نشست از وزیر خزانهداری آمریکا این خواهد بود که آیا واشنگتن واقعاً آمادگی و اراده لازم برای تحریم یک نهاد مالی بزرگ چینی را دارد یا خیر.
با وجود آنکه امارات متحده عربی به عنوان یکی از متحدان کلیدی و استراتژیک آمریکا در منطقه خلیج فارس، اوایل ماه جاری اعلام کرده بود روابط مالی خود را با ایران قطع خواهد کرد، اما برخی خطوط پروازی و پیوندهای بانکی میان ابوظبی و تهران همچنان برقرار است. دولت امارات در بیانیهای خطاب به رسانهها، تصمیمات اخیر خود را یک «تصمیم حاکمیتی بر اساس ارزیابیهای استراتژیک از منافع ملی و الزامات امنیت منطقهای» توصیف کرده است.
در همین حال، هنگامی که روز پنجشنبه از دونالد ترامپ پرسیده شد که واشنگتن تاکنون با کدام کشورها درباره تحریمهای جدید رایزنی کرده است، وی پاسخ داد: «درباره ایران؟ حرف زیادی برای گفتن وجود ندارد. ما نمیخواهیم با آنها صحبت کنیم و به دنبال دیدار یا هیچ چیز دیگری نیستیم.»
ارزیابی ناظران از بنبست تحریمها و انسداد ناپذیری مبادلات ایران
در همین ارتباط، لیلند میلر، مدیرعامل پلتفرم دادهای چاینا بیج بوک و عضو کمیسیون بررسی اقتصادی و امنیتی آمریکا و چین که به کنگره ایالات متحده مشاوره میدهد، تصریح کرد که نمیتوان بدون توجه به تنها کشوری که ۹۰ درصد از نفت صادراتی ایران را جذب میکند، یک جنگ اقتصادی معنادار و موثر علیه تهران به راه انداخت.
در عین حال، به نظر میرسد ایالات متحده هیچ افق روشنی برای پایان دادن به جنگی که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا در اواخر فوریه با همکاری اسرائیل علیه ایران آغاز کرد، ندارد. ایران که دههها تحت سختترین تحریمهای بینالمللی ایستادگی کرده، اخیراً با محاصره کامل بنادر خود توسط نیروی دریایی آمریکا روبرو شده که باعث کاهش شدید صادرات نفت شده است؛ اما شواهد نشان میدهد ساختار اقتصادی و مبادلات منطقهای تهران همچنان راههای جایگزین خود را حفظ کرده است.
مقامات کشورهایی که بهطور سنتی روابط اقتصادی و تجاری قوی با ایران دارند، طی هفته جاری هدایت یا دستورالعمل خاصی از سوی واشنگتن دریافت نکردهاند. منابع مطلع در ترکیه تأکید دارند که هیچ ابلاغیه یا راهنمایی رسمی از سوی ایالات متحده درباره چگونگی اجرای ضوابط تحریمی جدید علیه ایران دریافت نکردهاند، هرچند معتقدند در صورت ابلاغ رسمی، زمان کافی برای بررسی و اجرای آن خواهند داشت.
واکنشها از سوی پاکستان نیز نشان میدهد که حتی کشورهای دارای روابط بسیار نزدیک با واشنگتن، حداقل تا این مرحله هیچ فشار فوری و ملموسی از سوی کمپین جدید آمریکا احساس نکردهاند. اگرچه اسلامآباد به دلیل تلاشهای میانجیگرانه خود برای پایان دادن به درگیریها مورد تمجید رئیسجمهور آمریکا قرار گرفته، اما هیچ نشانهای مبنی بر کند شدن یا توقف تجارت زمینی این کشور با ایران - از جمله صادرات برنج و انبه - دیده نمیشود. طاهر اندرابی، سخنگوی وزارت امور خارجه پاکستان در کنفرانس مطبوعاتی این هفته صریحاً اعلام کرد که کشورش «هیچ الزامی» برای تبعیت و پاسخگویی به تحریمهای یکجانبه ندارد.
در همین راستا، استیون فالون، مشاور ارشد مؤسسه مشاورهای دیبیام با ارزیابی بیاثری اقدامات جدید واشنگتن تأکید کرد این ایده که میتوان ایران را با چنین فشارهایی از پا درآورد مضحک و خندهدار است و این دست اقدامات تغییر خاصی در معادلات ایجاد نخواهد کرد. فالون در گفتوگو با بلومبرگ خاطرنشان کرد که ایجاد یک انسداد و ایزولهسازی کاملاً نفوذناپذیر علیه ایران امکانپذیر نیست؛ چرا که بازیگران اقتصادی و منطقهای متعددی درگیر این جریانات هستند و سودآوری و منافع حاصل از این مبادلات برای طرفهای دخیل بسیار بیشتر از آن است که از آن چشمپوشی کنند.
در نهایت، ناکارآمدی رویکرد تحریمی جدید خزانهداری آمریکا و عقبنشینی عملی واشنگتن از تقابل با قدرتهای بزرگی چون چین، نشان میدهد که ابزارهای فشار اقتصادی ایالات متحده در برابر شبکه پیچیده روابط منطقهای و بینالمللی ایران با بنبست جدی مواجه شده است.
۴۲/۴۲
نظر شما