به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، دوران غیبت، بنا بر آموزههای اهلبیت(ع)، تنها به معنای ندیدن امام نیست؛ بلکه دورهای برای آزمون ایمان و باورهای انسان نیز به شمار میرود. در این دوران، سه موضوع اساسی یعنی شناخت امام، پایبندی به دین و مراقبت از دل در برابر شبهات به یکدیگر پیوند میخورند.
بنابر روایت تسنیم، دوران غیبت فقط روزگار دور بودن از امام نیست؛ بلکه میتواند زمان افزایش شبههها و سست شدن باورها باشد. در چنین شرایطی حتی ممکن است برخی افراد نسبت به اصل وجود امام زمان(عج) دچار تردید شوند. از همین رو در روایات اهلبیت(ع) بر مسئله «معرفت امام» تأکید فراوان شده است. کسی که امام زمان خود را بهدرستی نشناسد، ممکن است در میان انبوه پرسشها و شبهات مسیر خود را گم کند. روایت معروف «مَنْ مَاتَ وَلَمْ یَعْرِفْ إِمَامَ زَمَانِهِ مَاتَ مِیتَةً جَاهِلِیَّةً» نیز اهمیت این شناخت را نشان میدهد؛ یعنی اگر فردی از دنیا برود، در حالی که امام زمان خویش را نشناخته باشد، به مرگ جاهلیت از دنیا رفته است.
پیامبر اکرم(ص) در روایتی که امام رضا(ع) از پدران بزرگوار خود نقل کرده است، درباره غیبت قائم(عج) از نسل خویش هشدار دادهاند. حضرت میفرمایند که غیبت آن حضرت چنان طولانی خواهد شد و شرایط به اندازهای دشوار میشود که بیشتر مردم خواهند گفت: «خدا را در خاندان محمد نیازی نیست» و گروهی دیگر حتی در اصل ولادت آن حضرت نیز تردید خواهند کرد.
این قسمت از روایت اهمیت ویژهای دارد؛ چرا که نشان میدهد یکی از مهمترین خطرهای دوران غیبت، رسیدن انسان به مرحلهای است که حتی اصل مسئله امامت و وجود امام موعود را مورد سؤال قرار دهد.
با این حال، پیامبر اکرم(ص) تنها از وقوع این فتنه خبر ندادهاند، بلکه راه مواجهه با آن را نیز بیان کردهاند: «فَلْیَتَمَسَّکْ بِدِینِهِ»؛ یعنی هر کس آن دوران را درک کرد، باید دین خود را محکم بگیرد و به آن پایبند بماند.
حضرت سپس هشدار میدهند که انسان نباید به واسطه شک و تردید خود، راهی برای ورود شیطان باز کند تا شیطان او را از آیین پیامبر(ص) دور سازد و از دین خارج کند: «وَ لَا یَجْعَلْ لِلشَّیْطَانِ إِلَیْهِ سَبِیلًا بِشَکِّهِ فَیُزِیلَهُ عَنْ مِلَّتِی». بر اساس این روایت، شیطان میتواند از همین تردیدها بهره ببرد و انسان را به تدریج از مسیر دین دور کند.
بنابراین، راه مقابله با شبهه و تردید، کنار گذاشتن دین نیست؛ بلکه انسان در چنین شرایطی باید بیش از گذشته به دین و معارف اهلبیت(ع) پناه ببرد و پیوند خود را با آن محکمتر کند.
در برخی روایات دیگر نیز شدت فتنه دوران غیبت به گونهای توصیف شده که حتی اصل وجود امام موعود(عج) برای گروهی از مردم محل تردید قرار میگیرد و برخی میگویند چنین شخصی اساساً وجود ندارد. این موضوع نشان میدهد که در دوران غیبت، صرف دانستن نام و نسب امام کافی نیست؛ بلکه انسان به معرفتی عمیق نیاز دارد تا هنگام شکلگیری موج شبهات، اساس اعتقاد او متزلزل نشود.
در همین جاست که جایگاه دعای غریق بیشتر آشکار میشود. امام صادق(ع) این دعا را برای دوران فتنه و حیرت به مؤمنان تعلیم دادهاند:
«یَا مُقَلِّبَ الْقُلُوبِ، ثَبِّتْ قَلْبِی عَلَی دِینِکَ»
یعنی: «ای گرداننده دلها، قلب مرا بر دینت ثابت و استوار نگه دار.»
این دعا اگرچه کوتاه است، اما معنای عمیقی در خود دارد. انسان در زمان فتنه و آشفتگی فکری باید از خداوند بخواهد که قلبش را حفظ کند و اجازه ندهد شبهات و تردیدها او را از راه حق منحرف کنند.
اگر مجموعه این روایات را در کنار یکدیگر قرار دهیم، نکته مهمی آشکار میشود: در دوران غیبت، معرفت امام، تمسک به دین و مراقبت از دل در برابر شبهه، سه مسئله جداییناپذیرند.
انسانی که امام زمان خود را بشناسد، بهتر میتواند مسیر صحیح را تشخیص دهد و کسی که به دین الهی چنگ بزند، کمتر در معرض تأثیرپذیری از هر موج فکری و شبههای قرار خواهد گرفت. دعای غریق نیز در همین راستا قرار دارد؛ یعنی مؤمن از خداوند بخواهد که در روزگار حیرت و فتنه، قلب او را ثابت و استوار نگه دارد.
از این منظر، دوران غیبت را نباید تنها با این پرسش سپری کرد که «امام کجاست؟»؛ بلکه پرسش مهمتر این است که «در دوران غیبت چگونه امام خود را بشناسیم و بر باور و اعتقادمان ثابت بمانیم؟»
روایات اهلبیت(ع) پاسخ روشنی برای این نگرانی ارائه کردهاند: باید معرفت امام را جدی گرفت، از دین فاصله نگرفت و برای استواری قلب در برابر فتنهها و شبهات، از خداوند یاری خواست.
شاید به همین دلیل است که دعای غریق با جملهای کوتاه اما بسیار پرمعنا همراه است: «ثَبِّتْ قَلْبِی عَلَی دِینِکَ»؛ خدایا قلب مرا بر دینت ثابت نگه دار.
متن روایت
عَنْ عَبْدِ السَّلَامِ بْنِ صَالِحٍ الْهَرَوِیِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ عَلِیِّ بْنِ مُوسَی الرِّضَا عَنْ أَبِیهِ عَنْ آبَائِهِ عَنْ عَلِیٍّ ع قَالَ قَالَ النَّبِیُّ ص وَ الَّذِی بَعَثَنِی بِالْحَقِّ بَشِیراً لَیَغِیبَنَّ الْقَائِمُ مِنْ وُلْدِی بِعَهْدٍ مَعْهُودٍ إِلَیْهِ مِنِّی حَتَّی یَقُولَ أَکْثَرُ النَّاسِ مَا لِلَّهِ فِی آلِ مُحَمَّدٍ حَاجَةٌ وَ یَشُکُّ آخَرُونَ فِی وِلَادَتِهِ فَمَنْ أَدْرَکَ زَمَانَهُ فَلْیَتَمَسَّکْ بِدِینِهِ وَ لَا یَجْعَلْ لِلشَّیْطَانِ إِلَیْهِ سَبِیلًا بِشَکِّهِ فَیُزِیلَهُ عَنْ مِلَّتِی وَ یُخْرِجَهُ مِنْ دِینِی فَقَدْ أَخْرَجَ أَبَوَیْکُمْ مِنَ الْجَنَّةِ مِنْ قَبْلُ وَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ جَعَلَ الشَّیاطِینَ أَوْلِیاءَ لِلَّذِینَ لا یُؤْمِنُونَ.
امام رضا(ع) از پدرانش علیهمالسلام روایت کرده است که پیامبر اکرم(ص) فرمود:
«قسم به کسی که مرا بشیر مبعوث کرد، به تحقیق که امام قائم(ع) از فرزندان من است و طبق پیمانی که از جانب من بر عهده اوست، غایب خواهد شد؛ تا آنجا که بیشتر مردم خواهند گفت: خدا را در خاندان محمد(ص) حاجتی نیست. گروهی دیگر نیز در اصل ولادت او شک خواهند کرد. پس هر کس زمان او را درک کند، باید به دین خود تمسک جوید و به واسطه شک و تردید خویش، راهی برای شیطان باز نکند تا شیطان او را از آیین من دور کرده و از دین من خارج سازد؛ همانگونه که پیش از این پدر و مادر شما را از بهشت بیرون کرد و خداوند متعال شیطان را ولیّ کسانی قرار داده است که ایمان نمیآورند.»
(کمالالدین و تمامالنعمة، ج۱، ص۵۱)
نظر شما