خبرآنلاین: در بخش مسابقه اصلی، ۲۱ فیلم برای شیر طلایی رقابت میکنند؛ فیلمهایی از چهرههایی مانند دنی بویل، مارتین مکدونا، نانی مورتی، لی چانگدونگ، هیروکازو کورئیدا و ورنر هرتسوگ. اما آنچه این دوره را متمایز کرده، فقط فهرست کارگردانان شناختهشده نیست؛ بلکه موضوعاتی است که فیلمها سراغ آنها رفتهاند و نشان میدهند سینما تا چه اندازه درگیر تنشهای سیاسی و اجتماعی جهان معاصر شده است.
از قدرت رسانه تا مرز روزنامهنگاری و سرگرمی
جشنواره با نمایش «جوهر» ساخته دنی بویل آغاز شد؛ فیلمی که به ظهور روزنامه سان و نقش روپرت مرداک در تحول رسانه بریتانیا میپردازد. انتخاب این فیلم برای افتتاحیه، از همان ابتدا یکی از محورهای اصلی این دوره را مشخص کرد: قدرت رسانه و تأثیر آن بر افکار عمومی.
اما این موضوع در روزهای بعد شکل دیگری پیدا کرد. «وقت اصلی» ساخته لنس اوپنهایم با بازی رابرت پتینسون، به سراغ یکی از بحثبرانگیزترین نمونههای تلویزیون واقعنما رفت؛ برنامه To Catch a Predator و عملیاتهایی که برای افشای افراد متهم به سوءاستفاده جنسی از کودکان انجام میشد.
پتینسون در این فیلم نقش شخصیت الهامگرفته از کریس هنسن، مجری مشهور این برنامه، را بازی میکند. فیلم در ونیز با استقبال قابل توجهی روبهرو شد و حدود ۹ دقیقه تشویق ایستاده دریافت کرد. پرسش اصلی فیلم اما فراتر از یک داستان تلویزیونی است: وقتی یک عملیات واقعی قرار است به سرگرمی میلیونها نفر تبدیل شود، مرز میان روزنامهنگاری، حقیقت و نمایش کجاست؟
به این ترتیب، «جوهر» و «وقت اصلی» اگرچه دو فیلم کاملاً متفاوتاند، در یک نقطه به یکدیگر میرسند: رسانه فقط واقعیت را منعکس نمیکند؛ بلکه میتواند آن را شکل دهد.
«اسب وحشی نه»؛ سیاست در قالب یک تریلر
یکی از پرسر و صداترین نمایشهای نخست جشنواره، «اسب وحشی شماره نه» ساخته مارتین مکدونا بود؛ فیلمی با حضور جان مالکوویچ و سم راکول که با استقبال بسیار طولانی تماشاگران روبهرو شد.
فیلم در کنار وجه تریلر و داستانی خود، به تاریخ سیاسی آمریکا و پیامدهای مداخلات این کشور در خارج از مرزهایش نگاه میکند. استقبال شدید از فیلم نشان داد که سینمای سیاسی لزوماً برای مخاطب به معنای سینمای سنگین و شعاری نیست؛ میتوان یک موضوع تاریخی و سیاسی را در قالب یک فیلم پرستاره و سرگرمکننده نیز روایت کرد.
این مسئله یکی از ویژگیهای مهم ونیز امسال است: سیاست تقریباً همهجا حضور دارد، اما الزاماً با زبان مستقیم سیاسی بیان نمیشود.
غزه؛ حضوری که هنوز به پرده نرسیده است
یکی از سیاسیترین اتفاقات این دوره، اضافه شدن مستند «نازا» به مسابقه اصلی است؛ فیلمی ساخته یووال آبراهام و راشل زور، دو تن از فیلمسازان مستند برنده اسکار «سرزمین دیگری نیست».
این فیلم هنوز در زمان تهیه این گزارش نمایش داده نشده و قرار است ۱۰ سپتامبر در مسابقه اصلی به نمایش درآید. «نازا» با فیلمبرداری شبانه از پشتبامهای تلآویو، به سازوکارهای پشت کشتار غیرنظامیان فلسطینی در غزه میپردازد. تهیهکننده آن روزنامه گاردین است و جاناتان گلیزر نیز از تهیهکنندگان اجرایی آن است.
اهمیت «نازا» فقط به موضوع فیلم محدود نمیشود. اضافه شدن آن به مسابقه ونیز، جشنواره را بیش از پیش وارد بحثی کرده که در ماههای اخیر در جشنوارههای بزرگ جهان مطرح بوده است: آیا جشنواره سینمایی میتواند در برابر بحرانهای سیاسی و انسانی زمانه بیتفاوت بماند؟
«اُیسیس»؛ وقتی موسیقی وارد ونیز میشود
در خارج از مسابقه، یکی از متفاوتترین رویدادهای روزهای اخیر حضور لیام و نوئل گلگر در ونیز برای نمایش مستند «اُیسیس: با خشم به گذشته نگاه نکن» بود.
این فیلم ساخته دیلن ساوترن و ویل لاولیس، به تور اتحاد دوباره گروه اُیسیس در سال ۲۰۲۵ میپردازد و تصاویری از تمرینها، پشت صحنه و نخستین مصاحبه مشترک دو برادر پس از بیش از ۲۵ سال را دربرمیگیرد.
انتخاب چنین فیلمی برای ونیز نیز معنادار است. جشنواره دیگر صرفاً محل نمایش آثار داستانی مؤلفان مشهور نیست؛ موسیقی، فرهنگ عامه و پدیدههای اجتماعی نیز بیش از گذشته به بخشی از منظره سینمایی جشنواره تبدیل شدهاند.
داستان اُیسیس از این منظر چیزی بیشتر از روایت یک گروه موسیقی است: داستان بازگشت، شهرت، خانواده، اختلاف و امکان آشتی است؛ موضوعاتی که میتوانند حتی بدون شناختن تاریخ اُیسیس نیز برای مخاطب قابل لمس باشند.
ونیز و مسئله زنان؛ یک بحث قدیمی که دوباره بالا گرفت
یکی از جدیترین بحثهای حاشیهای جشنواره امسال، تعداد کم فیلمهای ساختهشده توسط زنان در مسابقه اصلی است.
در ابتدا تنها یک فیلم به کارگردانی یک زن در مسابقه اصلی قرار داشت، اما با اضافه شدن «نازا»، تعداد فیلمهایی که دستکم یک کارگردان زن دارند به دو رسید. مگی جیلنهال، رئیس هیأت داوران بخش مسابقه، در نشست خبری جشنواره این وضعیت را نشانه یک مشکل ساختاری در صنعت سینما دانست و بر دشواری تأمین مالی فیلمهای زنان تأکید کرد.
جیلنهال همچنین تأکید کرد که سینما اساساً با تجربه انسانی و همدلی سروکار دارد و به همین دلیل نمیتواند از سیاست جدا باشد.
این موضع با فضای کلی ونیز امسال همخوان است؛ جشنوارهای که بخش قابل توجهی از آثارش مستقیم یا غیرمستقیم درباره قدرت، خشونت، رسانه، جنگ، اقتدار و مناسبات اجتماعی هستند.
هالیوود هنوز هست، اما کمتر از همیشه
یکی دیگر از ویژگیهای ونیز ۲۰۲۶، کاهش حضور استودیوهای بزرگ آمریکایی است. ستارهها همچنان در ونیز حضور دارند و نامهایی مانند رابرت پتینسون، جورج کلونی، سم راکول و دیگر چهرههای شناختهشده روی فرش قرمز دیده میشوند، اما حضور استودیوهای بزرگ هالیوودی نسبت به سالهای اخیر کمرنگتر شده است.
این اتفاق باعث شده وزن فیلمهای مستقل و سینمای بینالمللی در جشنواره بیشتر به چشم بیاید. ونیز همچنان ستارهمحور است، اما در همان حال تلاش میکند تصویر خود را بهعنوان جشنوارهای برای سینمای مؤلف حفظ کند.
در واقع، یکی از پرسشهای مهم این دوره این است که آیا کاهش حضور هالیوود یک تهدید است یا فرصتی برای بازگشت جشنواره به هویت اصلی خود؟
جورج کلونی؛ ستارهای که جشنواره را آغاز کرد
در مراسم افتتاحیه، جورج کلونی شیر طلایی یک عمر دستاورد هنری را دریافت کرد. حضور او به جشنواره بخشی از زرقوبرق همیشگی هالیوود را بازگرداند؛ آن هم در دورهای که استودیوهای بزرگ حضور کمتری در ونیز دارند.
در روزهای آینده نیز الن برستین شیر طلایی یک عمر دستاورد هنری دریافت خواهد کرد؛ بنابراین بخش جوایز افتخاری جشنواره نیز همچنان بر پیوند ونیز با تاریخ سینمای آمریکا تأکید دارد.
ونیز فقط پرده سینما نیست
یکی از بخشهای قابل توجه امسال، ونیز ایمِرسیو (Venice Immersive) است که دهمین سال فعالیت خود را جشن میگیرد. این بخش نشان میدهد جشنواره دیگر سینما را فقط در قالب پرده، سالن و فیلم بلند تعریف نمیکند و واقعیت مجازی، تجربههای تعاملی و شکلهای تازه روایت نیز جای خود را در یکی از قدیمیترین جشنوارههای سینمایی جهان پیدا کردهاند.
این اتفاق از یک تحول بزرگتر خبر میدهد: ونیز در حال آزمودن این پرسش است که سینما در عصر فناوریهای تازه دقیقاً چه تعریفی دارد.
ونیز در نیمه نخست؛ جشنوارهای که بیشتر از فیلمها حرف میزند
تا ۶ سپتامبر، هنوز برای پیشبینی برنده شیر طلایی زود است. بخش قابل توجهی از فیلمهای مهم جشنواره هنوز نمایش داده نشدهاند و آثاری مانند «نازا» و چند فیلم مهم دیگر در روزهای آینده به میدان رقابت وارد میشوند.
اما یک چیز تقریباً روشن است: ونیز ۲۰۲۶ تاکنون بیش از آنکه صرفاً رقابتی میان فیلمسازان بزرگ باشد، آینهای از بحرانهای سینما و جهان امروز بوده است.
رسانه و قدرت در «جوهر»، اخلاق سرگرمی و روزنامهنگاری در «وقت اصلی»، تاریخ سیاسی در «اسب وحشی نه»، آشتی و فرهنگ عامه در مستند «اُیسیس»، جنگ غزه در «نازا» و بحث نابرابری جنسیتی در ساختار خود جشنواره، همگی یک پرسش مشترک را پیش میکشند: سینما در جهانی که سیاست، رسانه و فناوری بیش از هر زمان دیگری زندگی انسان را شکل میدهند، قرار است فقط روایتگر باشد یا بخشی از خودِ این مناقشه؟
۵۹۵۹
نظر شما