به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، دعا یکی از راههای مؤثر برای مواجهه با مشکلات و گرفتاریهای زندگی است؛ راهی که نهتنها میتواند در برطرف شدن مشکلات موجود مؤثر باشد، بلکه بنا بر آموزههای دینی، از بروز برخی گرفتاریها در آینده نیز جلوگیری میکند. امام سجاد(ع) در اینباره میفرماید: «دعا، بلای نازلشده و نازلنشده را دفع میکند.»
مشکلات و دشواریها همواره بخشی از زندگی انسان بودهاند؛ از آغاز تولد تا پایان عمر، کمتر انسانی را میتوان یافت که با فراز و نشیب، سختی و گرفتاری روبهرو نشده باشد. سرگذشت انسانهای گذشته نیز بهخوبی نشان میدهد که دنیا سرای آسایش مطلق نیست. کسی که فلسفه سختیها را بشناسد و راه درست مواجهه با آنها را بداند، در برابر مشکلات کمتر دچار اضطراب، تنش و لغزش خواهد شد.
فلسفه بلاها؛ عملکرد انسان و آزمایش الهی
گرفتاریها و مشکلات، واقعیتهایی اجتنابناپذیر در زندگی انسان هستند؛ با این حال، همه آنها منشأ یکسانی ندارند. بخشی از مشکلات ممکن است نتیجه رفتار و عملکرد خود انسان باشد. خداوند متعال در قرآن کریم میفرماید:
«وَ ما أَصابَکُمْ مِنْ مُصِیبَةٍ فَبِما کَسَبَتْ أَیْدِیکُمْ وَ یَعْفُوا عَنْ کَثِیرٍ؛ [1] و هر [گونه] مصیبتی به شما برسد به سبب دستاورد خود شماست، و [خدا] از بسیاری درمیگذرد.»
در مقابل، بخشی دیگر از سختیها با هدف آزمایش و آزمودن انسان در مسیر زندگی رخ میدهد. قرآن کریم میفرماید:
«وَ لَنَبْلُوَنَّکُمْ بِشَیْءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَ الْجُوعِ وَ نَقْصٍ مِنَ الْأَمْوَالِ وَ الْأَنْفُسِ وَ الثَّمَرَاتِ وَ بَشِّرِ الصَّابِرِینَ؛ [2] و قطعاً شما را به چیزی از [قبیلِ] ترس و گرسنگی، و کاهشی در اموال و جانها و محصولات میآزماییم؛ و مژده بده شکیبایان را.»
بنابراین، بلاها و دشواریهای زندگی ممکن است ریشه در عملکرد انسان داشته باشند یا وسیلهای برای امتحان و رشد او باشند. هنگامی که گرفتاریای برای انسان پیش میآید، مهم آن است که راه صحیح مواجهه با آن را پیدا کند. بر اساس آموزههای قرآن و روایات، استغفار، دعا و توجه به وضعیت دیگران از جمله راهکارهایی هستند که میتوانند در مقابله با مشکلات نقش داشته باشند.
استغفار و دعا؛ شاهکلید مقابله با گرفتاریها
یکی از مهمترین راههای رهایی از مشکلات، استغفار و طلب آمرزش از خداوند است؛ موضوعی که در آیات قرآن کریم نیز مورد تأکید قرار گرفته است. خداوند میفرماید:
«وَ مَا کَانَ اللَّهُ لِیُعَذِّبَهُمْ وَأَنْتَ فِیهِمْ وَ مَا کَانَ اللَّهُ مُعَذِّبَهُمْ وَ هُمْ یَسْتَغْفِرُونَ؛ [3] ولی (ای پیامبر!) تا تو در میان آنها هستی، خداوند آنها را مجازات نخواهد کرد؛ و (نیز) تا استغفار میکنند، خدا عذابشان نمیکند.»
همچنین بر اساس آیات ۱۰ تا ۱۲ سوره نوح، استغفار تنها به معنای طلب بخشش نیست، بلکه میتواند زمینهساز نزول برکت و گشایش در زندگی نیز باشد. خداوند از زبان حضرت نوح(ع) میفرماید:
«فَقُلْتُ اسْتَغْفِرُوا رَبَّکُمْ إِنَّهُ کانَ غَفَّاراً، یُرْسِلِ السَّماءَ عَلَیْکُمْ مِدْراراً وَ یُمْدِدْکُمْ بِأَمْوالٍ وَ بَنِینَ وَ یَجْعَلْ لَکُمْ جَنَّاتٍ وَ یَجْعَلْ لَکُمْ أَنْهاراً؛ [4] پس [به آنان] گفتم: از پروردگارتان آمرزش بخواهید که او همواره بسیار آمرزنده است، تا بر شما از آسمان باران پی در پی و با برکت فرستد و شما را با اموال و فرزندان یاری کند، و برایتان باغها و نهرها قرار دهد.»
انسان ذاتاً موجودی نیازمند است و همواره در جستوجوی بینیاز مطلق است؛ و آن بینیاز حقیقی، خداوند متعال است. دعا، راه ارتباط بنده با پروردگاری است که خود فرموده است:
«ادْعُونِی أَسْتَجِبْ لَکُمْ؛ [5] مرا بخوانید تا شما را اجابت کنم.»
دعا و درخواست از خداوند، بنا بر آموزههای روایی، میتواند موجب دفع بلا شود. امام سجاد(ع) در این زمینه میفرماید:
«الدُّعاءُ یَدفَعُ البَلاءَ النّازِلَ وَما لَم یَنزِلْ؛ [6] دعا، بلای نازل شده و نازل نشده را دفع میکند.»
بر این اساس، دعا تنها وسیلهای برای طلب گشایش در مشکلات موجود نیست؛ بلکه میتواند عاملی برای پیشگیری از برخی گرفتاریهایی باشد که هنوز به انسان نرسیدهاند.
یکی برای همه؛ همه برای یکی
بخشی از گرفتاریها و آسیبهای اجتماعی نیز ممکن است نتیجه ناآگاهی از وظایف یا کوتاهی در انجام آنها باشد. از این رو، شناخت مسئولیتهای فردی و اجتماعی و عمل به آنها میتواند از بسیاری از مشکلات جلوگیری کند.
یکی از راههای مهم برای شناخت درست وظیفه، توجه به شرایط دیگران و همدلی با آنان در روزهای شادی و سختی است. اعضای یک جامعه را میتوان به سرنشینان یک کشتی تشبیه کرد؛ اگر مشکلی برای کشتی ایجاد شود، همه سرنشینان در معرض خطر قرار میگیرند. بنابراین، نباید مشکلات دیگران را از خود جدا بدانیم، بلکه لازم است برای برطرف کردن آنها نیز احساس مسئولیت کنیم.
این نگاه را میتوان در سخن ارزشمند امام علی(ع) مشاهده کرد:
«یَا بُنَیَّ اجْعَلْ نَفْسَکَ مِیزَاناً فِیمَا بَیْنَکَ وَ بَیْنَ غَیْرِکَ فَأَحْبِبْ لِغَیْرِکَ مَا تُحِبُّ لِنَفْسِکَ وَ اکْرَهْ لَهُ مَا تَکْرَهُ لَهَا؛ [7] ای پسرم نفس خود را میزان میان خود و دیگران قرار بده، پس آنچه را که برای خود دوست داری برای دیگران نیز دوست بدار، و آنچه را که برای خود نمیپسندی، برای دیگران مپسند.»
عمل به این توصیه اخلاقی میتواند مانع بسیاری از رفتارهایی شود که به خود انسان یا دیگران آسیب میرساند.
اگر با دقت به بسیاری از مشکلات و بلاهایی که انسانها با آنها مواجه میشوند نگاه کنیم، درمییابیم که بخشی از آنها ریشه در رفتار و عملکرد نادرست افراد دارد. برای نمونه، در دوران شیوع ویروس کرونا، رعایت بهداشت فردی و عمومی تنها از فرد محافظت نمیکرد، بلکه سلامت دیگران را نیز تحت تأثیر قرار میداد. در مقابل، بیتوجهی به دستورالعملهای بهداشتی میتوانست پیامدهای آن را به دیگران نیز منتقل کند.
از این منظر، انسان با شناخت و انجام وظایف خود، توجه به مشکلات دیگران، استغفار و دعا میتواند در دور شدن بسیاری از آسیبها و گرفتاریها از خود و جامعه نقش داشته باشد.
پینوشت:
[1] سوره شوری، آیه 30.
[2] سوره انفال، آیه 33.
[3] سوره بقره، آیه 155.
[4] سوره نوح، آیه 10.
[5] سوره غافر، آیه 60.
[6] الکافی، ج 2، ص 469، ح 5.
[7] نهج البلاغه، نامه 31.
نظر شما