به گزارش خبرآنلاین، حوثیها در کمتر از دو دهه از یک جنبش مذهبی و سیاسی در شمال یمن به یکی از مهمترین بازیگران نظامی و ژئوپلیتیکی خاورمیانه تبدیل شدهاند. گروهی که فعالیت خود را با تمرکز بر مناطق شمالی یمن آغاز کرد، در سال ۲۰۱۴ توانست صنعا، پایتخت کشور، را به کنترل خود درآورد و از آن زمان به بعد به یکی از طرفهای اصلی جنگ داخلی یمن تبدیل شد. اما اهمیت امروز حوثیها دیگر فقط به مرزهای یمن محدود نیست. موقعیت جغرافیایی این گروه در کنار دریای سرخ و بابالمندب، برخورداری از توان موشکی و پهپادی و ارتباط نزدیک آن با ایران باعث شده است که تحولات مربوط به انصارالله با امنیت انرژی و کشتیرانی بینالمللی گره بخورد.
ریشه حوثیها در کجاست؟
حوثیها که خود را «انصارالله» مینامند، از میان جامعه زیدی شمال یمن برخاستند. این جنبش در ابتدا واکنشی به شرایط سیاسی، اجتماعی و مذهبی یمن بود و بعدها به نیرویی مسلح تبدیل شد که توانست در برابر دولت مرکزی و سپس ائتلاف نظامی به رهبری عربستان سعودی مقاومت کند. تصرف صنعا در سال ۲۰۱۴ نقطه عطفی در تاریخ این گروه بود و ورود عربستان به جنگ در سال ۲۰۱۵ درگیریهای داخلی یمن را به بخشی از رقابت گستردهتر منطقهای تبدیل کرد.
در دهه ۱۹۹۰ میلادی توسط حسین بدرالدین الحوثی، بنیانگذار جنبش انصارالله در استان صعده واقع در شمال یمن پایهگذاری شد. هدف اولیه این جنبش، احیای حقوق مذهبی و فرهنگی پیروان مذهب زیدی بود؛ مذهبی که قرنها بر یمن حکومت میکرد اما پس از تحولات سال ۱۹۶۲ دچار انزوا و حاشیهنشینی اقتصادی شده بود.
با آغاز درگیریهای نظامی میان انصارالله و دولت مرکزی در دهه ۲۰۰۰ میلادی، این گروه وارد مبارزات مسلحانه شد. پس از سقوط علی عبدالله صالح، رئیسجمهور سابق یمن در جریان تحولات بهار عربی و ناتوانی دولت عبدربه منصور هادی، رئیسجمهور مستعفی یمن در مدیریت بحران، انصارالله توانست با ائتلافهای تاکتیکی در سال ۲۰۱۴ کنترل صنعا، پایتخت یمن، را به دست گیرد.
ورود ائتلاف تحت رهبری محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی در سال ۲۰۱۵ به جنگ یمن، نبردی گسترده را رقم زد که بر اساس آمارهای بینالمللی، بیش از ۱۵۰ هزار کشته مستقیم و بحران انسانی بیسابقهای برجای گذاشت. با این حال، سالها بمباران سنگین نتوانست کنترل انصارالله بر بخشهای وسیعی از غرب و شمال یمن را تضعیف کند.
امروز عبدالملک الحوثی (برارد حسین بدرالدین الحوثی نخستین رهبر جنبش که سال ۲۰۰۴ به شهادت رسید) در رأس جنبش قرار دارد؛ مهدی المشاط چهره اصلی ساختار سیاسی است؛ محمد عبدالسلام چهره دیپلماتیک و مذاکرهکننده؛ و یحیی سریع مهمترین سخنگوی نظامی است.
دولت تحت حمایت این جنبش در صنعا، دولت نجات ملی یمن نام دارد که در مقابل دو دولت دیگر یمن به نامهای شورای ریاستی یمن (مستقر در پایتخت عربستان، تحت حمایت عربستان سعودی و به رسمیت شناختهشده توسط سازمان ملل متحد) به رهبری رشاد علیمی و شورای انتقالی جنوب (تحت حمایت امارات متحده عربی، جدائی طلبان جنوب مستقر در عدن، منحل شده در زمستان سال گذشته به رهبری عبدروس الزبیدی) قرار دارد.
در سالهای بعد، حوثیها به تدریج توان نظامی خود را افزایش دادند. موشکهای بالستیک، موشکهای کروز و پهپادها به مهمترین ابزار این گروه برای هدف قرار دادن مواضع نظامی و زیرساختهای حیاتی تبدیل شدند. در همین دوره، ادعای همکاری نظامی و فنی ایران با حوثیها به یکی از محورهای اصلی بحث درباره این گروه تبدیل شد. تهران همواره بر حمایت سیاسی از مردم یمن تأکید کرده، در حالی که عربستان، آمریکا و برخی کشورهای غربی، ایران را به تأمین تسلیحات و فناوری نظامی برای حوثیها متهم کردهاند.
موازنه موقت در یمن
با وجود سالها جنگ، موازنه در یمن در مقطعی به سمت یک وضعیت شکننده اما نسبتا باثبات حرکت کرد. آتشبس سال ۲۰۲۲ به کاهش قابل توجه درگیریهای گسترده انجامید، هرچند اختلافات سیاسی و نظامی میان حوثیها و دولت مورد حمایت عربستان حل نشد. همین وضعیت باعث شد یمن وارد مرحلهای شود که جنگ تمامعیار متوقف شده بود، اما صلح پایدار نیز شکل نگرفته بود.
ورود حوثیها به بحران دریای سرخ، از نقاط دیگری است که میتوان در هنگام یاد کردن از حوثیها به آن پرداخت. از اواخر سال ۲۰۲۳، حوثیها اعلام کردند که در حمایت از فلسطینیها و در اعتراض به جنگ غزه، کشتیهای مرتبط با اسرائیل یا برخی کشورهای حامی آن را در دریای سرخ هدف قرار میدهند. حملات پهپادی و موشکی این گروه به کشتیهای تجاری موجب شد بخش مهمی از شرکتهای کشتیرانی مسیر دریای سرخ را ناامن ارزیابی کنند و شماری از آنها مسیر کشتیهای خود را به سمت دماغه امید نیک تغییر دهند.
این تحول، اهمیت جغرافیایی یمن را بیش از گذشته آشکار کرد. بابالمندب یکی از مهمترین گلوگاههای دریایی جهان است؛ تنگهای که دریای سرخ را به خلیج عدن متصل میکند و مسیر دریایی میان آسیا و اروپا را شکل میدهد. از همین رو، قدرت نظامی حوثیها در سواحل غربی یمن صرفا یک مسئله داخلی برای این کشور نیست و میتواند بر تجارت جهانی، قیمت انرژی و محاسبات امنیتی کشورهای منطقه اثر بگذارد.
در سال ۲۰۲۶ نیز نقش منطقهای حوثیها بار دیگر پررنگتر شد. پس از آغاز جنگ ایران و آمریکا و اسرائیل در اواخر فوریه، رهبران حوثی از حمایت خود از ایران خبر دادند و تهدید کردند در صورت گسترش جنگ، وارد درگیری خواهند شد. در ۲۸ مارس، این گروه برای نخستین بار در جنگ جدید موشکی به سمت اسرائیل شلیک کرد.
با این حال، مهمترین تحول هفتههای اخیر در داخل خود یمن رخ داده است. از اوایل سپتامبر، درگیریها میان حوثیها و نیروهای وابسته به دولت یمن در مناطق غربی و جنوبی شدت گرفته است. گزارشهای منتشرشده از افزایش قابل توجه تلفات حکایت دارد و برخی منابع این مرحله را شدیدترین موج درگیری در یمن طی چند سال گذشته توصیف کردهاند.
بر اساس گزارش رویترز، نیروهای حوثی به شهر ذباب در نزدیکی بابالمندب رسیدهاند. گزارشهای دیگر از کنترل حوثیها بر جزیره پریم، که با نام میون نیز شناخته میشود، و شهر بندری المخا حکایت دارند. این مناطق از نظر جغرافیایی اهمیت فوقالعادهای دارند، زیرا هرگونه حضور نظامی پایدار در آنها میتواند موقعیت حوثیها در نزدیکی یکی از مهمترین گلوگاههای کشتیرانی جهان را تقویت کند.
عربستان سعودی در واکنش به این پیشرویها حملات هوایی علیه مواضع حوثیها انجام داده است. در عین حال، ریاض از واشنگتن خواسته است برای مقابله با تهدید جدید نقش نظامی فعالتری ایفا کند. گزارشها نشان میدهد دولت دونالد ترامپ تاکنون تمایلی به آغاز یک عملیات مستقیم جدید علیه مواضع حوثیها نشان نداده و تلاش کرده است ضمن حمایت از عربستان، از ورود مستقیم آمریکا به جنگ تازهای در یمن اجتناب کند.
اهمیت این تصمیم را باید در شرایط منطقهای کنونی بررسی کرد. همزمانی بحران بابالمندب با بحران تنگه هرمز، نگرانیها درباره امنیت مسیرهای انرژی را افزایش داده است. در صورت اختلال همزمان در دو مسیر مهم دریایی منطقه، فشار بر بازار جهانی انرژی و تجارت بینالمللی میتواند افزایش یابد. قیمت نفت در روزهای اخیر نیز در واکنش به نگرانیهای مربوط به عرضه نفت و ناامنی مسیرهای دریایی به بالای ۱۰۰ دلار در هر بشکه رسیده است.
حوثیها دارای ساختار سیاسی، اجتماعی و نظامی مستقل در یمن هستند و در طول سالهای جنگ توانستهاند شبکهای از نیروهای محلی و ساختارهای حکمرانی را در مناطق تحت کنترل خود ایجاد کنند.
حوثیها در کمتر از دو دهه از یک جنبش مذهبی و سیاسی در شمال یمن به یکی از مهمترین بازیگران نظامی و ژئوپلیتیکی خاورمیانه تبدیل شدهاند. گروهی که فعالیت خود را با تمرکز بر مناطق شمالی یمن آغاز کرد، در سال ۲۰۱۴ توانست صنعا، پایتخت کشور، را به کنترل خود درآورد و از آن زمان به بعد به یکی از طرفهای اصلی جنگ داخلی یمن تبدیل شد. اما اهمیت امروز حوثیها دیگر فقط به مرزهای یمن محدود نیست. موقعیت جغرافیایی این گروه در کنار دریای سرخ و بابالمندب، برخورداری از توان موشکی و پهپادی و ارتباط نزدیک آن با ایران باعث شده است که تحولات مربوط به انصارالله مستقیماً با امنیت انرژی و کشتیرانی بینالمللی گره بخورد.
۳۱۲/۴۲
نظر شما