به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، در باورهای فرقه اهل حق درباره زندگی پس از مرگ، دو دیدگاه متفاوت به چشم می‌خورد؛ از یک سو، باور به نوعی تناسخ و بازگشت دوباره روح به دنیا مطرح است و از سوی دیگر، در برخی متون این فرقه سخن از محشر و معاد نیز به میان آمده است.
بنابر روایت حوزه،تلاش برای نزدیک کردن مفهوم معاد اسلامی به باورهای بشری و افسانه‌ای تناسخ، موجب شکل‌گیری ابهام‌ها و سردرگمی‌هایی در مباحث کلامی یارستان شده است؛ ابهام‌هایی که می‌توان آنها را ناشی از نبود استدلال منطقی و روشن برای تبیین سرنوشت نهایی انسان دانست.
در باورهای آیینی فرقه اهل حق، مجازات و پاداش اعمال انسان در قالب زندگی‌های پی‌درپی و بازگشت روح به دنیا در کالبدی دیگر مورد تأکید قرار گرفته است. این بازگشت که در متون این فرقه از آن با عنوان «دونادون» یاد می‌شود، یکی از باورهای مهم کلامی اهل حق به شمار می‌رود. [۱]
هرچند چنین نگرشی، جایگاه معاد را بسیار کم‌رنگ می‌کند، اما در عین حال، اعتقاد به یک محشر کلی نیز در آثار کلام‌خوان‌ها و نویسندگان این فرقه دیده می‌شود. در برخی از این دفاتر، در کنار توصیه به انجام اعمال نیک برای دریافت پاداش در قیامت، از تأثیر اعمال انسان بر کیفیت زندگی او در دون‌های بعدی نیز سخن گفته شده است.
«ای کردار داران کردار و گیره نه روز حساو تیری ضد تیره» [۲]
ترجمه: ای نیکوکاران به اعمال نیک روی آورید که نجات‌بخش است روزی که به حساب‌ها رسیدگی می‌شود؛ هر عملی صد برابر پاداش دارد.
در کتاب «آیین یاری» نیز در این زمینه آمده است که پیروان یارستان، علاوه بر اعتقاد به مکافات پس از مرگ، به یک محشر کلی نیز باور دارند؛ محشری که در آن، جهان بر اساس مشیت الهی دگرگون می‌شود و اعمال انسان‌ها مورد حسابرسی قرار می‌گیرد.
بر اساس این دیدگاه، افرادی که پس از گردش‌ها و دوره‌های متعدد جسمانی، حتی پس از هزار دوره نتوانسته‌اند روح خود را از آلودگی‌های اخلاقی و زشتی‌ها پاک کنند و به سوی نیکی و پاکی حرکت کنند، متناسب با اعمال خود با کیفرهای سخت مواجه خواهند شد. در مقابل، کسانی که مسیر درستی، پاکی و نیکی را در پیش گرفته‌اند، متناسب با میزان اعمال نیک خود، پاداش دریافت می‌کنند؛ پاداشی که در دفتر یاری از آن با تعبیر «صد برابر» یاد شده است. [۳]
دو روایت درباره سرانجام انسان
در بررسی دیدگاه‌های مطرح‌شده درباره فرجام زندگی انسان و حیات پس از مرگ، نوعی دوگانگی در آثار نویسندگان و کلام‌سرایان فرقه اهل حق مشاهده می‌شود. از یک طرف، بهشت و جهنم در همین جهان تعریف شده و این باور وجود دارد که روح انسان پس از مرگ، بار دیگر در قالب یک انسان یا حتی حیوان به دنیا بازمی‌گردد.
بر اساس این اعتقاد، انسان نتیجه اعمال خود را در دوره‌های مختلف بازگشت به دنیا مشاهده می‌کند؛ به این معنا که فرد نیکوکار در زندگی بعدی از شرایط مناسب‌تر و زندگی مرفه‌تری برخوردار خواهد شد، در حالی که فرد بدکار در بازگشت دوباره خود با فقر، رنج و بدبختی مواجه می‌شود و حتی ممکن است در قالب یک حیوان به دنیا بازگردد. [۴]
از سوی دیگر، در برخی متون اهل حق از یک محشر عمومی، روز حسابرسی اعمال و دریافت پاداش و مجازات اخروی نیز سخن گفته شده است؛ مسئله‌ای که در کنار باور به تناسخ و «دونادون»، پرسش‌هایی درباره چگونگی جمع میان این دو دیدگاه ایجاد می‌کند.
دونادون؛ منشأ دوگانگی در مسئله معاد
به نظر می‌رسد ریشه این دوگانگی را باید در مسئله «دونادون» جست‌وجو کرد؛ باوری که برای توضیح فرجام و سرانجام زندگی انسان، استدلالی محکم و برهانی روشن ارائه نمی‌کند.
بر این اساس، فرقه اهل حق برای توجیه باور «دونادون» که ریشه آن در برخی آیین‌های بشری و باورهای افسانه‌ای دانسته شده است، در کنار اعتقاد به تناسخ و بازگشت‌های مکرر روح، مسئله یک محشر کلی و حسابرسی نهایی را نیز مطرح کرده است؛ ترکیبی که موجب شکل‌گیری ابهام درباره ماهیت واقعی زندگی پس از مرگ و چگونگی تحقق پاداش و کیفر انسان می‌شود.
پی‌نوشت
[۱]. خواجه‌الدین، سید محمدعلی، سرسپردگان، خورشید، ص۱۲.
[۲]. سورانی، درویش نوروز، دفتر کلام نوروز، بی‌تا.
[۳]. القاصی، مجید، مجموعه آیین و اندرز و رمزیاری، انتشارات طهوری، تهران، ۱۳۵۸، ص۴۰.
[۴]. جیحون‌آبادی، نعمت‌الله، شاهنامه حقیقت، ص۱۸۰.
منبع: پایگاه جامع فرق، ادیان و مذاهب
نظر شما