به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین وقتی از عجایب هفت‌گانه صحبت می‌کنیم، معمولاً بناهایی شگفت‌انگیز به ذهن می‌آیند که مرزهای معماری، مهندسی و تخیل انسان را جابه‌جا کرده‌اند. بااین‌حال، «عجایب هفت‌گانه جهان» یک فهرست واحد نیست. مشهورترین فهرست باستانی به جهان کلاسیک تعلق دارد و بناهایی را دربرمی‌گیرد که برای نویسندگان و جهانگردان آن دوران شگفت‌انگیز بودند. قرن‌ها بعد، فهرست دیگری با عنوان «عجایب هفت‌گانه جدید جهان» و در پی یک کارزار رأی‌گیری بین‌المللی انتخاب شد. فهرست باستانی شامل هرم بزرگ جیزه، باغ‌های معلق بابل، تندیس زئوس در المپیا، معبد آرتمیس در اِفِسوس، آرامگاه هالیکارناسوس، غول رودس و فانوس دریایی اسکندریه بود. از میان این آثار، تنها هرم بزرگ جیزه همچنان پابرجاست.
در مقابل، فهرست عجایب هفت‌گانه جدید در سال ۲۰۰۷ اعلام شد؛ دیوار بزرگ چین، پترا، چیچن ایتزا، تندیس مسیح نجات‌دهنده، کولوسئوم، ماچوپیچو و تاج‌محل در آن جای گرفتند.
برگزارکنندگان این کارزار اعلام کردند که بیش از ۱۰۰ میلیون رأی ثبت شده است. هفت اثر نهایی نیز رتبه‌بندی نشدند و در جایگاهی برابر قرار گرفتند. این فهرست نتیجه یک کارزار رأی‌گیری بود و نباید آن را با فهرست باستانی یا یک رتبه‌بندی رسمی علمی و تاریخی یکی دانست.
عجایب هفت‌گانه جهان باستان چه بودند؟
فهرست عجایب هفت‌گانه جهان باستان به مجموعه‌ای از بناهای بزرگ و شاخص اشاره دارد که بیشتر در حوزه مدیترانه شرقی و خاور نزدیک قرار داشتند. این فهرست را بهتر است بازتابی از نگاه جهان یونانی به بناهای شگفت‌انگیز زمان خود بدانیم، نه رتبه‌بندی‌ای دقیق و جامع از معماری جهان باستان.
یکی از فهرست‌های مشهور باستانی به آنتیپاتروس صیدایی، شاعر یونانی سده دوم پیش از میلاد، نسبت داده می‌شود. فهرست‌های بعدی در برخی جزئیات تفاوت داشتند، اما مجموعه‌ای که امروزه با عنوان عجایب هفت‌گانه باستانی می‌شناسیم، به‌تدریج تثبیت شد.
۱. هرم بزرگ جیزه
تنها بازمانده عجایب باستانی: هرم بزرگ جیزه در مصر، مشهورترین بازمانده فهرست عجایب هفت‌گانه جهان باستان است. این هرم بخشی از مجموعه اهرام جیزه در نزدیکی قاهره امروزی است و برخلاف شش اثر دیگر این فهرست، تا امروز باقی مانده است.
هرم بزرگ در دوران پادشاهی کهن مصر و به عنوان آرامگاه فرعون خوفو ساخته شد. ابعاد عظیم بنا، دقت مهندسی و توانایی سازندگان در جابه‌جایی و سازمان‌دهی حجم بزرگی از مصالح، از مهم‌ترین دلایل شهرت آن است.
اهمیت هرم بزرگ تنها به اندازه‌اش محدود نمی‌شود، این بنا نشان‌دهنده توانایی تمدنی است که معماری، دانش ریاضی، نیروی انسانی و سازمان اجتماعی را در مقیاسی چشمگیر به کار گرفت. در کارزار انتخاب عجایب جدید نیز هرم بزرگ جیزه جایگاهی ویژه داشت، اما در شمار هفت برگزیده قرار نگرفت و از سوی برگزارکنندگان به عنوان تنها بازمانده فهرست باستانی مورد تقدیر قرار گرفت.
۲. باغ‌های معلق بابل؛ شگفتی‌ای رازآلود
باغ‌های معلق بابل یکی از اسرارآمیزترین آثار فهرست باستانی‌اند. در روایت‌های تاریخی، از آن‌ها به عنوان مجموعه‌ای از باغ‌های سرسبز و مرتفع در شهر باستانی بابل یاد شده است؛ منظره‌ای که وجود درختان و گیاهان در ارتفاع می‌توانست برای انسان آن روزگار خارق‌العاده باشد.
بااین‌حال، درباره وجود دقیق این باغ‌ها اختلاف‌نظر وجود دارد. برخلاف برخی دیگر از عجایب باستانی، شواهد باستان‌شناختی قطعی و مستقیمی که وجود آن‌ها را اثبات کند در دست نیست. از همین رو، باغ‌های معلق جایگاهی ویژه در میان عجایب جهان دارند؛ بخشی از جذابیت‌شان به رازآلودبودن خودشان بازمی‌گردد.
۳. تندیس زئوس در المپیا
تندیس زئوس در المپیا اثری عظیم بود که فیدیاس، یکی از مشهورترین پیکرتراشان یونان باستان، آن را ساخت. این تندیس در معبد زئوس قرار داشت و خدای زئوس را بر تختی باشکوه نشان می‌داد.
در ساخت آن از موادی مانند طلا، عاج و چوب استفاده شده بود. روایت‌های تاریخی از شکوه این اثر و تأثیرش بر بازدیدکنندگان سخن می‌گویند. تندیس زئوس سرانجام از میان رفت و چیزی از اثر اصلی باقی نماند.
۴. معبد آرتمیس در اِفِسوس
معبد آرتمیس در شهر باستانی اِفِسوس، در محدوده ترکیه امروزی، یکی از شاهکارهای معماری جهان باستان بود. این معبد به الهه آرتمیس اختصاص داشت و در طول تاریخ چندین بار آسیب دید و بازسازی شد.
ابعاد بزرگ، ستون‌های فراوان و تزیینات معماری و پیکرتراشی، بر شهرت معبد افزودند. امروزه تنها بقایای محدودی از آن برجای مانده است، اما نامش همچنان در تاریخ معماری جهان باستان زنده است.
۵. آرامگاه هالیکارناسوس
آرامگاه هالیکارناسوس در شهر هالیکارناسوس، در محدوده بدروم امروزی ترکیه، ساخته شد. این بنا آرامگاه ماسولوس، فرمانروای کاریه، بود و به دلیل معماری و تزیینات مجسمه‌سازی شهرت یافت.
اهمیت این آرامگاه چنان بود که واژه «موسولئوم» در بسیاری از زبان‌ها برای اشاره به آرامگاه‌های بزرگ و باشکوه به کار رفت. بقایای این بنا نیز اطلاعاتی درباره هنر و معماری جهان یونانی در اختیار پژوهشگران قرار داده است.
۶. غول رودس
غول رودس تندیسی عظیم از هلیوس، خدای خورشید، بود که در جزیره رودس ساخته شد. این تندیس پس از مدت نسبتاً کوتاهی بر اثر زمین‌لرزه فرو ریخت. بااین‌حال، بزرگی آن در زمان خود چنان چشمگیر بود که در فهرست عجایب قرار گرفت.
غول رودس نشان می‌دهد که فهرست باستانی فقط بناهایی را دربرنمی‌گرفت که هنوز باقی مانده‌اند؛ آثاری که در زمان خود نماد قدرت، هنر و توانایی فنی بودند نیز در آن جای داشتند.
۷. فانوس دریایی اسکندریه
فانوس دریایی اسکندریه در جزیره فاروس و نزدیک بندر اسکندریه مصر قرار داشت و از مهم‌ترین سازه‌های دریایی جهان باستان به شمار می‌رفت. این بنا علاوه بر ارزش معماری، کارکردی عملی داشت و برای راهنمایی کشتی‌ها به سوی بندر استفاده می‌شد.
فانوس دریایی در طول زمان بر اثر زمین‌لرزه‌های متعدد آسیب دید و سرانجام از میان رفت. بااین‌حال، شهرتش در تاریخ دریانوردی و معماری ماندگار شد و واژه «فاروس» در برخی زبان‌ها با مفهوم فانوس دریایی پیوند خورد.
عجایب هفت‌گانه جدید جهان چگونه انتخاب شدند؟
پروژه انتخاب عجایب هفت‌گانه جدید در سال ۲۰۰۰ آغاز شد. این کارزار را بنیاد New۷Wonders برگزار کرد و با استفاده از اینترنت و تلفن همراه امکان مشارکت گسترده مردم را فراهم آورد.
نتیجه نهایی در سال ۲۰۰۷ در لیسبون پرتغال اعلام شد. هفت اثر برگزیده عبارت بودند از دیوار بزرگ چین، پترا، چیچن ایتزا، تندیس مسیح نجات‌دهنده، کولوسئوم، ماچوپیچو و تاج‌محل. برگزارکنندگان اعلام کردند که بیش از ۱۰۰ میلیون رأی در این فرایند ثبت شده است.
این فهرست جایگزین فهرست تاریخی باستانی نیست. عجایب هفت‌گانه جدید حاصل یک کارزار رأی‌گیری مدرن است، درحالی‌که عجایب هفت‌گانه باستانی بخشی از سنت ادبی و تاریخی جهان کلاسیک به شمار می‌رود.
عجایب هفت‌گانه جدید جهان کدام‌اند؟
دیوار بزرگ چین
دیوار بزرگ چین مجموعه‌ای گسترده از استحکامات، دیوارها، برج‌های دیده‌بانی و گذرگاه‌هایی است که در دوره‌های مختلف تاریخی ساخته یا گسترش یافته‌اند. براساس اطلاعات یونسکو، در حدود سال ۲۲۰ پیش از میلاد و در دوره چین شی هوانگ، بخش‌هایی از استحکامات پیشین به هم پیوند داده شدند. ساخت‌وساز و توسعه دیوار در دوره‌های بعد، از جمله در دوران سلسله مینگ، ادامه یافت.
اهمیت دیوار بزرگ چین فقط به طول آن مربوط نیست. این سازه پیوند میان معماری نظامی، جغرافیا، سیاست و تاریخ چین را نشان می‌دهد و امروزه یکی از شناخته‌شده‌ترین نمادهای فرهنگی این کشور است.
پترا؛ شهر سنگی اردن
پترا در اردن یکی از شاخص‌ترین محوطه‌های باستان‌شناختی جهان است. بخش‌هایی از این شهر در دل سنگ‌های سرخ‌رنگ تراشیده شده و همین ویژگی، چهره‌ای متمایز به آن داده است.
پترا در دوره‌های نبطی، رومی و بیزانسی اهمیت تجاری و شهری داشت. قرار گرفتن آن در مسیرهای بازرگانی، شهر را به یکی از مراکز مهم دادوستد منطقه تبدیل کرده بود. یونسکو سامانه مدیریت آب پترا، شامل کانال‌ها، مخازن و سدها، را از ویژگی‌های مهم این محوطه می‌داند.
چیچن ایتزا؛ میراث تمدن مایا
چیچن ایتزا در شبه‌جزیره یوکاتان مکزیک یکی از مهم‌ترین محوطه‌های تمدن مایا است. مشهورترین بنای این مجموعه، هرم «ال کاستیلو» است که به دلیل طراحی معماری و پیوندش با باورهای نجومی و آیینی مایاها شهرت دارد.
قرار گرفتن چیچن ایتزا در فهرست عجایب جدید، توجه جهانی را بیش از پیش به میراث تمدن‌های پیشاکلمبی آمریکا جلب کرد و نشان داد که مفهوم میراث جهانی به اروپا و خاورمیانه محدود نیست.
تندیس مسیح نجات‌دهنده
تندیس مسیح نجات‌دهنده در شهر ریودوژانیرو برزیل، یکی از شناخته‌شده‌ترین نمادهای شهری جهان است. این تندیس بر فراز کوه کورکووادو قرار دارد و چشم‌اندازی گسترده از شهر پیش چشم بازدیدکنندگان می‌گذارد.
این اثر با بسیاری از عجایب دیگر تفاوت دارد؛ به جای یک محوطه باستانی، با یادمانی مذهبی و متعلق به دوران مدرن روبه‌رو هستیم. همین ویژگی به فهرست جدید تنوع بیشتری بخشیده است.
کولوسئوم رم
کولوسئوم یکی از مشهورترین بناهای دوران امپراتوری روم است. این آمفی‌تئاتر عظیم در مرکز رم قرار دارد و در گذشته برای برگزاری نمایش‌ها و رویدادهای عمومی به کار می‌رفت.
کولوسئوم امروزه نه‌تنها نمادی از معماری روم باستان، بلکه یادآور بخشی از تاریخ اجتماعی و سیاسی این امپراتوری است. ساختار بیضی‌شکل، ظرفیت بالای تماشاگران و سازمان‌دهی فضاهای داخلی از ویژگی‌هایی‌اند که جایگاه آن را در تاریخ معماری تثبیت کرده‌اند.
ماچوپیچو؛ شهر اینکاها در میان کوه‌ها
ماچوپیچو در پرو یکی از مشهورترین آثار تمدن اینکا است. این محوطه در ارتفاعی بیش از ۲۴۰۰ متر و در میان چشم‌اندازی کوهستانی قرار دارد.
یکی از ویژگی‌های متمایز ماچوپیچو هماهنگی معماری آن با محیط طبیعی است. دیوارها، تراس‌ها و مسیرهای سنگی در امتداد ساختار کوه شکل گرفته‌اند. یونسکو این محوطه را از برجسته‌ترین دستاوردهای معماری، هنری و شیوه استفاده از زمین در تمدن اینکا می‌داند.
تاج‌محل؛ معماری و یادمان عشق
تاج‌محل در شهر آگرا در هند، آرامگاهی از سنگ مرمر سفید است که به دستور شاه‌جهان ساخته شد. این بنا از مشهورترین نمونه‌های معماری هند و اسلامی به شمار می‌رود. ترکیب متقارن بنا، گنبد، مناره‌ها، باغ و تزیینات سنگی، جلوه‌ای ویژه به آن بخشیده‌اند.
یونسکو تاج‌محل را یکی از برجسته‌ترین دستاوردهای معماری هند و اسلامی معرفی می‌کند. طراحی باغ و بنا و استفاده از سنگ‌های قیمتی و نیمه‌قیمتی در تزیینات، از ویژگی‌های مهم این مجموعه است.
تفاوت عجایب هفت‌گانه باستانی و عجایب هفت‌گانه جدید چیست؟
مهم‌ترین تفاوت این دو فهرست در زمان شکل‌گیری، شیوه انتخاب و نگاه تاریخی آن‌هاست. عجایب هفت‌گانه باستانی بازتاب نگاه جهان یونانی به بناهای شگفت‌انگیز دوران خود بود. در مقابل، فهرست جدید در عصر ارتباطات دیجیتال و از راه یک کارزار رأی‌گیری شکل گرفت.
گستره جغرافیایی نیز تفاوت دارد. بیشتر عجایب باستانی در محدوده مدیترانه شرقی و خاور نزدیک قرار داشتند، اما فهرست جدید بناهایی از آسیا، اروپا، خاورمیانه و آمریکای لاتین را دربرمی‌گیرد.
از نظر وضعیت آثار نیز تفاوت چشمگیری وجود دارد. از عجایب هفت‌گانه باستانی فقط هرم بزرگ جیزه باقی مانده است؛ اما هر هفت اثر فهرست جدید هنوز پابرجا هستند و مقصد گردشگران و موضوع پژوهش‌های تاریخی، معماری و باستان‌شناسی‌اند.
چرا عجایب هفت‌گانه همچنان اهمیت دارند؟
اهمیت عجایب هفت‌گانه جهان فقط به اندازه یا زیبایی بناها خلاصه نمی‌شود. این آثار نشان می‌دهند انسان در دوره‌های مختلف چگونه با کمک دانش، نیروی انسانی، منابع طبیعی و سازمان اجتماعی، پروژه‌هایی را به سرانجام رسانده که قرن‌ها بعد نیز حیرت‌انگیز به نظر می‌رسند.
از هرم جیزه و دیوار بزرگ چین تا پترا و ماچوپیچو، هر اثر بخشی از داستان تمدن‌های انسانی را روایت می‌کند. بعضی نماد قدرت سیاسی بوده‌اند، برخی کارکرد مذهبی یا دفاعی داشته‌اند، شماری در مسیر تجارت ساخته شده‌اند و برخی دیگر آرامگاه یا یادمانی باشکوه بوده‌اند.
از این رو، عجایب هفت‌گانه جهان را می‌توان بیش از یک فهرست گردشگری دانست؛ مجموعه‌ای از تجربه‌های تاریخی، معماری و فرهنگی بشر که از جهان باستان آغاز شده و در روزگار جدید نیز با تعریف دوباره مفهوم «شگفتی» ادامه یافته است.
درنهایت، اگر منظور از «عجایب هفت‌گانه جهان» فهرست تاریخی باشد، باید به هفت شگفتی جهان باستان اشاره کرد که تنها هرم بزرگ جیزه از آن‌ها باقی مانده است. اگر منظور فهرست معاصر باشد، مقصود هفت اثر اعلام‌شده در سال ۲۰۰۷ است؛ دیوار بزرگ چین، پترا، چیچن ایتزا، تندیس مسیح نجات‌دهنده، کولوسئوم، ماچوپیچو و تاج‌محل.
۵۷۲۵۹
نظر شما