امیرمسعود عابدین: اگر نام «پراید» را خارج از ایران جست‌وجو کنید، ممکن است خیلی زود به یک نام آشنا اما متفاوت برسید: فورد فستیوا. خودرویی که در ایران دهه‌ها با نام پراید شناخته شد، در واقع محصول یک پروژه بین‌المللی میان کیا، مزدا و فورد بود و در کشورهای مختلف با نشان‌های متفاوتی به فروش رسید. در آمریکا، این خودرو نه با لوگوی کیا، بلکه به‌عنوان یک فورد کوچک و اقتصادی عرضه می‌شد؛ خودرویی که در ابتدای دهه ۱۹۹۰ قیمت نسخه صفر کیلومتر آن از حدود ۶۵۰۰ دلار شروع می‌شد.
پراید محصول یک خودروساز نبود
ریشه پراید به پروژه‌ای مشترک میان کیا، مزدا و فورد بازمی‌گردد. طراحی فنی خودرو توسط مزدا انجام شد، کیا مسئولیت تولید را بر عهده گرفت و فورد نیز در بازارهای مختلف نقش مهمی در فروش و عرضه آن داشت.
کیا تولید پراید را در میانه دهه ۱۹۸۰ آغاز کرد و این خودرو خیلی زود به یکی از محصولات مهم این شرکت تبدیل شد. پراید نخستین محصول کیا با دیفرانسیل جلو در کلاس B بود و طبق آرشیو رسمی کیا، در نخستین سال‌های حضور جهانی‌اش بیش از ۱٫۲ میلیون دستگاه از آن تولید شد. این شرکت همچنین پراید را یکی از مدل‌های مهم در آغاز توسعه جهانی خود می‌داند.
در نسخه‌های مختلف، پراید با بدنه‌های سه‌در و پنج‌در هاچ‌بک، سدان و استیشن هم تولید شد. علاوه‌بر این بدنه‌ها، امروز در ایران شاهد حضور نسخه وانت هم هستیم.
فورد فستیوا؛ نام پراید در آمریکا
ماجرای پراید در آمریکا از سال مدل ۱۹۸۸ جدی شد؛ زمانی که کیا نسخه‌ای از این خودرو را برای بازار ایالات متحده با نشان فورد عرضه کرد. نام انتخاب‌شده برای آن Festiva بود.
فستیوا در آمریکا یک هاچ‌بک سه‌در کوچک و دیفرانسیل جلو بود که توسط کیا در کره جنوبی تولید می‌شد. فورد در ابتدا آن را در سه تیپ L و L Plus و LX عرضه کرد.
زیر کاپوت این خودرو هم موتور ۱٫۳ لیتری چهار سیلندر مزدا قرار داشت. این پیشرانه در مدل‌های اولیه از کاربراتور استفاده می‌کرد، اما برای مدل ۱۹۹۰ سیستم تزریق سوخت الکترونیکی جای آن را گرفت. قدرت موتور در نسخه آمریکایی حدود ۶۳ اسب‌بخار بود و گیربکس پنج‌سرعته دستی به‌عنوان گزینه اصلی ارائه می‌شد؛ یک گیربکس سه‌سرعته اتوماتیک هم برای برخی تیپ‌ها در دسترس بود.
جالب اینکه فورد فستیوا با وجود ظاهر کوچک، فقط یک اسباب‌بازی شهری نبود. بدنه‌ای چهار نفره داشت و وزن کم و ابعاد جمع و جورش باعث شده بود تا فضای بسیار محدودی روی کاغذ داشته باشد، اما برای نقش خود در بازار آمریکا کاملا مناسب بود.
قیمت پراید در آمریکا چقدر بود؟
اگر بخواهیم سراغ قیمت صفر کیلومتر برویم، فورد فستیوا مدل ۱۹۹۰ در بازار آمریکا در سه تیپ عرضه می‌شد. قیمت پایه تیپ L حدود ۶۵۷۹ دلار بود، L Plus حدود ۷۳۷۱ دلار قیمت داشت و قیمت تیپ LX به ۸۰۱۰ دلار می‌رسید.
بنابراین پرایدی که با نام فورد در آمریکا فروخته می‌شد، خودرویی در محدوده ۶٫۵ تا ۸ هزار دلار در سال ۱۹۹۰ بود؛ رقمی که برای یک خودروی صفر کیلومتر در آن دوران، آن را در رده محصولات اقتصادی بازار قرار می‌داد. نکته جالب اینجاست که در همان بازار، نمونه‌های کارکرده هم با قیمت‌های بسیار پایین‌تری پیدا می‌شدند.
امروز پراید چقدر ارزش دارد؟
در یکی از آگهی‌های بررسی‌شده در آمریکا، یک فورد فستیوا مدل ۱۹۹۰ با حدود ۱۳۰ هزار مایل کارکرد (معادل ۲۱۰ هزار کیلومتر) با قیمت پیشنهادی ۲ هزار دلار (حدود ۵۴۰ میلیون تومان) عرضه شده است.
این نمونه به موتور ۱٫۳ لیتری و گیربکس سه‌سرعته اتوماتیک مجهز بود و طبق توضیحات فروشنده، خودرو به‌طور عادی روشن می‌شد و حرکت می‌کرد، اما سیستم ترمز آن به سرویس نیاز داشت. تسمه تایم، پمپ آب و لاستیک‌های خودرو هم تعویض شده بودند.
این رقم البته قیمت یک نمونه دست‌دوم مشخص در یک آگهی است و نباید آن را قیمت معمول تمام پرایدهای موجود در خارج از ایران دانست. ارزش نمونه‌های قدیمی امروزی به وضعیت بدنه، کارکرد، سلامت فنی و حتی کمیابی نسخه بستگی دارد.
در اروپا پراید را با چه نامی می‌شناختند؟
داستان این خودرو در خارج از آمریکا هم ادامه پیدا کرد، اما نام آن در همه بازارها یکسان نبود. در اروپا و استرالیا، همین محصول در مقطعی با نام مزدا ۱۲۱ عرضه شد. بنابراین سه نام فورد فستیوا، مزدا ۱۲۱ و کیا/سایپا پراید را می‌توان برای این خودرو در نظر گرفت.
پرایدی که در ایران می‌شناسیم، یک داستان جهانی دارد
شاید عجیب‌ترین بخش تاریخ پراید برای بسیاری از ایرانی‌ها، این باشد که خودرویی که سال‌ها به نام سایپا شناخته شده، در آمریکا با نشان فورد فروخته می‌شد و در بازارهایی دیگر نام Mazda ۱۲۱ یا Kia Pride روی آن قرار داشت.
فورد فستیوا مدل ۱۹۹۰ در زمان عرضه صفر کیلومتر حدود ۶۵۷۹ تا ۸۰۱۰ دلار قیمت داشت و نمونه‌های کارکرده آن دهه‌ها بعد حتی با قیمت‌هایی در محدوده چند هزار دلار معامله می‌شدند.
بنابراین پراید، پیش از آنکه به نماد یکی از طولانی‌ترین دوره‌های تولید خودرو در ایران تبدیل شود، یک پروژه بین‌المللی بود که مسیرش از کره جنوبی به آمریکا، اروپا و چند بازار دیگر رسید؛ خودروی کوچکی که در هر کشور، نام و داستان متفاوتی برای خودش پیدا کرد.
۳۲۲
نظر شما