ریحانه اسکندری: ترجمه کتاب «اگر غم لشکر انگیزد» به زبان عربی (کتاب دوم از مجموعه چهار جلدی حماسه سجادیه؛ روایت‌هایی مستقل از فرازهای از نهج‌البلاغه)؛ دهمین کتاب سیدمهدی شجاعی در عراق، توسط انتشارات دارالهویه منتشر شده است. نشست امضای دهمین اثر سیدمهدی شجاعی به زبان عربی (چهارشنبه ۶ آبان ۱۴۰۵)، فرصتی برای بررسی ظرفیت ادبیات دینی ایران در ارتباط با مخاطبان غیرایرانی و نقش ترجمه در معرفی آثار نویسندگان ایرانی به دیگر کشورها بود. در آغاز این نشست، بیگ‌محمدی، مجری مراسم، با ابراز خوشحالی از برگزاری این رویداد، بر اهمیت فراهم‌شدن زمینه آشنایی مخاطبان خارجی با آثار نویسندگان برجسته ایرانی تأکید کرد.
بیگ‌محمدی با اشاره به آشنایی مخاطبان این نشست با آثار سیدمهدی شجاعی گفت: «محور اصلی آثار این نویسنده، پرداختن به روایت‌ها و داستان‌هایی از سرگذشت شخصیت‌های دینی است؛ حوزه‌ای که شجاعی توانسته در آن به نیاز مخاطبان علاقه‌مند پاسخ دهد و مخاطبان تشنه این نوع ادبیات را با آثار خود همراه کند.»
او با بیان اینکه علاقه به این آثار در خارج از ایران نیز وجود دارد، بر ضرورت فراهم‌کردن زمینه معرفی آن‌ها به مخاطبان غیرایرانی تأکید کرد و افزود: «در سال‌های اخیر، آثار متنوعی از شجاعی به زبان‌های انگلیسی و عربی ترجمه شده‌اند و مجموعه‌ای از ادبیات دینی ایران را در دسترس مخاطبان دیگر کشورها قرار داده‌اند.»
مجری مراسم همچنین حرکت سیدمهدی شجاعی در این حوزه را انگیزه‌بخش دانست و گفت: «فعالیت‌های او می‌تواند نویسندگان دیگر را نیز به ورود به عرصه ادبیات دینی و روایت داستانی موضوعات مذهبی ترغیب کند.» به گفته بیک‌محمدی، اگرچه در گذشته تعداد آثار این حوزه محدود بود، در سال‌های اخیر و بر اساس بررسی‌های انجام‌شده، ادبیات دینی و داستانی ایران با جهشی قابل توجه روبه‌رو شده است؛ آثاری که بخشی از آن‌ها در خارج از کشور نیز مورد استقبال قرار گرفته‌اند. او با تأکید بر اینکه این روند را نمی‌توان صرفاً حاصل فعالیت‌های سیدمهدی شجاعی دانست، نقش او را در این مسیر مؤثر توصیف کرد و گفت اگر از نویسندگان این حوزه پرسیده شود چه آثاری آن‌ها را به سمت ادبیات دینی سوق داده است، به احتمال زیاد نام شجاعی در میان پاسخ‌هایشان خواهد بود.
در ادامه این مراسم، مجری به معرفی ساجد، ناشر عراقی حاضر در نشست، پرداخت و به آشنایی خود با او در نمایشگاه کتاب بیروت، حدود چهار سال پیش، اشاره کرد؛ آشنایی‌ای که به آغاز همکاری‌های مشترک در زمینه انتشار آثار انجامید. او با اشاره به انگیزه و ظرفیت‌های موجود برای ادامه این مسیر، ابراز امیدواری کرد در سال‌های آینده خبرهای بیشتری از فعالیت‌های انتشارات دارالحویه در زمینه معرفی و انتشار آثار ادبیات ایران شنیده شود.
شجاعی: ادبیات داستانی ایران از نظر ادبی و تکنیکی چیزی از آثار خارجی کم ندارد
سیدمهدی شجاعی در نشست امضای دهمین اثر خود به زبان عربی، با اشاره به ظرفیت ادبیات داستانی ایران برای حضور در عرصه بین‌المللی، گفت: «آثار نویسندگان ایرانی از نظر ادبی و تکنیکی چیزی از آثار منتشرشده در کشورهای دیگر کم ندارند، اما به دلیل محدودیت‌های زبانی، کمتر در معرض دید مخاطبان خارجی قرار گرفته‌اند.»
شجاعی با اشاره به ادبیات کشورهای مختلف، از جمله روسیه، فرانسه، آمریکا و انگلستان، گفت: «وقتی این آثار را در قیاس با کارهایی که در ایران نوشته می‌شود می‌بینیم، نویسندگان ما انصافاً چیزی از آن‌ها کم ندارند و از نظر ادبی و تکنیکی، آثارشان به کارهایی که در آن کشورها تولید می‌شود، پهلو می‌زند.»
او زبان فارسی را یکی از موانع معرفی آثار ایرانی به مخاطبان خارجی دانست و تأکید کرد: «برای عبور از این مانع، حضور مترجمان حرفه‌ای و ناشران فعال در کشورهای مقصد ضروری است.»
شجاعی: بخش خصوصی توانسته بخشی از مسیر معرفی ادبیات ایران را هموار کند
این نویسنده با اشاره به نقش نهادهای فرهنگی در معرفی ادبیات کشورها، گفت: «در بسیاری از کشورها، حمایت از آثار ادبی و هنری بخشی از فعالیت‌های فرهنگی است.» او در ادامه، با اشاره به فعالیت‌های انجام‌شده در بخش خصوصی برای معرفی ادبیات ایران، این تلاش‌ها را در گسترش ارتباط میان نویسندگان ایرانی و مخاطبان خارجی مؤثر دانست.
شجاعی یکی از دشواری‌های اصلی ترجمه آثار ایرانی را انتخاب مترجم مناسب عنوان کرد و گفت: «اینکه یک مترجم حتماً بومی باشد و زبان اولش زبان مقصد باشد، یکی از نکات تعیین‌کننده است.»
او همچنین بر اهمیت انتخاب ناشر در کشور مقصد تأکید کرد و توضیح داد: «انتشار کتاب در کشور مبدأ، به‌تنهایی برای معرفی آن به مخاطبان خارجی کافی نیست؛ بلکه باید زمینه توزیع و دسترسی مخاطبان به کتاب نیز فراهم شود.»
شجاعی با تأکید بر اینکه فرایند معرفی آثار ادبی با ترجمه و انتشار به پایان نمی‌رسد، گفت: «ناشران باید پس از انتشار کتاب نیز برای معرفی آن به مخاطبان برنامه داشته باشند.» او با اشاره به اهمیت اطلاع‌رسانی و نقدهای ادبی، توضیح داد که این اقدامات می‌توانند به شناخته‌شدن آثار و رسیدن آن‌ها به مخاطبان علاقه‌مند کمک کنند.
این نویسنده همچنین به فاصله برخی ایرانیان مقیم خارج از کشور با ادبیات معاصر ایران اشاره کرد و گفت معرفی آثار جدید ادبیات فارسی به این گروه از مخاطبان نیز اهمیت دارد.
تاکید بر ضرورت رعایت حقوق نویسندگان
این نویسنده در بخش دیگری از سخنان خود، به موضوع حق مؤلف در انتشار ترجمه آثار پرداخت و رعایت حقوق نویسندگان و ناشران را از نظر اخلاقی ضروری دانست. شجاعی با اشاره به دشواری‌های موجود در زمینه کپی‌رایت، تأکید کرد که حتی در شرایطی که موانع حقوقی وجود دارد، احترام به حقوق صاحبان اثر باید مورد توجه قرار گیرد.
شجاعی در ادامه، درباره انگیزه نگارش مجموعه «حماسه سجادیه» توضیح داد: «در این اثر تلاش کرده است تصویری از زندگی و سیره امام سجاد(ع) ارائه دهد و مخاطب را با ابعاد مختلف شخصیت ایشان آشنا کند.» او با اشاره به تفاوت این مجموعه با برخی آثار پیشین خود در حوزه ادبیات دینی، گفت در نگارش آن، در کنار توجه به جنبه‌های ادبی، مستندبودن مطالب نیز برایش اهمیت داشته است.
شجاعی همچنین توضیح داد: «برای شناخت بهتر امام سجاد(ع)، صرفاً پرداختن به زندگی فردی ایشان کافی نیست و باید شرایط تاریخی دوران امامت و شخصیت‌هایی را که با ایشان در ارتباط بوده‌اند نیز بررسی کرد. به همین دلیل، در این مجموعه به برخی از این شخصیت‌ها و ارتباط آن‌ها با امام سجاد(ع) نیز پرداخته است.» شجاعی در توضیح انگیزه خود از نگارش این اثر، به برداشت‌های متفاوت از دین در روزگار معاصر اشاره کرد و گفت میان حقیقت دین و برخی رفتارهایی که به نام دین انجام می‌شوند، تفاوت وجود دارد.
او در این‌باره گفت: «این برخورد با دین و مقدسات که الان دارد اتفاق می‌افتد، ناشی از عملکرد غلط ما بوده است. من به‌عنوان نماینده دین، جوری عمل کرده‌ام که جوان‌ها از دین گریزان شده‌اند.»
این نویسنده با تأکید بر اهمیت معرفی درست دین، افزود: «اگر شما معرفی درستی از حقیقت در اختیار مخاطب قرار بدهید، باور من این است که قطعاً مخاطب جذب حقیقت خواهد شد؛ برای اینکه حقیقت، حقیقت فطری است و هر کسی با این مبانی از نظر فطری ارتباط پیدا می‌کند و علاقه‌مند می‌شود.»
شجاعی: امام سجاد(ع) یکی از دشوارترین مأموریت‌های امامت را بر عهده داشت
شجاعی در ادامه، به جایگاه امام سجاد(ع) پس از واقعه کربلا پرداخت و گفت: «شاید بشود گفت که سنگین‌ترین مأموریت امامت را حضرت سجاد در میان ائمه داشتند.»
او با اشاره به شرایط دشوار آن دوران، توضیح داد که امام سجاد(ع) در موقعیتی مسئولیت امامت را بر عهده گرفتند که معرفی و تبیین حقیقت اسلام با محدودیت‌ها و دشواری‌های فراوانی همراه بود.
شجاعی در پایان، با اشاره به اهمیت شناخت شرایط تاریخی دوران امام سجاد(ع)، هدف خود از نگارش «حماسه سجادیه» را فراهم‌کردن زمینه‌ای برای شناخت بهتر شخصیت و جایگاه ایشان عنوان کرد. او همچنین از منتقدان و پژوهشگران خواست دیدگاه‌ها و پیشنهادهای خود را درباره این مجموعه مطرح کنند تا امکان اصلاح و تکمیل آن فراهم شود.
ناشر عراقی: مخاطبان در عراق پیگیر آثار تازه سیدمهدی شجاعی هستند
ناشر عراقی حاضر در نشست رونمایی از دهمین اثر سیدمهدی شجاعی که به زبان عربی ترجمه شده است، با اشاره به ظرفیت ادبیات داستانی ایران برای ارتباط با مخاطبان عرب‌زبان، بر اهمیت ترجمه و انتشار آثاری تأکید کرد که در کنار جذابیت روایی، از پشتوانه تاریخی و پژوهشی برخوردار باشند.
او با اشاره به وضعیت کتاب‌های داستانی و تاریخی در بازار نشر عربی گفت که انتخاب کتاب برای مخاطبان، به‌ویژه نسل جوان، به عواملی مانند حجم اثر و مدت‌زمان مطالعه نیز بستگی دارد. به گفته او، پیدا کردن آثاری با حجم مناسب که در عین حال محتوایی غنی و قابل توجه داشته باشند، برای این گروه از مخاطبان اهمیت دارد.
این ناشر همچنین به استقبال مخاطبان عراقی از آثار سیدمهدی شجاعی اشاره کرد و گفت که انتشار آثار تازه این نویسنده برای خوانندگان اهمیت دارد و برخی از مخاطبان پیگیرند بدانند او در آثار جدید خود چه موضوعاتی را مطرح می‌کند. این توجه، هم برای نویسنده و هم برای مخاطبان اهمیت دارد و می‌تواند زمینه آشنایی بیشتر خوانندگان عرب‌زبان با ادبیات داستانی ایران را فراهم کند.
او در ادامه، بر ضرورت توجه به پشتوانه تاریخی و پژوهشی در نگارش داستان‌های دینی و تاریخی تأکید کرد. از نگاه او، جذابیت داستانی به‌تنهایی کافی نیست و نویسنده باید برای تحقیق درباره شخصیت‌ها و رویدادهای تاریخی وقت بگذارد. در غیر این صورت، ممکن است روایت از دقت و اعتبار لازم فاصله بگیرد.
این ناشر با اشاره به حساسیت‌های موجود در بازنمایی شخصیت‌های دینی و تاریخی، استفاده از منابع و روایت‌های معتبر را ضروری دانست و بر این نکته تأکید کرد که ادبیات داستانی می‌تواند راهی برای معرفی بهتر تاریخ و فرهنگ اسلامی به مخاطبان باشد؛ به شرط آنکه میان روایت جذاب و مستندبودن محتوا تعادل برقرار شود.
در بخش پایانی نشست، مجری ضمن قدردانی از فرهنگ‌سرای رسانه برای میزبانی و فراهم‌کردن زمینه برگزاری این برنامه، از همراهی مجموعه برگزارکننده تشکر کرد. پس از پایان سخنرانی‌ها نیز مراسم امضای کتاب با حضور سیدمهدی شجاعی برگزار شد و ناشر از کشور عراق انجام شد.
این گزارش در طول برگزاری نشست امضای دهمین اثر سیدمهدی شجاعی به زبان عربی؛ «اگر غم لشکر انگیزد» (کتاب دوم از مجموعه چهار جلدی حماسه سجادیه؛ روایت‌هایی مستقل از فرازهای از نهج‌البلاغه) بروزرسانی شد.
۲۴۲۲۴۲
نظر شما